„Nacjonaliści wszystkich krajów, łączcie się!”: Hans Keller i nazistowski internacjonalizm w latach trzydziestych XX wieku /

0
231

Streszczenie

W artykule przedstawiono studium przypadku niemieckiego „nazistowskiego internacjonalizmu” jako części szerszej, ponadnarodowej kontrreakcji na liberalny i komunistyczny internacjonalizm w latach trzydziestych XX wieku. Zawiera analizę działalności i głównych idei Międzynarodówki Nacjonalistycznej (Internationale Arbeitsgemeinschaft der Nationalisten; IAdN), na której czele stał niemiecki prawnik Hans Keller, i działającej od 1934 do 1941. IAdN promowała takie koncepcje, jak nacjonalizm Volk i Trzecia Europa jako rozwiązania kryzysu europejskiego i podjął próbę ustanowienia alternatywnego prawa narodów, które zastąpiłoby porządek liberalny po 1919 roku. IAdN ilustruje wczesną próbę pogodzenia idei völkischa ze współpracą międzynarodową, zapowiadając w ten sposób „etnopluralistyczne” koncepcje Nowej Prawicy w okresie powojennym.

Wstęp

W ostatnich latach rosnąca liczba badań nad fenomenem faszystowskiego internacjonalizmu umożliwiła nowe spojrzenie na skomplikowane relacje między skrajnym nacjonalizmem, faszyzmem i nazizmem z jednej strony a internacjonalizmem z drugiej. Z perspektywy transnarodowej te nowsze badania analizowały współpracę międzynarodową i perspektywy wśród faszystowskich reżimów, ruchów, organizacji i agentów.1 Niemniej jednak, ze względu na skrajnie nacjonalistyczny, völkischowy (ludowy), rasistowski, ekspansjonistyczny, destrukcyjny i ostatecznie antyinternacjonalistyczny charakter niemieckiego nazizmu, jednoznaczne historie „nazistowskiego internacjonalizmu” są nadal w dużej mierze odrzucane jako sprzeczne.2 Artykuł ten oferuje nowe spojrzenie na to paradoksalne zjawisko poprzez analizę idei i działań nazistowskiej niemieckiej organizacji Międzynarodówki Nacjonalistycznej (Internationale Arbeitsgemeinschaft der Nationalisten ; IAdN).

Jak dotąd Międzynarodówce Nacjonalistycznej poświęcono niewiele uwagi w badaniach historycznych. Ze swoimi osobliwymi „internacjonalistycznymi” poglądami, które osiągnęły ograniczony odbiór i wpływy w Trzeciej Rzeszy, IAdN najwyraźniej stanowiła jedynie dziwny przypis w długiej historii niemieckiego nazizmu. Zwłaszcza w porównaniu ze swoją potężną konkurentką, Międzynarodówką Komunistyczną (którą IAdN próbowała naśladować np. używając hasła „Nacjonaliści wszystkich krajów, łączcie się!” jako imitacji Manifestu Komunistycznego) organizacja ta wydaje się marginalna.3 Jednakże twierdzę, zgodnie z aktualnymi badaniami nad faszystowskim internacjonalizmem, że IAdN zasługuje na uwagę nie tylko dlatego, że odzwierciedla niejednoznaczną relację pomiędzy ultranacjonalizmem jako podstawowym elementem ideologii faszystowskiej a internacjonalizmem, zdefiniowanym tutaj jako program rozwiązywania problemów politycznych poprzez współpracę międzynarodową.4 Co więcej, IAdN pokazuje, że specyficzna próba nazistowskiego niemieckiego internacjonalizmu rozkwitła już w połowie lat trzydziestych XX wieku, obok lepiej zbadanych wysiłków i agencji nazistowskich zaangażowanych w międzynarodową propagandę i współpracę, takich jak niedojrzała wizja Białej Międzynarodówki, -Semicki Welt-Dienst i Antykomintern , a także jego międzynarodowy partner, Ententa Antykomunistyczna z siedzibą w Genewie. 5  Twierdzę, że historia IAdN pokazuje, po pierwsze, że nazistowskie koncepcje porządku europejskiego krążyły w skali międzynarodowej na długo przed drugą wojną światową, podczas której nazistowskie rozumienie Nowego Porządku Europejskiego zostało narzucone okupowanej Europie i przyjęte przez różnych współpracowników. Po drugie, sugeruję, że IAdN potencjalnie ujawnia korzenie współczesnego prawicowego internacjonalizmu, zapowiadając pewne „internacjonalistyczne” i „etnopluralistyczne” idee europejskiego powojennego faszyzmu i Nowej Prawicy.

Niniejszy artykuł opiera się na świeżych materiałach archiwalnych i oferuje przegląd działań i idei tak zwanej Międzynarodówki Nacjonalistycznej. Ponadto przytaczam biografię założyciela, Hansa Kellera (1908–70), niemieckiego prawnika, bez którego IAdN nigdy by nie powstała. Umiejętności organizacyjne i sieciowe Kellera podkreślały związek między praktykami faszystowskiego internacjonalizmu w szerokim tego słowa znaczeniu a życiem poszczególnych „agentów lub brokerów poza klasycznymi kanałami dyplomatycznymi”.Notatka Keller przywołał w swojej organizacji nowy, nieegalitarny, rasistowski, antysemicki, a co za tym idzie völkischowski nacjonalizm, który wiązał się z niejasną formą europeizmu i przeciwstawiał się starszemu, liberalnemu, imperialistycznemu, nieegalitarnemu nacjonalizmowi państwowemu. Co więcej, IAdN podjęła próbę ustanowienia nowego völkisch „prawa narodów”, które zastąpiłoby tradycyjne prawo międzynarodowe i rzekomo umożliwiłoby długotrwały pokój międzynarodowy między różnymi narodami, a nie państwami.

Historycy wspominający dotychczas o IAdN niemal jednomyślnie interpretowali to przedsięwzięcie jako nazistowską niemiecką kontrreakcję na włoską organizację Action Committees for the Universality of Rome ( Comitati d’Azione per l’Universalità di Roma; CAUR), podkreślając „wyraźny zamiar” utrudniania” jej międzynarodowych wysiłków.7 Zgodnie z tą interpretacją powstanie Międzynarodówki Nacjonalistycznej należy umiejscowić w kontekście rywalizacji włosko-niemieckiej na początku lat trzydziestych XX wieku. Wyjdę jednak poza tradycyjną interpretację IAdN, uznając ją jedynie za niemiecką reakcję na wysiłki Włoch. Twierdzę, że antagonizm IAdN wobec trzech form internacjonalizmu – liberalizmu, komunizmu i włoskiego faszyzmu oraz ich odpowiednich organizacji (Ligi Narodów, Międzynarodówki Komunistycznej i CAUR) – był kluczowy dla legitymizacji jej specyficznego nacjonalistycznego internacjonalizmu.

Oprócz pierwszej historii instytucjonalnej Międzynarodówki Nacjonalistycznej, artykuł ten wnosi wkład w dwa obszary badań historycznych. Po pierwsze, poszerza naszą wiedzę na temat antydemokratycznych idei porządku europejskiego i międzynarodowego oraz dotychczas pomijanych aspektó internacjonalizmu nieliberalnego i nacjonalistycznego początku XX wieku.8 W ostatnich badaniach pewną uwagę poświęcono nazistowskim konceptualizacjom porządku europejskiego i międzynarodowego podczas drugiej wojny światowej, takim jak „ Großraumordnung ” (Wielki Porządek Przestrzenny) Carla Schmitta jako „przeciwieństwo liberalnego uniwersalizmu”.9 Jednak historia mniej znanego Hansa Kellera pokazuje, że forma europeizmu völkisch istniała już na początku lat trzydziestych XX wieku. Zostało to zilustrowane w wizji Kellera utopijnej Drittes Europa (Trzecia Europa), konceptualizowanej przez pryzmat mityczno-historyczny jako rozwiązanie politycznego, kulturowego i duchowego kryzysu kontynentu europejskiego wymagającego palingenezy.10 Keller czerpał w dużej mierze z völkischowskich koncepcji Volka (ludu), Volksgemeinschaft (wspólnoty ludowej), Reicha (imperium) i Rasse (rasy) i paradoksalnie próbował wykorzystać te pojęcia nie tylko jako podstawę niemieckiego nacjonalizmu, ale także innych nacjonalizmów, np. którego cechy szczególne głosił „szacunek”. To pokazuje, że te koncepcje, które były istotne dla niemieckiego nazizmu, nie wykluczały a priori współpracy międzynarodowej.

Po drugie, ponadnarodowa perspektywa na Międzynarodówkę Nacjonalistyczną wykraczająca poza niemieckiego organizatora pokazuje, że te idee völkisch rzeczywiście krążyły w skali międzynarodowej i znalazły entuzjastycznych zwolenników za granicą, którzy wykorzystali je do własnych celów. Tym samym artykuł wpisuje się w niedawny „transnarodowy zwrot” w badaniach nad faszyzmem, inspirowany historią transnarodową i globalną, kładąc nacisk na transgraniczne powiązania, transfery i uwikłania pomiędzy różnymi faszystowskimi reżimami, ruchami i jednostkami.11 Takie podejście umożliwia głębsze zrozumienie praktyk faszystowskiego międzynarodowego tworzenia sieci kontaktów, w tym trzech kongresów IAdN w latach 1934–1936. Organizacja Kellera współpracowała z przedstawicielami kilku europejskich partii faszystowskich, takich jak Norweskie Zgromadzenie Narodowe ( Nasjonal Samling ), Duńska Partia Nazistowska ( Damarks Nationalsocialistiske Arbejderparti ; DNSAP) i Szwajcarski Front Narodowy ( Front Narodowy ). Co więcej, dzięki swojemu „akademickiemu” i politycznemu aktywizmowi IAdN przyciągnęła szerokie spektrum wyłącznie męskich konserwatywnych, autorytarnych, faszystowskich i narodowosocjalistycznych naukowców, intelektualistów, dziennikarzy i polityków, głównie z krajów europejskich. Analiza ta podkreśla płynny charakter międzywojennego faszyzmu jako ideologii i praktyki politycznej wykraczającej poza wąskie i statyczne definicje, splątując zwolenników faszyzmu, radykalnej prawicy i konserwatyzmu. Wszystkie te siły zjednoczyły się we wspólnej sprawie nacjonalistycznej skierowanej przeciwko porządkowi liberalnemu i postrzeganemu zagrożeniu ze strony bolszewików.

