Reżimy dinozaurów w Afryce Środkowej i sztuka zabezpieczania przed zamachem stanu / Nalova Akua

0
204
Sprężysty Faustin Archange Touadera, 66 lat, prezydent Republiki Środkowoafrykańskiej, na dworze swojego czcigodnego starszego brata, Kameruńczyka Paula Biyi, 90 lat. Prezydenci Republiki Środkowoafrykańskiej są obecnie najdłużej urzędującymi prezydentami w Afryce. Zdjęcie dzięki uprzejmości: Biuro prezydenta Paula Biyi.

Pucz przeciwko dynastii Bongo w Gabonie wstrząsnął kruchymi autokratami i drżącymi gerontokratami w regionie do desperacji w zakresie środków samoobrony. Jak długo mogą opóźniać to, co nieuniknione?

Po wojskowym zamachu stanu pod przywództwem Brice’a Nguemy, który miał miejsce 30 sierpnia w Gabonie, komentatorzy polityczni uznali, że nadszedł kres na frankofońskie „reżimy dinozaurów” w Afryce Środkowej, dając do zrozumienia, że ​​obalenie Bongo najprawdopodobniej wywoła kaskadowe skutki w całym subregionie. Przewidywania te wynikały z faktu, że te kraje – Kamerun jest pod rządami Paula Biyi, który ma 90 lat; Gwinea Równikowa pod rządami Teodoro Obianga Nguemy Mbasogo (80); i Republika Konga pod rządami Denisa Sassou Nguesso (79) – stoją przed praktycznie tymi samymi problemami, które wywołały zamach stanu w Gabonie.

Prezydenci ci są obecnie najdłużej sprawującymi urząd w Afryce: Obiang z Gwinei Równikowej sprawuje władzę od 1979 r. po usunięciu swojego wuja-tyrana, Francisco Macíasa Nguemy, pierwszej głowy państwa; Prezydent Biya, sprawujący władzę od 1982 r., trwa siódmą kadencję jako przywódca Kamerunu; podczas gdy Sassou-Nguesso rządził Kongo od 1979 do 1992, a następnie nieprzerwanie od 1997.

Chociaż w żadnym z tych krajów nie miał miejsca żaden zamach stanu, reakcje przywódców w Afryce Środkowej utwierdziły w przekonaniu, że wojskowe zamachy stanu mają skutki zaraźliwe i rozwijają się w środowiskach, w których systemy demokratyczne są nieskuteczne lub słabe, a przywódcy są skorumpowani i nieodpowiedzialni.

Kilka godzin po zamachu stanu w Gabonie Biya z Kamerunu i Kagame z Rwandy w pośpiechu wprowadzili pewne zmiany na najwyższych stanowiskach wojskowych w postaci przymusowych odejść na emeryturę i nagłych awansów oficerów wojskowych, rzekomo po to, aby zapobiec takiej uzurpacji władzy. Minister komunikacji Kamerunu i rzecznik rządu René Emmanuel Sadi ostrzegł później Kamerunów spekulujących na temat możliwych skutków ubocznych wojskowych zamachów stanu, aby „natychmiast” powstrzymali się od dokonywania takich „nielogicznych i absurdalnych porównań”, które jego zdaniem można uznać za wezwanie do destabilizacji gospodarki kraju i tym samym uzasadniają ich aresztowanie i ściganie.

Tymczasem prezydent Konga Sassou-Nguesso Brazzaville niedawno zdegradował Jean-Jacquesa Bouyę, potencjalnego rywala jego syna, Denisa-Christela Sassou Nguesso. Kilka tygodni wcześniej Sassou-Nguesso przeżył „zamach stanu w mediach społecznościowych” po tym, jak zaczęły krążyć pogłoski o zamachu stanu, gdy był w Nowym Jorku na 78. sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ. Przywódcy Komisji Wspólnoty Gospodarczej Państw Afryki Środkowej (ECCAS) zawiesili członkostwo Gabonu do czasu przywrócenia porządku konstytucyjnego i zarządzili natychmiastowe tymczasowe przeniesienie siedziby ECCAS ze stolicy Gabonu, Libreville, do stolicy Gwinei Równikowej, Malabo; natomiast funkcję przewodniczącego bloku objął Teodoro Obiang Nguema Mbasogo, pełniący funkcję wiceprzewodniczącego. Rodzina Obianga – podobnie jak rodzina Alego Bongo w Gabonie – została oskarżona o grabież zasobów państwowych na dużą skalę i surowe represje wobec opozycji.