Hans Keller, Unia Niemiecko-Europejska i Fundacja Rockefellera

Hans Keller stał się jednym z najbardziej niestrudzonych agentów nazistowskiego internacjonalizmu okresu międzywojennego, łącząc praktyczne umiejętności organizacyjne z intelektualnym spojrzeniem na to, jak pogodzić ideologię nazistowską ze współpracą międzynarodową i nowym, alternatywnym porządkiem międzynarodowym. Niemniej jednak jego twórczość i życie były jak dotąd przeważnie pomijane w badaniach historycznych.Notatka12 Trudno się temu dziwić, gdyż nie odegrał on ani istotnej roli w nazistowskim aparacie państwowym (nie był nawet członkiem NSDAP), ani w niemieckim środowisku akademickim (odmówiono mu m.in. stanowiska profesora prawa). Z wyjątkiem szczególnej dziedziny niemieckiego Völkerrecht (prawo międzynarodowe), jego idee „internacjonalistyczne” cieszyły się ograniczonym zainteresowaniem w Trzeciej Rzeszy.13  Jednak jego działalność nie pozostała całkowicie niezauważona. Niemieckie Ministerstwo Spraw Zagranicznych sprzeciwiło się nawet jego działaniom, stwierdzając w raporcie, że „stosunki międzynarodowe Kellera nie wskazywały na nic innego jak postawę narodowosocjalistyczną”.14 Dla kontrastu Ministerstwo Oświecenia Publicznego i Propagandy Rzeszy Josepha Goebbelsa ( Reichsministerium für Volksaufklärung und Propaganda ; RMVP) określiło Kellera jako „zdeklarowanego zwolennika światopoglądu nazistowskiego” i finansowało jego wysiłki dla własnych celów.Notatka15

Hans Karl Ernst Ludwig Keller urodził się 2 stycznia 1908 roku w Speyer (Nadrenia), niedaleko granicy francusko-niemieckiej, w apolitycznej i „czysto aryjskiej rodzinie wyznania protestanckiego”.16 W ten sposób Keller został dotknięty pierwszą wojną światową i od początku gardził porządkiem wersalskim po 1919 roku. Po ukończeniu szkoły w Speyer i studiach w Monachium z doskonałymi ocenami, Keller uzyskał w latach 1930–1932 trzy różne tytuły doktora: z ekonomii w Monachium (Dr. oec. Publ.) oraz prawa w Bordeaux (Doctor en droit) i Kilonii ( dr jur.). Specjalizował się w prawie międzynarodowym i miał ambitne marzenia o utworzeniu nowej dyscypliny akademickiej, którą określił jako „ideologia prawa międzynarodowego porównawczego”.17 W tym okresie między 1930 a 1936 rokiem Keller wiódł kosmopolityczne życie, przez krótkie okresy studiując aspekty prawa międzynarodowego we Francji, Stanach Zjednoczonych, Włoszech i Wielkiej Brytanii, zanim osiadł w Berlinie.

Od samego początku Keller łączył swoje zainteresowanie kwestiami prawnymi z programem politycznym. Rozwinął – jak sam powiedział – „germańską ideologię światową”, definiowaną jako „koncepcja ponadnarodowości w opozycji do internacjonalizmu świata zachodniego”.18 Jego połączenie nacjonalizmu i europejskości znalazło odzwierciedlenie w nazwie pierwszej organizacji, którą założył w 1931 roku w Monachium, Unii Niemiecko-Europejskiej ( Deutsch-Europäische Union). Związek powstał dla niemieckiej publiczności jako kontrreakcja na liberalny Ruch Paneuropejski.19 W latach 1932–1933 Unia Niemiecko-Europejska opublikowała cztery tomy czasopisma Deutscheuropa. Vierteljahresschrift für die Erneuerung Europas aus dem Reichsgedanken ( Niemiecka Europa. Kwartalnik dotyczący odnowy Europy w oparciu o ideę imperialną ). Oprócz samego Kellera artykuły w czasopiśmie publikowali niemieccy i austriaccy pisarze ze spektrum konserwatywnego, autorytarnego, a później otwarcie faszystowskiego.20

Od 1932 r. zagraniczne wyjazdy badawcze Hansa Kellera były finansowane przez filantropijną Fundację Rockefellera. To połączenie wskazuje na interesujące nakładanie się funduszy i personelu między liberalnym (w tym przypadku amerykańsko-amerykańskim filantropijnym) i nacjonalistycznym internacjonalizmem, co podkreśla „infiltrację sieci liberalnych internacjonalistów” przez faszyzm pomimo antagonizmu ideologicznego w okresie międzywojennym.21 Chociaż Fundacja Rockefellera była zaangażowana w międzywojenny liberalny internacjonalizm, na przykład oferując wiedzę i fundusze Lidze Narodów, nadal zapewniała stypendia i szablon międzynarodowej wymiany dla przyszłych nazistów. Oprócz Kellera innym wybitnym przykładem był Georg Leibbrandt, który stał się czołowym członkiem Biura Polityki Zagranicznej NSDAP (Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotniczej) i uczestnikiem niesławnej Konferencji w Wannsee.22 Kiedy w 1933 r. podczas pobytu Kellera w Stanach Zjednoczonych ustanowiono reżim Hitlera, współpracownik Fundacji Rockefellera skarżył się na Kellera i innych niemieckich stypendystów oraz ich „silne sympatie nazistowskie”, stwierdzając, że „byli zbyt zajęci wyczerpującym zadaniem pogodzenia swojego początkowego wykształcenia akademickiego z ideologią nazistowską, aby poważnie poświęcić się pracy społecznej”.23 Keller przedstawił wówczas w czasopiśmie niemiecko-europejskim swoje poglądy na temat „nowych Niemiec” i ich roli w świecie, jednoznacznie odrzucając hipokryzję internacjonalizmu jako nieniemieckiego.24 Twierdził, że „Niemcy, w swoim rewolucyjnym odrodzeniu nacjonalizmu rasowego, z konieczności przeciwstawiają się zachodniemu racjonalnemu nacjonalizmowi, a także jego zewnętrznemu odpowiednikowi, internacjonalizmowi”.25 Jednocześnie podkreślał rzekomo pokojową misję międzynarodową nazistowskich Niemiec, m.in. cytując słynne „przemówienie pokojowe” Hitlera z 17 maja 1933 r. Te wczesne teksty Kellera ilustrują jego nacisk naidee rasistowsko- völkischowskie .

Keller był z pewnością gotowy służyć sprawie narodowosocjalistycznej i na początku 1934 roku został zatrudniony w nowo utworzonej RMVP Josepha Goebbelsa jako ekspert ds. Francji, Szwajcarii i Afryki Północnej. Kiedy po kilku miesiącach rzucił pracę, aby kontynuować badania we Włoszech i Wielkiej Brytanii, wyjaśnił swojemu pracodawcy, że mógłby służyć nazistowskim Niemcom na froncie zagranicznym jeszcze bardziej niż na swoim obecnym stanowisku.26 Podczas swoich podróży badawczych Keller dalej rozwijał swoje teorie prawne i niechęć do zachodniego „liberalnego” internacjonalizmu, jednocześnie otrzymując stypendium Fundacji Rockefellera do 1935 r. Wykorzystał te podróże również jako okazję do stworzenia szerokiej ponadnarodowej sieci z podobnymi: myślących ludzi, co doprowadziło do powstania IAdN. Dzięki pomocy przedstawiciela Fundacji Rockefellera w Niemczech, Augusta Wilhelma Fehlinga, Keller zmobilizował nawet siatkę byłych stypendystów, którzy chętnie udostępniali swoje kontakty akademickie i osobiste kręgom nacjonalistycznym i faszystowskim, m.in. skontaktuj się z José Antonio Primo de Rivera z hiszpańskiej Falangi.27 Dlatego pomoc Fundacji Rockefellera była kluczowa dla uruchomienia IAdN, jak przyznał w swoim raporcie sam Keller.28

Działalność Międzynarodówki Nacjonalistycznej i jej kongresów, 1934–1936

W kwietniu 1934 roku Hans Keller utworzył w Zurychu Międzynarodówkę Nacjonalistyczną ( Internationale Arbeitsgemeinschaft der Nationalisten ). W okresie międzywojennym Keller wykorzystywał Szwajcarię, jako siedzibę wielu organizacji międzynarodowych, do podkreślania rzekomo neutralnego i niezależnego stanowiska politycznego swojej organizacji, zaciemniając jej prawdziwą misję polegającą na promowaniu nazizmu na arenie międzynarodowej. W tym samym roku kilka szwajcarskich gazet skrytykowało Kellera za używanie adresu w Zürich-Erlenbach jako oficjalnego adresu organizacji, mimo że faktycznie tam nie mieszkał, a także za używanie Szwajcarskiego Banku Narodowego jako papieru firmowego, co nadawało organizacji fałszywą legitymację.29 W następstwie tego szwajcarski Federalny Departament Polityczny zasugerował Prokuratorowi Federalnemu, aby odmówił Kellerowi, jako „niepożądanemu cudzoziemcowi”, dalszego pobytu w Szwajcarii ze względu na jego „niestosowne zachowanie”, a w styczniu 1935 r. „bariery granicznej” został nałożony na Kellera.30 W związku z tym w 1935 r. siedzibę główną IAdN przeniesiono do Londynu, a w 1936 r. ostatecznie do Berlina. Oficjalnie ogłoszono, że w obu lokalizacjach powstaną nowe oddziały. Keller często zachowywał się tak, jakby IAdN miała prowadzić stałe biura w Zurychu, Londynie i Berlinie, nadając mu wygląd profesjonalnego międzynarodowego stowarzyszenia badawczego. W przeciwieństwie do tych przesad, Keller działał głównie sam. Jego personel składał się wyłącznie z sekretarki Käte Lüttgen, która pozostała jedyną kobietą bezpośrednio związaną z Międzynarodówką Nacjonalistyczną. Od samego początku pycha naznaczyła także sposób, w jaki Keller przedstawiał swoją organizację w listach, oświadczeniach prasowych i publikacjach. Przesady Kellera utrudniały nie tylko współczesnym, ale także historykom rozróżnienie między jego utopijnymi, dalekosiężnymi i megalomańskimi planami a często mniejszymi praktycznymi rezultatami jego pomysłów.

Można zatem opisać Międzynarodówkę Nacjonalistyczną jako jednoosobowe przedstawienie Hansa Kellera, ale osadzone w szerszej, międzynarodowej sieci. W czerwcu 1935 r. niemieckie Gestapo podało, że IAdN było raczej „luźnym stowarzyszeniem stosunkowo małej grupy ludzi” niż kompleksowym przedsięwzięciem zawodowym.31 Ponadto trudno oszacować, ilu członków organizacja faktycznie pozyskała na przestrzeni lat.32  Niezależnie od tego Keller był sumiennym twórcą sieci, który znajdował wiele sposobów kontaktowania się z potencjalnymi członkami, korzystając z licznych znajomych z wyjazdów badawczych umożliwionych przez Fundację Rockefellera. Tym samym IAdN stała się platformą instytucjonalną międzynarodowej sieci partnerów politycznych i akademickich. Bycie siecią, rozumianą tutaj jako niewiążąca i nieformalna forma komunikacji i współpracy, charakteryzująca się jednostkami o podobnych, choć niekoniecznie do końca zbieżnych postawach politycznych, nadało Międzynarodówce Nacjonalistycznej efemeryczny charakter.33 Zamiast wiązać się ze ściśle określoną organizacją, niektórzy „członkowie” uczestniczyli tylko w jednym wydarzeniu, inni pozostali wierni przedsięwzięciu Kellera przez całe lata trzydzieste XX wieku.

Dlaczego IadN powstał w kwietniu 1934 roku? Włosko-niemiecka rywalizacja o dominację ideologiczną wśród nowych nieliberalnych reżimów i ruchów miała ogromne znaczenie i doprowadziła do umiędzynarodowienia poglądów politycznych Benito Mussoliniego w swego rodzaju metapolitycznej walce z niemieckim nazizmem.34 Spór skupiał się na skonstruowanych różnicach pomiędzy włoską totalitarną misją „duchową” a uniwersalną, opartą na korporacjonizmie i niemieckim biologicznym rasizmie i antysemityzmie. Szczególnym efektem rywalizacji było powołanie w Rzymie (dziewięć miesięcy przed utworzeniem IAdN) włoskiej organizacji CAUR, propagującej za granicą ideologiczną dominację włoskiego faszyzmu poprzez koncepcję „faszyzmu powszechnego”, czerpiąc jednocześnie z wszechstronnej sieci ruchy zagraniczne, agenci i brokerzy. Keller osobiście doświadczył tego ideologicznego sporu podczas swojej podróży badawczej do Włoch na początku 1934 r. Tam poznał kilka postaci związanych z CAUR, w tym ideologicznego wizjonera Włoskiej Międzynarodówki Faszystowskiej, Asvero Gravellego.35 Według Kellera, według jego własnych słów, dzięki tym osobistym spotkaniom zdał sobie sprawę, że CAUR jedynie „udawał niewinną propagandę kulturową”, podczas gdy zdał sobie sprawę z „prawdziwego celu tych „Komitetów””, „mianowicie „faszystowania” ( fascistizzare ) cały świat”. Uniwersalizm włoskiego faszyzmu, interpretowany jako ekspansjonizm terytorialny, oburzył Kellera, który w swoim liście stwierdził, że „prawo narodów” propagowane przez faszyzm będzie opierać się na podporządkowaniu się włoskiemu przywództwu, co jest arogancją, która… . . stanowi zagrożenie dla pokoju na świecie”.36

Wszystko wskazuje na to, że to doświadczenie dało Hansowi Kellerowi impuls do stworzenia własnej organizacji, która miałaby przeciwstawić się włoskim wysiłkom zmierzającym do uniwersalizacji ideologii faszystowskiej opartej na włoskim przywództwie. Przekonał swojego byłego pracodawcę, niemieckie Ministerstwo Propagandy, do sfinansowania jego przedsięwzięcia (na przykład 50 000 marek niemieckich w 1935 r.) związanego z konkretną misją zwalczania CAUR i zamiast tego promowania niemieckiego nazizmu na arenie międzynarodowej.37 Sami włoscy faszyści wkrótce zauważyli „antyfaszystowskie” (w sensie włoskim) i pronazistowskie stanowisko rzekomo niezależnej organizacji.38 Niechęć ta uwidoczniła się już na pierwszym kongresie zorganizowanym przez IAdN, który odbył się w dniach 5–7 grudnia 1934 r. w Berlinie w luksusowym hotelu Kaiserhof obok Kancelarii Rzeszy. Według IAdN wzięło w nim udział ponad 100 delegatów z dwudziestu, głównie europejskich, krajów.39 Kongres naznaczony był sporem pomiędzy dwoma dziennikarzami głównego włoskiego pisma faszystowskiego Ottobre , Asvero Gravellim i Simonem Oomsem z jednej strony, a zwolennikami niemieckiego nazizmu z drugiej. Podczas gdy Ooms i Gravelli argumentowali, że włoski faszyzm należy do „nowych nacjonalizmów”, które Międzynarodówka Nacjonalistyczna zamierzała promować, Keller i inni Niemcy krytykowali włoski faszyzm za jego uniwersalizm i jego cel, jakim jest eksport jego doktryny państwowej do innych narodów.40 Natomiast delegacja niemiecka podkreśliła znaczenie rasizmu i antysemityzmu dla tych nowych nacjonalizmów. Asvero Gravelli był bardzo rozczarowany i w następstwie tego opublikował atak na IAdN.41

W ten sposób kongres w Berlinie był zapowiedzią gorących debat wokół „kwestii żydowskiej” na kongresie w Montreux zorganizowanym przez CAUR. Kongres ten, który odbył się zaledwie kilka tygodni później, był próbą zjednoczenia kilkunastu europejskich ruchów faszystowskich pod przywództwem Włoch, co wymowne, bez zapraszania żadnego przedstawiciela nazistowskich Niemiec. Gravelli, jedyny delegat, który uczestniczył w obu konkurujących kongresach, w swoim przemówieniu w Montreux przedstawił swoją frustrację związaną z przedsięwzięciem Kellera i ogólnie niemieckim rasizmem, który jego zdaniem doprowadzi jedynie do wojny i międzynarodowej niesprawiedliwości w przeciwieństwie do włoskiego faszyzmu.42 Tym samym rywalizacja włosko-niemiecka nie tylko dała impuls do powstania IAdN, ale także wywarła wpływ na jej koncepcje i działalność w kolejnych latach.

Ogólnie rzecz biorąc, Międzynarodówka Nacjonalistyczna prowadziła dwa pola działalności: po pierwsze, IAdN organizowała duże wydarzenia, w tym konferencje w Berlinie (1934), Londynie (1935) i Oslo (1936), a także cykl wykładów w Berlinie od 1937 do 1939. Po drugie, IAdN wyprodukowała i rozpowszechniła serię publikacji w języku niemieckim i francuskim zatytułowaną International Voices of the Nationalists. Seria zawierała teksty napisane przez prawicowych agentów, takich jak duński faszysta Frits Clausen i francuski publicysta Gustave Hervé, były antymilitarysta, który przyjął nazizm na początku lat trzydziestych XX wieku, promując zbliżenie francusko-niemieckie i internacjonalistyczne projekty faszystowskich weteranów.43 Zawierała także materiały konferencyjne oraz drukowane wersje przemówień wygłaszanych na kongresach IAdN. Keller utrzymywał, że nakład serii wyniósł 50 000 egzemplarzy, co jest chyba przesadą. Jednakże broszury rozesłano wśród odpowiednich czytelników, w tym przywódców europejskich ruchów faszystowskich, takich jak Vidkun Quisling ze Zgromadzenia Narodowego ( Nasjonal Samling ).44

Trzy kolejne kongresy miały prawdopodobnie większy zasięg międzynarodowy niż seria wydawnicza. Po kongresie berlińskim w grudniu 1934 r. odbył się drugi kongres z delegatami z piętnastu do trzydziestu różnych krajów, który odbył się w dniach 10–12 lipca 1935 r. w Londynie w przyjaznym Niemcom klubie D’Abernon.45 Trzeci kongres Międzynarodówki Nacjonalistycznej odbył się w Oslo w dniach 25–29 lipca 1936 r. i uczestniczyli w nim delegaci z trzydziestu krajów.46 Miejscem obrad był słynny Instytut Nobla, co po raz kolejny pomogło legitymizować rzekome neutralne przedsięwzięcie. Bezwstydnie Keller wykorzystał wiarygodność i reputację znanego na całym świecie i rzekomo niezależnego Instytutu Nobla dla własnych celów „naukowych”. W następstwie tego sam Instytut Nobla skarżył się na niewłaściwe użycie jego nazwy w oficjalnych dokumentach kongresu.47 Planowano, że czwarty kongres odbędzie się w Madrycie, ale nigdy do niego nie doszło ze względu na wojnę domową w Hiszpanii i brak funduszy.