ECCAS mianowało także prezydenta Republiki Środkowoafrykańskiej Faustina-Archange Touadérę „facylitatorem procesu politycznego” w Gabonie, którego zadaniem jest spotkanie ze wszystkimi gabońskimi podmiotami i partnerami w kraju w celu zapewnienia „szybkiego” powrotu do porządku konstytucyjnego.

ECCAS obejmuje Angolę, Burundi, Kamerun, Republikę Środkowoafrykańską, Czad, Demokratyczną Republikę Konga, Republikę Konga, Gwineę Równikową, Gabon, Rwandę oraz Wyspy Świętego Tomasza i Książęca. Raphael Parens, pracownik programu Eurazja Instytutu Badań nad Polityką Zagraniczną i badacz bezpieczeństwa międzynarodowego zajmujący się Europą, Bliskim Wschodem i Afryką, twierdzi, że przywódcy Afryki Środkowej w dalszym ciągu wydają się „bezbronni”, nawet jeśli ta wrażliwość nie przejawiła się jeszcze w wojskowym zamachu stanu.

„Obecnie prezydent Biya wydaje się być bardziej bezbronny niż jego sąsiedzi z ECCAS ze względu na charakter wyzwań dżihadystycznych i etnolingwistycznych w jego kraju” – Parens mówi African Arguments . „Pozostałe reżimy w regionie są mniej podatne na zmiany, z wyjątkiem szoków zewnętrznych. Zbliżające się wybory w DRK mogą okazać się punktem wyjścia, jeśli przez rzekę Kongo przepłynie przemoc lub powszechne niepokoje w postaci kryzysu uchodźczego” – stwierdził.

Jego pogląd podziela Danielle Resnick, nierezydentka, specjalistka ds. globalnej gospodarki i rozwoju w ośrodku doradców Brookings Institution z siedzibą w Waszyngtonie, która uważa, że ​​większość reżimów w podregionie ECCAS jest nadal „niezwykle bezbronna” i zależna od system sieci patronackich z innymi elitami politycznymi i wojskiem w celu utrzymania ich pozycji.

Resnick zauważa, że ​​w przypadku niektórych starzejących się prezydentów istnieje „wysokie ryzyko” przemocy politycznej i niestabilności w następstwie ich śmierci, gdy sieci te mogą upaść i gdy pojawią się przeciwnicy wyznaczonych następców obecnych prezydentów (często ich synowie) . „Kamerun, Kongo-Brazzaville i Gwinea Równikowa najprawdopodobniej pójdą tym wzorcem ze względu na styl rządzenia odpowiednio Biya, Sassou Nguesso i Obiang Nguema” – Resnick powiedział African Arguments . „Republika Środkowoafrykańska jest również dość bezbronna, ponieważ władza Touadery jest w dużej mierze zależna od Grupy Wagnera, a nie od szerokiego poparcia społecznego”.

Kłopoty z „instytucjonalnym zamachem stanu”

Prawie trzy miesiące po zamachu stanu w Gabonie nadal obowiązuje godzina policyjna. Pod naciskiem obywateli Gabonu, bloków regionalnych i społeczności międzynarodowej junta wojskowa Gabonu ogłosiła 13 listopada plany zorganizowania wyborów powszechnych w sierpniu 2025 r.; Brice Nguema nie zdecydował się na ogłoszenie, czy weźmie udział w zawodach, czy nie. Kilku byłych przywódców wojskowych – jak Nguesso z Konga, Yoweri Museveni z Ugandy i Paul Kagame z Rwandy – zmieniło nazwę na cywilnych prezydentów i rządzi swoimi krajami od dziesięcioleci.

Statut Rady Pokoju i Bezpieczeństwa Unii Afrykańskiej zabrania przywódcom wojskowym udziału w demokratycznych wyborach przeprowadzanych w celu przywrócenia porządku konstytucyjnego oraz zajmowania kluczowych stanowisk rządowych. Jednakże pułkownik Assimi Goïta z Mali ogłosił już, że jest kandydatem w przyszłych wyborach w tym kraju. Resnick podkreśla, że ​​jeśli ostatecznie kandyduje Brice Nguema z Gabonu, prawdopodobnie wzbudzi to obawy społeczności międzynarodowej, choć bez konkretnych reakcji.

„Niestety zarówno UA, jak i część społeczności międzynarodowej wydaje się przywiązywać większą wagę do tego, czy wybory w ogóle się odbędą, niż do tego, czy odbędą się one w sposób wolny i uczciwy” – zauważa. „Sankcje i wydalenie z regionalnych organów gospodarczych mają miejsce w przypadku zamachu stanu, ale niekoniecznie w przypadku sfałszowania wyborów lub w przypadku „zamachu stanu instytucjonalnego”, czyli wtedy, gdy konstytucja lub sądy konstytucyjne potwierdzają nadużycia władzy przez urzędujących prezydentów”.

Resnick uważa, że ​​aby zamach stanu rzeczywiście zmienił system polityczny, musi zmienić nie tylko podmioty dopuszczone do udziału w rządzeniu krajem, ale także sposoby wybierania przywódców i zapewniania, że ​​są oni odpowiedzialni za swoje działania. Nawet jeśli Nguema jest kuzynem Bongo, jeśli wprowadzi na arenę polityczną wykluczone wcześniej grupy opozycji i zobowiąże się do przeprowadzenia legalnie wolnych, uczciwych i przejrzystych wyborów, będzie to znaczące odejście od dynastycznych, autorytarnych rządów które panowały za Bongo, ojca i syna – mówi. Dopiero wówczas będzie jasne, jaką trajektorię obierze Gabon, kiedy w końcu odbędą się wybory i czy ich wynik zostanie ostatecznie uszanowany.

Parens z programu Eurazja Instytutu Badań nad Polityką Zagraniczną twierdzi, że generałowi Nguemie udało się zapewnić swojemu zamachowi stanu elitarne i międzynarodowe poparcie. Wszelkie sondaże na ten temat są prawdopodobnie ograniczone stronniczością selekcji, poziomem umiejętności czytania i pisania oraz lokalizacją sondażu. Gdyby sondaże odbyły się poza głównymi miastami, wyniki mogłyby być inne – mówi.

Doktor David Otto, dyrektor ds. przeciwdziałania terroryzmowi w Genewskim Centrum Bezpieczeństwa Afrykańskiego i Studiów Strategicznych, twierdzi, że zamach stanu w Gabonie dał jednemu z czołowych i uprzywilejowanych wojskowych rodziny Bongo okazję do zastąpienia starej dynastii Bongo. Otto zauważa, że ​​wydarzenia w Gabonie, podobnie jak poprzednie w Czadzie i wielu innych państwach Afryki Środkowej, zostały wywołane raczej waśniami rodzinnymi, a nie „zamachami stanu” w Afryce Zachodniej i państwach Sahelu.

Każdy kraj w Afryce ma wyjątkowy ekosystem społeczno-polityczny, który mógłby uzasadnić decyzję junty wojskowej o przeprowadzeniu zamachu stanu” – Otto mówi African Arguments . „Rodzina Bongo rządzi w Gabonie od czasu uzyskania przez niego niepodległości w 1960 r. i wykorzystuje armię oraz inne agencje bezpieczeństwa do ochrony reżimu. Członkowie tych elitarnych sił często byli wybierani na podstawie ich lojalności i więzi rodzinnych – mówi.

Etniczne układanie wojska i inne środki zabezpieczające przed zamachem stanu

Felix Antoine Tshisekedi Tshilombo z DRK na szlaku kampanii: „Sankcje i wydalenia z regionalnych organów gospodarczych mają miejsce w przypadku zamachu stanu, ale niekoniecznie w przypadku sfałszowania wyborów”. Zdjęcie dzięki uprzejmości : media kampanii Felixa Tshisekediego.

Niedawne badania odsłoniły kompromisy wynikające z grupowania grup etnicznych w siłach zbrojnych w Afryce. Marcel Plichta, doktorant w dziedzinie stosunków międzynarodowych na Uniwersytecie St. Andrews w Szkocji, zidentyfikował takie kompromisy pomiędzy tworzeniem armii, która nie może zagrozić reżimowi, a armią, która skutecznie radzi sobie z zagrożeniami zewnętrznymi i powstańcami. Mówi, że wojsko, które jest zbyt słabe, aby zaplanować zamach stanu, jest często zbyt słabe, aby pokonać wrogie kraje lub grupy terrorystyczne, jeśli pójdą na wojnę.