Warstwy społeczne i pochodzenie niemal wyłącznie męskich delegatów odzwierciedlały zarówno akademickie, jak i polityczne aspiracje IAdN. Zdecydowaną większość stanowili biali Europejczycy, ale reprezentowane były także Stany Zjednoczone, Chiny, Unia Południowej Afryki, Meksyk i Boliwia. Wielu delegatów miało wykształcenie akademickie, pracując jako prawnicy, dziennikarze, powieściopisarze i profesorowie prawa międzynarodowego, nauk politycznych i ekonomii. Inni byli dyplomatami i politykami. W swoim przemówieniu inauguracyjnym na kongresie w Berlinie Keller utrzymywał, że nie był zainteresowany zapraszaniem przedstawicieli jakichkolwiek rządów czy państw, a jedynie osoby wybrane do wypowiadania się w imieniu swoich narodów. Temu rzekomemu celowi zaprzeczał udział podsekretarza niemieckiego MSW oraz wielu innych delegatów nazistowskich Niemiec.48 Jednakże , przynajmniej w dyskursie, kluczowa różnica między Międzynarodówką Nacjonalistyczną a jej odpowiednikiem CAUR polegała na tym, że ta ostatnia kładła nacisk na współpracę między ruchami politycznymi, podczas gdy ta pierwsza na pierwszym planie stawiała współpracę pomiędzy indywidualnymi „nacjonalistami” reprezentującymi całe kraje.

Niemniej jednak wśród delegatów znaleźli się niektórzy przedstawiciele partii faszystowskich z Europy Północnej i Zachodniej. Jednym z najbardziej aktywnych członków IAdN był korespondencyjny kumpel Kellera, Herman Harris Aall, norweski prawnik i ideolog partyjny Zgromadzenia Narodowego, który został współgospodarzem kongresu w Oslo.49 Innym przykładem był przywódca Duńskiej Partii Nazistowskiej (DNSAP), Frits Clausen, który wygłosił na kongresie w Londynie wykład na temat „Narodu i rasy”. Zaledwie kilka miesięcy wcześniej Clausen wygłosił także wykład na posiedzeniu komitetu wykonawczego CAUR w Amsterdamie, co czyni go jedynym przywódcą partii faszystowskiej, który był aktywnie zaangażowany w obie konkurencyjne grupy.50 W Szwajcarii IAdN współpracowała z pronazistowską partią Front Narodowy i jej przywódcami Rolfem Hennem i Hansem Oehlerem.51 Holenderska Narodowo-Socjalistyczna Partia Robotnicza ( holenderska Nationaal-Socialistische Nederlandsche Arbeiderspartij ; NSB) była reprezentowana na kongresie w Londynie przez swojego członka-założyciela i czołowego propagandystę Hermana van Houtena, a Szwedzka Narodowo-Socjalistyczna Partia Robotników ( Nationalsocialistiska Arbetarepartiet ; NSAP) wysłała dwie członków kongresu w Oslo.52

We wszystkich tych przypadkach pomocny był charakter IAdN jako raczej luźnej, efemerycznej sieci o rzekomo akademickich celach. Politycy partii faszystowskich, takich jak Frits Clausen czy Rolf Henne, mogli pojawiać się na jej kongresach, nie obawiając się ostrej reakcji w obrębie swoich ruchów narodowych za nadmierne zaangażowanie w organizację międzynarodową, co byłoby sprzeczne z nacjonalistycznymi celami ich własnych partii. Oprócz polityków uczestniczyli w nim także faszystowscy intelektualiści i pisarze. Wielu przybyło z Bałkanów, jak poeta Ion Sân-Giorgiu, sympatyk Żelaznej Gwardii Partii Faszystowskiej, a także Janko Janeff, bułgarski filozof i zwolennik völkisch intelektualisty Arthura Moellera van den Brucka.

Jednak poza tymi „faszystowskimi” politykami i intelektualistami w wąskim znaczeniu byli także delegaci reprezentujący autorytarne, arystokratyczne i konserwatywne przekonania polityczne. Na przykład na kongresie londyńskim w dużej sekcji brytyjskiej znalazł się poseł do parlamentu z Partii Konserwatywnej Daniel Gerald Somerville. Długie przesłanie do kongresu (sam nie obecny) przesłał także katolicki arystokrata, hrabia Henry Carton de Wiart, były premier Belgii.53 Francję reprezentował Louis Bertrand, znany konserwatywny francuski pisarz, historyk i członek Académie française . Podsumowując, analiza międzynarodowych delegatów IAdN ilustruje płynne powiązania pomiędzy faszyzmem, radykalną prawicą, konserwatyzmem i istniejącymi elitami okresu międzywojennego. Wszyscy byli zjednoczeni w swoim antagonizmie wobec swoich internacjonalistycznych wrogów, co zostanie omówione w następnej sekcji.

Przeciwdziałanie liberalnemu, komunistycznemu i „faszystowskiemu” internacjonalizmowi

Od samego początku Międzynarodówka Nacjonalistyczna obejmowała sprzeczność między nacjonalizmem a internacjonalizmem. Z jednej strony IAdN była skierowana przeciwko internacjonalizmowi w jego różnych formach, z drugiej zaś sama angażowała się w pewną formę internacjonalizmu poprzez łączenie nacjonalistów z różnych krajów. Delegaci na kongresy IAdN byli doskonale świadomi tej sprzeczności, która była integralną częścią nazwy organizacji. Dla niektórych delegatów nawet samo określenie „nacjonalista” stanowiło problem.54 więcej, w nazistowskim słownictwie termin internacjonalizm uznawano za nieniemiecki i niepatriotyczny, blisko powiązany z wyobrażonym arcywrogiem, jakim jest „międzynarodowe żydostwo”. W dużej części niemieckiego środowiska akademickiego doprowadziło to do dostosowania semantycznego, gdy pojęcie Internationale Verständigung (porozumienie międzynarodowe) zostało zastąpione przez zwischenvölkisches Verstehen (porozumienie między narodami).55 Pomimo tych zastrzeżeń Keller w dalszym ciągu posługiwał się Międzynarodówką Nacjonalistyczną jako samoopisem, ale w swoim przemówieniu otwierającym na kongresie w Berlinie podkreślił, że chce „akcji na rzecz nacjonalizmu, a nie internacjonalizmu”.56

Wszystkie publikacje i kongresy IAdN charakteryzowały się głęboką niechęcią do różnych form internacjonalizmu. Lekceważące poglądy na temat liberalnych, komunistycznych, „żydowskich” i katolickich form internacjonalizmu często przeciwstawiano pozytywnym wyobrażeniom o współpracy międzynarodowej pomiędzy różnymi nacjonalistami. Paradygmatyczny był wykład Louisa Bertranda na kongresie londyńskim pt. „Narody giną od internacjonalizmu”, który został później opublikowany w serii broszur IAdN.57 Bertrand ogólnie krytykował internacjonalizm jako system nienaturalny, podżegający do wojen i ostatecznie jako najgorszego wroga każdego nacjonalisty. Hans Keller często podkreślał, że Międzynarodówka Nacjonalistyczna w szczególności powinna stawić czoła trzem formom internacjonalizmu i ich odpowiednim organizacjom: po pierwsze, „utopijnemu światowemu porządkowi pokojowemu” liberalnej demokracji reprezentowanej przez ruch paneuropejski i Ligę Narodów; po drugie, komunizm reprezentowany przez Międzynarodówkę Komunistyczną; i po trzecie, włoski faszyzm reprezentowany przez CAUR.58 Tych trzech wrogów atakowano za ich uniwersalizm, który utożsamiany był z realizacją imperializmu. Zdefiniowany jako ekspansjonizm terytorialny, imperializm był zatem negatywnie konotowany i rzekomo odrzucony przez nazizm.59

Wśród delegatów międzynarodowych najwięcej uwagi poświęcono liberalnemu internacjonalizmowi jako przeciwnikowi nacjonalizmu. W szczególności Ligę Narodów często krytykowano za powiązanie z „upadłym” i „niesprawiedliwym” systemem wersalskim. Pogardzano nim jako powielaczem błędnej wersji prawa międzynarodowego, kładącego nacisk na „nienaturalną” równość państw. Ocena Ligi ujawniła jednak niespójności pomiędzy przedstawicielami mniejszych państw, takich jak Hans Oehler ze Szwajcarskiego Frontu Narodowego, który chciał zastąpić „Genewę” nową organizacją, a przedstawicielami państw większych, jak brytyjski poseł Somerville, który zasugerował utworzenie reformę, która sprawi, że Liga stanie się bardziej zadowalająca i skuteczna.60 W sumie dyskusje ukazały utrzymujące się niezadowolenie środowisk faszystowskich i prawicowych z Ligi Narodów, liberalno-internacjonalistycznego porządku politycznego po 1919 r. oraz systemu prawnego opartego na współczesnym prawie międzynarodowym.

Drugim głównym wrogiem delegatów był komunistyczny internacjonalizm. Na przykład Arnold Huber, przywódca antykomunistycznej Szwajcarskiej Federacji Patriotycznej ( Schweizerischer Vaterländischer Verband ), 1919–48, przekonywał na jednym z kongresów, że IAdN powinna podjąć działania przeciwko bolszewizmowi i jego międzynarodowej działalności.61 Postawę antykomunistyczną często mieszano z antysemityzmem w ogóle, a w szczególności z mitem „żydowsko-bolszewickim”. Najbardziej otwarcie wyraził to Ulrich Fleischhauer z antysemickiej organizacji Welt-Dienst (Służba Światowa) na kongresie w Berlinie. Fleischhauer argumentował, że międzynarodowe żydostwo zniszczy cały rozwój narodowy; stąd kwestią żydowską powinni zajmować się nie tylko Niemcy, ale wszyscy nacjonaliści.62 Świadczy to o pokrywaniu się zainteresowań IAdN i innych organizacji międzywojennych, takich jak Welt-Dienst, zajmujących się propagandą antykomunistyczną i antysemicką.

Przedstawianie włoskiego faszyzmu jako trzeciego głównego „internacjonalistycznego przeciwnika” było w większości nazistowskim niemieckim projektem realizowanym przez samego Kellera i mniej widocznym w wypowiedziach delegatów międzynarodowych. Po włosko-niemieckim sporze na kongresie w Berlinie Keller zaprosił na kolejny kongres w Londynie Włocha Juliusa Evolę, proniemieckiego faszystowskiego intelektualistę opowiadającego się za rasizmem biologicznym, którego także poznał podczas poprzedniej podróży do Włoch.63 W swoim przemówieniu w Londynie Keller bardziej otwarcie uskarżał się na powszechny faszyzm we Włoszech i jego tendencję do promowania państwa włoskiego jako wzoru do naśladowania dla innych krajów.64 Keller był przeciwny uruchamianiu na całym świecie partii faszystowskich, których przywódcy zdegradowali swoje ojczyzny do prowincji Imperium Romanum. Według niego jedynie teorie państwa i ideały państwa mogłyby być wdrażane z jednego kraju do drugiego, podczas gdy jego główna koncepcja, Volk ( co zostanie omówione w następnej sekcji), byłaby nieprzenoszalna, co utrudnia wyjątkowość każdego narodu i ograniczone z natury. Ponadto zaatakował korporacjonizm, główną obietnicę społeczną Włoch, jako błędne podejście materialistyczne. Łączył także katolicyzm z faszyzmem i określił obecnie „Watykańską Międzynarodówkę Faszystowską” jako jednego z głównych wrogów IAdN. Keller znalazł sojusznika w Rolfie Henne ze Szwajcarskiego Frontu Narodowego, który w swoim przemówieniu na kongresie w Oslo wykorzystał rzekomą wyższość rasy łacińskiej jako kontrargument przeciwko włoskiemu powszechnemu faszyzmowi.65

Ogólnie rzecz biorąc, antyuniwersalizm, a nawet antyimperializm odegrał decydującą rolę w przeciwdziałaniu działaniom przeciwników liberalnych, komunistycznych i włoskich faszystowskich. Co więcej, dla Kellera i wielu delegatów międzynarodowych samo istnienie tych trzech nemezis, którzy rzekomo ze sobą współpracowali, legitymizowało utworzenie Międzynarodówki Nacjonalistycznej. Jak argumentowała IAdN w publikacji z 1939 r.: „Zjednoczenie nacjonalistów wszystkich krajów jest niezbędną koniecznością ze względu na zjednoczony front internacjonalistów przeciwko imperium narodów”.66 Zatem „wrogi” internacjonalizm uzasadniał internacjonalizm nacjonalistyczny jako niezbędną przeciwwagę, pomimo nieodłącznego napięcia między ideologią ultranacjonalistyczną a współpracą międzynarodową.

Główne idee i cele Międzynarodówki Nacjonalistycznej

Główny program IAdN łączył trzy powiązane ze sobą cele: pierwszym celem było wzmocnienie nowego nacjonalizmu opartego na nieegalitarnej nazistowskiej koncepcji Volka , w przeciwieństwie do starszego, liberalnego i imperialistycznego nacjonalizmu opartego na egalitarnej koncepcji państwa. Drugim celem było stworzenie nowego prawa narodów, mitycznie opartego na prawie narodów, a nie państw. Cel ten znalazł odzwierciedlenie w założeniu Akademii Praw Ludów ( Akademie für die Rechte der Völker ) na kongresie w Oslo w 1936 r. Trzecim celem było ustanowienie nowego międzynarodowego porządku pokojowego w oparciu o nowe prawo narodów, które zastąpi istniejący liberalny porządek i system wersalski. Pojawienie się nacjonalizmu Volk we wszystkich krajach europejskich (a tym samym pierwszy cel) było postrzegane jako konieczny warunek wstępny tego nowego porządku międzynarodowego. Ogólnie rzecz biorąc, ten potrójny program był przede wszystkim europocentryczny i powiązany z pragnieniem palingenezy kontynentu europejskiego, co ilustruje koncepcja Trzeciej Europy Kellera, którą przedstawił on w swego rodzaju tekście założycielskim IAdN.67

Keller omówił Trzecią Europę z perspektywy mityczno-historycznej. Dla niego Niemieckie Święte Cesarstwo Rzymskie średniowiecza stanowiło Pierwszą Europę, harmonijnie zapewniając pokój wszystkim narodom zjednoczonym w jego strefie wpływów. Następnie ustalono koncepcję (francuskiego) państwa narodowego, wprowadzając w ten sposób Drugą Europę jako system konkurujących imperialistycznych państw narodowych, której rozkwit nastąpił w XIX wieku. Jako antyteza Pierwszej Europy Keller wyobrażał sobie Drugą Europę jako imperialistyczny nacjonalizm nie uznający żadnych granic terytorialnych ani siłowych, stojący w sprzeczności z obłudnym programem równości wszystkich państw, promowanym przez współczesne prawo międzynarodowe. Keller przeciwstawił Drugą Europę, przedstawianą jako „stary” nacjonalizm XIX wieku, z „nowym” nacjonalizmem XX wieku, opartym na koncepcji Volka , który ostatecznie umożliwiłby syntezę w logice heglowskiej: Trzecią Europą.68 Keller wyraźnie nawiązał do dłuższej niemieckiej tradycji przeciwstawiania francuskiego państwa narodowego niemieckiemu Volkowi .69 Keller wyobrażał sobie Trzecią Europę jako rozwiązanie problemu rozkładu całego kontynentu i panującego chaosu. Nie było wątpliwości, kogo Keller uważał za przywódcę Trzeciej Europy i wzór do naśladowania „nowego nacjonalizmu”: III Rzeszę pod wodzą Adolfa Hitlera, którego Keller okrzyknął „lekarzem ludowym” ( Völker-Arzt ).70

Specyfika ideologii Hansa Kellera polegała na wykorzystaniu völkischowskiej koncepcji Volka nie tylko jako podstawy niemieckiego nacjonalizmu, ale także innych nacjonalizmów, a także europeizmu. Dlatego też propagowanie „ nacjonalizmu ludowego ” stało się pierwszym celem IAdN. Keller, który gardził jedynie uniwersalizmem swoich internacjonalistycznych wrogów, argumentował nawet w tekście z 1936 r.: „Pokój w Europie zależy od tego, czy narodowosocjalistyczna koncepcja Volka zyska uniwersalną ważność, nadal przyznaną dziś rzymskiej koncepcji państwa . To jest nasz „uniwersalizm”.71 Dla zwolenników nazizmu duchowo-mityczna koncepcja Volka była nierozerwalnie związana z niemiecką przeszłością i teraźniejszością i nie mogła być po prostu eksportowana ani przekazywana innym narodom i ludom. Zamiast faktycznie uniwersalizować tę koncepcję, Keller podkreślił znaczenie wzmacniania „ świadomości ludowej ” wśród nacjonalistów we wszystkich krajach i głosił „szacunek” dla patriotyzmu i „osobliwości etnicznej” ( volkliche Eigenart ) wszystkich narodów.72  Keller akceptował istnienie innych narodów, ale podkreślał ich nierówność i specyfikę. Nic dziwnego, że doprowadziło to do hierarchizacji narodów i rozróżnienia między „narodami kulturowymi” ( Kulturvölker ) i „narodami w procesie tworzenia” ( Völker im Werden , co oznacza ludy tubylcze i skolonizowane), przy czym pierwszy z nich jest politycznie odpowiedzialny za losy końcowy. Rozróżnienie to wywodzi się z XIX-wiecznych antropologów cesarskich Niemiec, którzy rozróżniali europejskie „ludy cywilizowane” ( Kulturvölker ) i „ludy naturalne” ( Naturvölker ), rzekomo pozbawione historii i kultury.73

Dla ruchu völkisch i niemieckiego nazizmu koncepcja rasy była nierozerwalnie związana z koncepcją Volka . Tym samym Keller nawiązał do dłuższej niemieckiej tradycji używania rasy jako czynnika włączającego i, co ważniejsze, wykluczającego internacjonalizm.74 W szczególności naród lub rasa żydowska została zdefiniowana w ideologii nazistowskiej jako odpowiednik niemieckiego Volku , a Keller powtórzył tę ocenę, opisując Żydów jako „naród świata” niezgodny znacjonalizmem Volk .75 Jednak Keller uznał także rasę za pozytywny element, który może sprzyjać internacjonalizmowi. Argumentował, że „świadomość rasowa” mogłaby zbliżyć do siebie narody w Europie spokrewnione rasowo, twierdząc, że „mit rasy okazuje się siłą, która jednoczy narody i zapewnia pokój”.a76 Idee „wspólnoty rasowej” rasy(-ów) „nordyckiej”, „europejskiej” lub „białej”, którą należy chronić przed krzyżowaniem ras oraz innymi rasami „czarnymi” lub „żółtymi”, prezentowane w widocznym miejscu na IAdN kongresy. Przykładami są dwa przemówienia wygłoszone na kongresie w Oslo norweskiego badacza rasizmu Jona Alfreda Mjøena i południowoafrykańskiego Hermana Dirka van Broekhuizena (pochodzenia holenderskiego), którzy mówili o rasie białej jako o większej wspólnocie przeznaczenia.77

Pomysł Kellera, aby wzmocnić nacjonalizm Volk w każdym kraju, był problematyczny, ponieważ delegaci międzynarodowi nie zgodzili się na jasne definicje Volka i innych pokrewnych terminów, takich jak Volksgemeinschaft (wspólnota ludowa) i Rasse (rasa), które funkcjonowały raczej jako puste znaczniki wypełnione różnymi znaczeniami . Nawet Keller stale zmieniał swoją terminologię, mówiąc o nacjonalizmie „ Volk ” w kontekście niemieckim, preferując mniej niemiecko brzmiący termin „nacjonalizm organiczny” w publikacjach angielskich. Kwestia ta utrudniała międzynarodowe debaty na temat tych koncepcji i stanowiła wyraźną przeszkodę dla pewnego rodzaju nazistowskiego internacjonalizmu opartego na terminologii völkisch . Terminy te powodowały także trudności w tłumaczeniu i nieporozumienia na kongresach. Jak uskarżał się niemiecki delegat, „to nieporozumienie jest szczególnie tragiczne w przypadku słów, które są nam, nacjonalistom, najbliższe”.78 Dlatego też kluczowych koncepcji Międzynarodówki Nacjonalistycznej nie można było łatwo zastosować w innych kontekstach narodowych, gdzie różniły się one znaczeniem lub brakowało im wystarczających tłumaczeń.