Na przykład, jeśli żołnierze są awansowani na podstawie lojalności lub bycia członkiem rodziny, a nie umiejętności lub zasług, jest mniejsze prawdopodobieństwo, że dokonają zamachu stanu (zwykle), ale wojsko będzie mniej skuteczne, ponieważ jego przywódcy nie są najlepiej wykwalifikowanymi żołnierzami – mówi African Arguments Plichta  .

Funkcjonariusze zwykle czują urazę do reżimów, które ich nie promują, ponieważ reżimy im nie ufają lub dlatego, że funkcjonariusze nie są członkami elity. Chociaż nie dostają awansu i dlatego mają mniejszą władzę, mają też więcej pretensji do reżimu – dodaje Plichta, wskazując na wielu przywódców junty w Sahelu, którzy tak się składa, że ​​są raczej pułkownikami i kapitanami niż generałami. Z drugiej strony przywódca tworzący gwardię prezydencką lub inną elitarną jednostkę, która jest wyłącznie mu lojalna, zwykle zapewnia takim jednostkom wyposażenie i szkolenie kosztem regularnej armii. W tym przypadku – przekonuje Plichta – ryzyko udanego zamachu stanu lub buntu jest mniejsze, podobnie jak zasoby, jakie otrzymuje armia.

Czasami przywódcy celowo wysyłają swoich żołnierzy na szkolenie za granicę do różnych krajów, co zmniejsza prawdopodobieństwo, że którykolwiek z tych krajów zewnętrznych zwróci się przeciwko reżimowi, ale oznacza, że ​​wielu żołnierzy jest szkolonych zupełnie inaczej i ma trudności ze współpracą – wyjaśnia. Innym razem gwardia prezydencka będzie obca (na przykład wykorzystywanie przez Republikę Środkowoafrykańską libijskich najemników podczas zimnej wojny), co może wywołać niechęć ze względów nacjonalistycznych.

Innym środkiem zabezpieczającym przed zamachem stanu jest sytuacja, gdy reżim utrudnia oficerom wojskowym komunikację, przez co są oni mniej zdolni do koordynowania zamachu stanu lub buntu. Ma to jednak swoją wadę, ponieważ tacy oficerowie wojskowi nie mogą komunikować się w celu planowania operacji wojskowych, co jest kluczową zaletą w walce z rebeliantami lub grupami terrorystycznymi.

Jeśli przywódca wykorzystuje swoje służby wywiadowcze do szpiegowania własnych sił, wówczas służby wywiadowcze są w mniejszym stopniu zdolne do monitorowania wroga, więc wojsko ma mniej danych wywiadowczych, niż potrzebuje. Klasycznym tego przykładem jest iracki dyktator Saddam Husajn. Miał wiele służb wywiadowczych, które monitorowały się nawzajem pod kątem lojalności, zamiast monitorować swoich regionalnych przeciwników, takich jak Iran – zauważa Plichta.

Czad, choć nie jest „reżimem dinozaurów” pod względem wieku przywództwa, jest kolejnym członkiem ECCAS, który podjął działania, aby uniknąć złapania bakcyla zamachu stanu. Pouczające było to, że Węgry ogłosiły na początku tego miesiąca rychłe rozmieszczenie 400-osobowego kontyngentu w Czadzie jako „jedynym stabilnym państwie w Sahelu”, podając motyw pomocy w powstrzymaniu nielegalnej migracji i walce z terroryzmem. Jednak obserwatorzy postrzegają tę decyzję jako nową gwardię pretoriańską mającą chronić Mahamata Idrissa Deby Itno przed jego własnym pałacowym zamachem stanu.

Doktor Edith Lucie Bongo-Ondimba (zm. 2009) na niedatowanym zdjęciu ( dzięki uprzejmości : konto fana dr Bongo-Ondimby w mediach społecznościowych). Jest córką weterana prezydenta Konga-Brazzaville, Dennisa Sasou-Nguesso. Jej małżeństwo z Omarem Bongo Ondimbą z Gabonu w 1989 r. ukazało więzi dynastyczne, jakie istniały między rodzinami rządzącymi Afryką Środkową po odzyskaniu niepodległości.