Niemniej jednak nazistowskie Niemcy i Adolf Hitler byli oceniani przez większość delegatów bardzo pozytywnie, począwszy od szacunku dla ich duchowych i politycznych osiągnięć, a skończywszy na jawnym podziwie jako wzór do naśladowania dla innych krajów. Dlatego często na pierwszy plan wysuwano propagandę rzekomego „pokojowego” charakteru nazizmu. Niemieccy delegaci sprzyjali temu obrazowi, co ilustruje przemówienie na kongresie londyńskim adwokata NSDAP Friedricha Grimma na temat „Hitler i Europa”. Przedstawił Niemcy jako wiarygodnego partnera na scenie międzynarodowej, bagatelizując jednocześnie agresywno-ekspansjonistyczne strony ideologii nazistowskiej.79

Drugim celem IAdN było wypracowanie języka prawnego i nowego prawa narodów dla nowego porządku międzynarodowego opartego na koncepcji Volka zamiast państw mocarstw i ich rzekomych celów terytorialnych i imperialnych.80 Na kongresie w Londynie w 1935 r. Keller szczegółowo wyjaśnił, dlaczego konieczna jest nowa koncepcja prawa międzynarodowego. Według niego „stare” prawo międzynarodowe, promujące równość ludzi, zakorzenione w starożytnym rozumieniu rzymskim i katolickim, musiało zostać przezwyciężone przez germańską ideę Rzeszy ( imperium), wychodzącą z naturalnej nierówności ludzi, ludów i ras, uznając w ten sposób „Nierówność zamierzona przez Boga”.81  Dla Kellera podział ras, a także nierówność między narodami były istotnymi elementami nowego prawa narodów. Dążenie do zastąpienia istniejącego prawa międzynarodowego opartego na koncepcji równych państw prawem opartym na nierówności narodów i hitlerowskiej Volksgemeinschaft (wspólnocie ludowej) zostało powtórzone w trzeciej dużej monografii Kellera pod wymownym tytułem Abschied vom Völkerrecht ( Pożegnanie z prawem międzynarodowym , opublikowany w 1938 r.).82

Idea samostanowienia narodów, przedstawiona po I wojnie światowej w czternastopunktowym programie Woodrowa Wilsona, odegrała w wizji Kellera ambiwalentną rolę. Nawet NSDAP domagała się w swoim programie partyjnym od 1920 r. zjednoczenia wszystkich Niemców w oparciu o prawo narodów do samostanowienia w Wielkich Niemczech.83 Jednakże Adolf Hitler przez całe swoje panowanie pozostał cynicznym przeciwnikiem prawa narodów do samostanowienia. On i inni czołowi naziści wykorzystali tę ideę do własnych celów, legitymizując między innymi Anschluss (aneksję) Austrii i ekspansjonistyczną politykę Lebensraum (przestrzeń życiowa). 84 Natomiast Keller początkowo przyjął tę ideę i argumentował, że jedynie Międzynarodówka Nacjonalistyczna będzie walczyć o prawdziwe Völker-Recht (prawo narodów) oparte na prawie wszystkich narodów do samostanowienia.85

Jednak w latach trzydziestych sprawę skomplikowały żądania nazizmu dotyczące odnowienia niemieckiego imperium kolonialnego. Faszystowska koncepcja imperializmu proletariackiego, która powinna legitymizować utworzenie niemieckiego lub włoskiego imperium kolonialnego w okresie międzywojennym, była głęboko spleciona ze stanowiskami „antykolonialnymi” skierowanymi przeciwko liberalnym, „klasycznym” formom imperializmu brytyjskiego i francuskiego.86 W przypadku nazizmu w latach dwudziestych XX wieku istniał nawet niewielki nurt antykolonialny wokół braci Strasser, którzy opowiadali się za prawem do narodowego samostanowienia w świecie kolonialnym.87 Od 1937 r. Hans Keller skorygował swoje stanowisko w odniesieniu do kwestii potencjalnego kolonializmu niemieckiego.88 W artykule z 1937 r. wyraźnie odniósł się do kwestii, czy narody skolonizowane rzeczywiście mają prawo do samostanowienia, a tym samym prawo do stworzenia własnego, niepodległego państwa. Keller zaprzeczył temu twierdzeniu, argumentując, że państwa są wprowadzającym w błąd zachodnim wynalazkiem. Nowe prawo narodów, promowane przez IAdN i nazizm, nie gwarantowałoby narodów samostanowienia, lecz „ Selbstseinsrecht der Völker ” (prawo narodów do bycia sobą). Dlatego zamiast pozwalać na utworzenie własnego państwa, rdzenni skolonizowani „ludność naturalna” powinni mieć prawo do wyrażania własnego „narodowego stylu życia”, ponieważ ideologia nazistowska okazywałaby „szacunek dla obcych osobliwości”.89 Jednak ten „szacunek” nie przeszkodzi Niemcom w „uzasadnionych” roszczeniach do własnych kolonii. Podczas gdy imperializm nadal był przedstawiany jako zjawisko negatywne powiązane z liberalnymi wrogami, kolonializm został teraz starannie oddzielony i legitymizowany w logice Kellera.

Aby wypracować nowe prawo narodów, IAdN utworzyła na kongresie w Oslo w czerwcu 1936 roku Akademię Praw Narodów, której przewodniczącym był Keller. Celem było przywrócenie światowego porządku pokojowego opartego na prawach narodów, a nie na prawach państw i ich „imperializmie państwowym”.90 Keller próbował tworzyć komitety narodowe akademii na całym świecie. Jako pierwszy utworzono komitet norweski, na którego czele stał lojalny zwolennik Kellera, Herman Harris Aall; jak wynika z jednego z pism Akademii z lutego 1937 r., powołano dwadzieścia dwa komitety narodowe.91 Oprócz wielu komisji europejskich na liście znalazło się kilka krajów pozaeuropejskich, takich jak Boliwia, Brazylia i Unia Republiki Południowej Afryki. Keller skontaktował się nawet z profesorem mieszkającym w Bagdadzie, aby omówić utworzenie irackiego komitetu narodowego.92 W 1939 roku Keller opublikował obszerny (i mocno przesadzony) raport na temat pracy IAdN i akademii, fałszywie wskazując, że komitety narodowe istniały w pięćdziesięciu sześciu krajach, w tym na Haiti, Mandżukuo i Holenderskich Indiach Wschodnich.93 Akademia była zatem próbą stworzenia ośrodka badawczego o wymiarze globalnym, wykraczającym poza dawne wąskie europejskie skupienie IAdN.

Jednak Akademia pozostawiła bardzo niewiele śladów poza wewnętrznym kręgiem Kellera. Po założeniu na kongresie w Oslo zyskała pewne zainteresowanie wśród europejskich ruchów faszystowskich, a także w prasie niemieckiej, ale w prasie międzynarodowej oddźwięk był stosunkowo ograniczony.94 Co więcej, bliższe spojrzenie na wyżej wymieniony raport roboczy ujawnia typowe dla Kellera przesady. Celowo używając niejasnych i zaciemniających sformułowań, takich jak „przyjaciele” akademii zamiast członków, i fałszywie interpretując artykuły prasowe jako oficjalne raporty (nieistniejących) komitetów krajowych, Keller uniemożliwił zrozumienie, jak daleko zarówno IAdN, jak i akademia funkcjonujących organizacji, czy też były to jego pompatyczne fantazmaty.95 Istniała zatem wyraźna rozbieżność między znikomą rzeczywistością a megalomańskimi mitami dotyczącymi działalności akademii.

Akademia została utworzona, aby utorować drogę trzeciemu celowi IAdN, a mianowicie ustanowieniu za pomocą nowego prawa narodów nowego porządku pokoju między narodami.96 W broszurze opublikowanej w lutym 1935 r. argumentowano, że „jeśli stosunki międzynarodowe mają zostać ustabilizowane i osiągnięty prawdziwy i trwały pokój, porządek międzynarodowy nie może już opierać się wyłącznie na traktatach, które są jedynie prawnym wyrazem tymczasowych stosunków władzy między państwami, ale na narodach w ich naturalnej różnorodności. . . ’.97 W rzeczywistości wielu delegatów wyraziło ogólną chęć współpracy międzynarodowej w celu ustanowienia takiego nowego, „sprawiedliwego pokoju”, który często był przeciwstawiany „niesprawiedliwym” traktatom paryskim po I wojnie światowej.

Generalnie o współpracy międzynarodowej myślano przede wszystkim w kategoriach europejskich, a nie globalnych, gdyż – jak sugerował Keller na kongresie w Berlinie – jedność nacjonalistów opierała się na ich wspólnym celu, jakim jest stworzenie nowego porządku w Europie.98 Wielu europejskich delegatów żałowało, że po pierwszej wojnie światowej wraz z dominacją Stanów Zjednoczonych, Związku Radzieckiego i Japonii na świecie wyłonił się nowy porządek władzy na świecie. Zmianę tę przeciwstawiono utracie uprzywilejowanej pozycji Europy, prowadzącej do jej „prowincalizacji”.99 Strach przed marginalizacją w coraz szybciej zmieniającym się świecie często mieszał się ze skargą, urazą i sprzeciwem. Ilustrowało to przemówienie szwajcarskiego przywódcy faszystowskiego Rolfa Henne’a na kongresie w Oslo.100 Przywoływał ideę europejskiej Schicksalsgemeinschaft (wspólnoty przeznaczenia) skierowanej przeciwko reszcie świata, skutkującą koniecznością stworzenia nowej europejskiej organizacji ponadnarodowej.

Jednak to skupienie się na losach „starej” Europy kontynentalnej nie wykluczało większych sojuszy i współpracy z pozaeuropejskimi nacjonalistami. Na przykład na kongresie w Oslo pozaeuropejskich delegatów z Unii Południowej Afryki, Stanów Zjednoczonych, Boliwii i Meksyku zaproszono do podzielenia się własnymi doświadczeniami na temat pojawienia się nowego nacjonalizmu w swoich krajach. Ponadto omawiano przykłady pozaeuropejskie jako potencjalne wzorce do naśladowania i rozwiązania kryzysu europejskiego, takie jak „Wspólnota Europejska” oparta na Wspólnocie Brytyjskiej czy odrzucona idea „Stanów Zjednoczonych Europy”.101

Upadek Międzynarodówki Nacjonalistycznej 1936–1941

Pojawienie się sojuszu politycznego między faszystowskimi Włochami a nazistowskimi Niemcami w 1936 r. zmieniło charakter nazistowskiego internacjonalizmu na niekorzyść IAdN, ponieważ organizacja Kellera została pozbawiona dawnego zadania zwalczania włoskiego internacjonalizmu faszystowskiego.102 W związku z tym RMVP straciło zainteresowanie działalnością Kellera. Co ciekawe, zbiegło się to z upadkiem konkurencyjnego CAUR we Włoszech w latach 1936–1939, po nieudanej próbie zorganizowania międzynarodowego „Frontu Montreux” ruchów faszystowskich.103 Teraz wydawało się, że obie organizacje wypadły nie na czasie, nie tylko z powodu zakończenia wrogości włosko-niemieckiej, ale także dlatego, że metapolityczna, kulturowa walka propagandowa o ideologiczną supremację wśród „mniejszych” europejskich ruchów faszystowskich została zastąpiona przez realpolitik i rzeczywistą sojusze wojskowe i polityczne, takie jak niemiecko-japoński pakt antykominternowski z listopada 1936 r. Rozwój ten dał impuls organizacji Antykomintern, zaangażowanej w podobne sprawy międzynarodowej współpracy i propagandy.104 Podczas gdy Keller miał trudności ze znalezieniem funduszy na kolejny kongres, Antykomintern był gospodarzem dużej „Międzynarodowej Konferencji Antykomunistycznej” w listopadzie 1936 r. w Feldafing w Bawarii. W związku z tym od końca 1936 r. antywłoski internacjonalizm Kellera został zepchnięty na margines w nazistowskich Niemczech, a nawet wyparty przez antysemicką agencję Welt-Dienst , która w latach 1936–1938 była gospodarzem trzech międzynarodowych kongresów antysemitów w Erfurcie.105 Podczas gdy propaganda antykomunistyczna i antysemicka rozkwitła jako element nazistowskiego internacjonalizmu w latach poprzedzających drugą wojnę światową, Międzynarodówka Nacjonalistyczna ze swoją „antyfaszystowską” postawą powoli weszła w fazę upadku.
Osobista frustracja Kellera ujawniła się w piśmie z maja 1938 r. wysłanym do Ministerstwa Edukacji Rzeszy, w którym skarżył się, że RMVP finansował jego przedsięwzięcie jedynie jako środek zaradczy przeciwko CAUR. Teraz, wraz z nową osią Rzym-Berlin, pokazała, że ​​jest „całkowicie niezainteresowana” jego organizacją, która zatem przez ponad rok była finansowana z jego prywatnych środków.106 Keller szukał alternatywnych źródeł finansowania i najwyraźniej zwrócił się nawet do bułgarskiego króla Borysa III o darowiznę. Po kongresie w Oslo (na który nie zaproszono żadnych Włochów) i ciągłych atakach Kellera w publikacjach IAdN na nowego partnera nazistowskich Niemiec, faszystowskie Włochy, w raporcie Ministerstwa Spraw Zagranicznych stwierdzono, że „nie ma absolutnie żadnego obiektywnego zainteresowania tą grupą roboczą” ze strony Niemiec państwo.107 Również w kwietniu 1937 r. wspierający ją wcześniej RMVP nakazał Kellerowi likwidację całej organizacji.108 Rok później aż dziesięć różnych władz niemieckich na spotkaniu zgodziło się, że należy natychmiast zaprzestać międzynarodowej działalności Kellera.109 Jednak w tym samym czasie IAdN znajdowała się pod patronatem Gestapo i otrzymywała pewne fundusze od Stiftung Deutsches Auslandswerk (Fundacja Niemieckich Prac za Granicą).110 Tym samym niejednoznaczna ocena IAdN wśród władz niemieckich stanowi dobry przykład rywalizacji i sprzecznych decyzji różnych instytucji o częściowo pokrywających się kompetencjach w ramach polikratycznego wielopoziomowego zarządzania reżimem nazistowskim.111
Z powodu braku wsparcia politycznego i funduszy ze strony władz niemieckich jedynym dorobkiem IAdN w latach 1937–1940 była seria wykładów w Berlinie, w których uczestniczyli międzynarodowi prelegenci, tacy jak francuski historyk antysemicki Bernard Faÿ i norweski faszysta Hermana Harrisa Aalla. W przemówieniu na temat „Praw narodów w demokracji czechosłowackiej” w styczniu 1938 r. Keller ponownie użył swojej koncepcji „prawa narodów do bycia sobą”, aby legitymizować zbliżające się zajęcie Sudetów przez nazistowskie Niemcy w związku z rzekomymi cierpieniami mniejszość etniczna niemiecka.112 Ministerstwo Spraw Zagranicznych aktywniej jednak utrudniało Kellerowi wysiłki międzynarodowe: kiedy latem 1939 roku przywódca IAdN został zaproszony na zjazd partii DNSAP w Kolding w Danii, władze niemieckie zabroniły mu udziału. We wrześniu 1939 r. Ministerstwo Spraw Zagranicznych zadbało nawet o to, aby niemiecka policja bezpieczeństwa unieważniła Kellerowi paszport, uniemożliwiający mu wyjazd za granicę. Zatem w czasie, gdy nazistowskie Niemcy były zajęte przygotowywaniem i rozpoczynaniem wojny imperialistycznej, ten rodzaj nazistowskiego internacjonalizmu głoszącego „szacunek dla innych narodów” nie był już dłużej tolerowany. We wrześniu 1941 roku Międzynarodówka Nacjonalistyczna została ostatecznie zmuszona do zakończenia wszelkiej swojej działalności.113
Mimo to osobliwe, internacjonalistyczne poglądy Hansa Kellera nie zostały uznane za całkowicie bezużyteczne dla wysiłków wojennych nazistowskich Niemiec. Amt Ausland/Abwehr , niemiecki wywiad wojskowy, wykorzystywał szeroką międzynarodową sieć Kellera do gromadzenia informacji podczas wojny.114 Sam Keller był tłumaczem dla Luftwaffe . Po 1945 r. nadal zajmował się zagadnieniami prawa międzynarodowego, a drugą karierę zrobił w Niemczech Zachodnich, gdzie w 1952 r. został wybrany na członka Rady Miejskiej Monachium. Sześć lat później złożył wniosek o odszkodowanie i późniejszą służbę cywilną (tzw. Verbeamtung ), fałszywie argumentując, że został zmuszony do rezygnacji ze służby cywilnej w 1934 r. ze względu na bezpartyjną przynależność oraz swą europeistyczno-internacjonalistyczną postawę.115 Bez wstydu ten sam człowiek, który w latach trzydziestych XX wieku próbował pogodzić nazizm z internacjonalizmem, teraz zdystansował się od reżimu nazistowskiego, odwołując się do jego działalności międzynarodowej, ponownie podkreślając swoją typową taktykę zaciemniania. Niemniej jednak Keller, który zmarł w Monachium w 1970 r., nigdy nie zapomniał swojej nazistowskiej przeszłości. W 1965 kandydował do Bundestagu z ramienia Narodowo-Demokratycznej Partii Niemiec (NPD), ideologicznej następczyni NSDAP.116