Wybory jako punkt zapalny nieoczekiwanych zmian

Następne wybory prezydenckie w Demokratycznej Republice Konga zaplanowano na 20 grudnia, tuż po nich odbędą się wybory prezydenckie w Czadzie i Rwandzie w 2024 r., a później w Kamerunie w 2025 r.

Analitycy, w tym Plichta, uważają, że wybory mogą zapoczątkować przekazanie władzy.

Możemy przypomnieć sobie wybory w DRK w 2018 r., podczas których wystąpiło wiele niepokojących czynników – takich jak opóźnienia Kabili, zmiany w systemie wyborczym, powszechne oskarżenia o nieprawidłowości itp. – w połączeniu z dużą dozą cynizmu (przynajmniej w USA), że system całkowicie by się załamał, ale mimo to władzę przekazałby Tshisekedi – argumentuje Plichta. Na tej podstawie uważa, że ​​wybory w Kamerunie mogą z łatwością stać się punktem zapalnym, zwłaszcza że Biya będzie miał wówczas 92 lata.

Wydaje się, że wewnętrzne kryzysy i zagrożenia w regionie Jeziora Czad nie znikną w najbliższym czasie. W połączeniu z możliwością wystąpienia kolejnych wstrząsów gospodarczych w ciągu najbliższych dwóch lat, takich jak konflikt na Ukrainie, który będzie miał dalszy wpływ na światowe ceny ropy i pszenicy, do dnia wyborów wiele może pójść nie tak.

Jednak część krytyków uważa zamach stanu w Gabonie za błyskawiczną sytuację, która będzie miała bardzo niewielki lub żaden realny wpływ w subregionie. Dr Elvis Mbwoge, politolog i wykładowca na wydziale nauk politycznych i polityki porównawczej na uniwersytecie w Buea w Kamerunie, twierdzi, że wspieranie przejęć wojskowych, takich jak niedawne w Gabonie, jest nie tylko „niewłaściwą rzeczą”, ale także obnaża, jak bardzo Afrykanie „ utknęli w prymitywnym, tradycyjnym etapie modernizacji politycznej”.

Czy ludzie zadali sobie pytanie, dlaczego wojsko w Gabonie, które utrzymywało, że Ali Bongo Ondimba sfałszował wybory, nie postąpiło właściwie [i nie przekazało władzy] przywódcy opozycji, który rzekomo został oszukany [w sprawie zwycięstwa]? Pragnienie wywołania zarazy autokracji w Afryce niestety nie zaprowadzi nas donikąd; wciąż mamy w pamięci przypadek zamożnej wówczas Libii, gdzie jej mieszkańcy po prostu chcieli zmian – i zmian, które otrzymali, tracąc jedyną nadzieję Afryki – powiedział African Arguments Mbwoge.

Zmiany są możliwe w Afryce, mówi, jeśli Afrykanie zdecydują się zbudować i zaufać swoim instytucjom państwowym, korzystając jednocześnie z dialogu i mediacji w celu rozwiązania palących problemów. Na przykład lutowe wybory w Nigerii [były] zakwestionowane w sądzie przez partie opozycji z powodu rażących nadużyć wyborczych. Wojsko i ludność nie mogły interweniować, ponieważ wierzyły w demokratyczną instytucję sprawiedliwości. To właściwy i jedyny sposób budowania silnych demokracji – stwierdził Mbwoge.

Podsumowując, argumentuje, że nie należy cofać Afryki do pierwszych dziesięcioleci po odzyskaniu niepodległości, kiedy gloryfikowano zamachy stanu jako jedyną drogę do walki z korupcją, złym zarządzaniem, biedą i brakiem bezpieczeństwa. Pytanie brzmi, czy te rządy wojskowe osiągnęły coś lepszego? Wzywa się Afrykanów, aby się uczyli i przestali powtarzać te same błędy.

mm

Nałowa Akua

Nalova Akua to kameruński niezależny dziennikarz multimedialny, który z równą pasją traktuje wiadomości, reportaże i inne wydarzenia. Posiada licencjat z dziennikarstwa i gościł w takich serwisach, jak Zenger News Service, The Epoch Times, Euronews Green, BBC Future Planet i Gavi, the Vaccines Alliance.

Creative Commons Licence
Articles on African Arguments are licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.

Link do artykułu:

Central Africa’s dinosaur regimes and the art of coup-proofing