Wnioski i dziedzictwo

Po tej instytucjonalnej historii Międzynarodówki Nacjonalistycznej kończę trzema szerszymi wnioskami i dyskusją na temat dziedzictwa Kellera i jego pomysłu. Po pierwsze, mimo że IAdN zajmowała marginalne i sporne stanowisko w Trzeciej Rzeszy, argumentowałem, że przed wojną istniał niewielki „europejski” i „internacjonalistyczny” nurt nazizmu, który próbował pogodzić idee ultranacjonalistyczne i völkisch w oparciu o wykluczające rasizm i przywództwo niemieckie przy współpracy międzynarodowej i „szacunku” dla patriotyzmu innych narodów. Szczególnie w dziedzinie prawa międzynarodowego istniała niejasna wizja współpracy międzynarodowej w celu ustanowienia nowego „sprawiedliwego” prawa narodów skierowanego przeciwko egalitarnym koncepcjom państwa i „niesprawiedliwemu” systemowi wersalskiemu. Jednakże przyszłe badania mogłyby, z punktu widzenia historii prawa, dokładniej zbadać specyfikę prawa narodów Kellera i jego związek z innymi nazistowskimi teoriami prawnymi, takimi jak te opracowane przez Carla Schmitta. Ta „internacjonalistyczna” IAdN, początkowo kładąca nacisk na propagandę pokojową w połowie lat trzydziestych XX wieku, w coraz większym stopniu dostosowywała swoje idee do niemieckiego kolonializmu i ekspansjonizmu poprzez niejednoznaczne koncepcje, takie jak „prawo narodów do bycia sobą”. Można zatem wykryć pewien rodzaj „nazistowskiego internacjonalizmu”, który w latach trzydziestych XX wieku przyciągnął zwolenników za granicą, pomimo ultranacjonalistycznego, rasistowskiego i völkischowskiego charakteru ideologii narodowego socjalizmu. Twierdzę, że to nie głównie skomplikowane i częściowo sprzeczne idee dotyczące nacjonalizmu Volków w różnych krajach, idea nierówności narodów czy potencjalnego niemieckiego przywództwa doprowadziły do ​​upadku IAdN. Było wystarczająco dużo zagranicznych sojuszników, takich jak Hermann Harris Aall czy Rolf Henne, gotowych przyjąć te idee, które pasowały do ​​ich własnego ideologicznego programu faszystowskiego. Zamiast tego to fakt, że Keller był odsunięty na bok w nazistowskich Niemczech ze względu na swoje antywłoskie stanowisko, które od 1936 r. wydawało się nieaktualne, doprowadził do zakończenia IAdN. Odtąd władze niemieckie, takie jak RMVP, preferowały inne agencje zaangażowane we współpracę międzynarodową i propagandę, takie jak Antykomintern i Welt -Dienst . W następstwie drugiej wojny światowej „antyimperialistyczny” nazistowski internacjonalizm IAdN, kładący nacisk na „szacunek dla patriotyzmu innych narodów”, stał się ostatecznie nie do pogodzenia z agresywną geopolityką Trzeciej Rzeszy.

Po drugie, Międzynarodówkę Nacjonalistyczną należy postrzegać w szerszym, ponadnarodowym kontekście internacjonalizmu antykomunistycznego, autorytarnego i faszystowskiego. Hans Keller współpracował z nacjonalistami nie tylko z różnych krajów, ale także z szerokiego spektrum stanowisk politycznych, od konserwatystów po zdeklarowanych faszystów. Tym samym niniejsze studium przypadku ilustruje płynne splątanie pomiędzy faszyzmem, radykalną prawicą, konserwatyzmem, środowiskiem akademickim i elitami okresu międzywojennego, które zjednoczyły się w opozycji do porządku liberalnego i zagrożenia komunistycznego. Filantropijna Fundacja Rockefellera nawet napędzała tę sieć poprzez swoje finansowanie, podkreślając istotne nakładanie się internacjonalizmu liberalnego i faszystowskiego. Co więcej, mimo że IAdN kładła nacisk na europejską palingenezę wyrażoną poprzez koncepcję Trzeciej Europy, pozaeuropejscy nacjonaliści nie zostali całkowicie wykluczeni z jej działań, co sugeruje potencjalny wymiar globalny.

Po trzecie, należy jednak podkreślić ograniczone praktyczne rezultaty IAdN wykraczające poza zwykłe dyskusje na pompatycznych kongresach. Międzynarodówka Nacjonalistyczna i Akademia Praw Ludów nigdy nie stały się pełnoprawnymi organizacjami europejskimi ani globalnymi, które Keller tak desperacko próbował utworzyć. Próba IAdN zmierzenia się z Ligą Narodów i Międzynarodówką Komunistyczną ilustruje pychę wokół przedsięwzięcia Kellera. Wadą był także niewiążący i nieformalny charakter sieci międzynarodowej, która w pewnym momencie pomogła przyciągnąć wielu zwolenników nacjonalizmu. Na przykład kilku faszystów, takich jak Vidkun Quisling i Ernesto Giménez Caballero, najwyraźniej obiecało w połowie lat trzydziestych XX wieku przesłanie wkładu w serię publikacji IAdN, ale kiedy IAdN straciło impet, nigdy nie dotrzymało swojej obietnicy. Co więcej, nieporozumienia i bariery językowe, na przykład dotyczące terminologii völkisch , która w źródłach Kellera była często zamazana, skomplikowały sprawę. Co więcej, zamiast faktycznie angażować się w idee Kellera, takie jak Trzecia Europa, wielu delegatów po prostu wykorzystało sieć jako platformę do prezentacji własnych idei nacjonalistycznych i promowania swojego niezadowolenia z porządku liberalnego i komunistycznych wrogów.

Wreszcie pozostaje pytanie o dziedzictwo Kellerowskiej wizji współpracy międzynarodowej wśród europejskich nacjonalistów. Podczas II wojny światowej idee nowego narodowo-socjalistycznego porządku europejskiego, składającego się z różnych narodów pod przywództwem Niemiec, kwitły nie tylko w obrębie III Rzeszy, ale także wśród kolaborantów na jej terytoriach okupowanych, a także wśród sojuszników politycznych.117 Te faszystowskie wizje Europy przetrwały nawet koniec ery faszystowskiej w 1945 r., a na początku lat pięćdziesiątych XX wieku odbyło się wiele międzynarodowych konferencji przypominających kongresy IAdN i CAUR w latach trzydziestych XX wieku. Delegaci utworzyli tzw. ruch w Malmö, oficjalnie założony na kongresie w Malmö w 1951 r. pod nazwą Europejski Ruch Społeczny ( Europäische soziale Bewegung ; ESB). Była to nowa międzynarodowa sieć faszystów, której celem było zjednoczenie europejskich sił narodowych w celu zbudowania nowej antyliberalnej, antykomunistycznej, antydemokratycznej, ksenofobicznej i rasistowskiej Europy.118 Ruch w Malmö stanowił bezpośrednią reakcję na proces integracji europejskiej, a w szczególności na podpisanie w 1951 roku kontraktu o Europejskiej Wspólnocie Węgla i Stali. Niemniej jednak, choć Keller i jego najbliżsi sojusznicy nie brali udziału w tym krótkotrwałym ruchu które wkrótce podzieliły się na różne konkurujące ze sobą frakcje, nie jest trudno wykryć ciągłość intelektualną. „Naturalne” przywództwo Niemiec było teraz bardziej kwestionowane, ale podobnie jak Keller, Karl-Heinz Priester, niemiecki przywódca ESB, który był ważnym członkiem Hitlerjugend, fantazjował w mistyczno-romantycznym tonie o Rzeszy Niemieckiej odnajdując swój „ostateczny kształt i dopełnienie” w „Europie Narodu”.119 Była to koncepcja opracowana przez brytyjskiego przywódcę faszystowskiego Oswalda Mosleya i stała się także tytułem niemieckiego czasopisma pierwotnie powiązanego z ruchem Malmö. Oprócz ciągłości ideowych istniało także kilka ciągłości personalnych w IAdN. Szwajcarski nazista Hans Oehler, który brał udział w dwóch kongresach IAdN w latach trzydziestych XX wieku, został członkiem rady redakcyjnej Nation Europa , a Julius Evola, jedyny lojalny partner IAdN we Włoszech, współpracował z czasopismem.120

Chociaż ruch w Malmö i powojenne „pole „nacjonalistycznego internacjonalizmu” wkrótce zostały usiane rozbitymi nadziejami, daremnymi wysiłkami i rozbitymi organizacjami, a podobne projekty, takie jak Narodowa Partia Europy Mosleya z lat 60., pozostały marginalne, utorowały drogę Europejska Nowa Prawica i jej koncepcja etnopluralizmu.121 Opracowana w latach 70. koncepcja ma na celu zachowanie odrębnych i graniczących ze sobą narodów „etniczno-kulturowych”, przy jednoczesnym dyskursywnym podkreślaniu „wzajemnego szacunku” dla innych narodów. I choć Nowa Prawica najwyraźniej nie zaangażowała się bezpośrednio w twórczość Kellera, uderzające jest to, jak IAdN antycypowała ten współczesny dyskurs prawicowy już w latach trzydziestych XX wieku, żądając „rozwoju prawdziwego i organicznego [ volk ] nacjonalizmu” w Europie, „opartego na o akceptacji różnorodności przyrodniczej i kulturowej narodów”.122 Obecnie podobne idee Nowej Prawicy, takie jak nieliberalna „Europa suwerennych narodów”, są wyrażane na przykład w Tożsamości i Demokracji, prawicowej grupie politycznej Parlamentu Europejskiego. Co więcej, w następstwie nieudanej próby zjednoczenia europejskiej skrajnej prawicy przez Steve’a Bannona w latach 2017–2019 kilku obserwatorów politycznych ostrzegało przed nadejściem nowej „Międzynarodówki Nacjonalistycznej”, jak w artykule Brookingsa zatytułowanym „Nacjonaliści świata, zjednoczcie się? ’123 Artykuł ten pokazał, że dokładnie te same zwroty i hasła oraz uderzająco podobne idee nazistowskiego internacjonalizmu były w użyciu już w latach trzydziestych XX wieku.

Przypisy

1 See for example the international workshop hosted at the Freie Universität Berlin, ‘Rethinking Practices and Notions of Fascist Internationalism 1919–1945’ (22–3 Oct. 2021). The recent literature addressing aspects of fascist internationalism includes Madeleine Herren, ‘Fascist Internationalism’, in Glenda Sluga and Patricia Clavin, eds., Internationalisms (Cambridge: Cambridge University Press, 2016), 191–212; Benjamin G. Martin, The Nazi-Fascist New Order for European Culture (Cambridge, MA: Harvard University Press, 2016); Ana Antić, Johanna Conterio and Dora Vargha, ‘Conclusion: Beyond Liberal Internationalism’, Contemporary European History, 25, 2 (2016), 359–71; Arnd Bauerkämper and Grzegorz Rossoliński-Liebe, eds., Fascism without Borders: Transnational Connections and Cooperation Between Movements and Regimes in Europe from 1918 to 1945 (New York: Berghahn Books, 2017); Johannes Dafinger and Dieter Pohl, eds., A New Nationalist Europe under Hitler: Concepts of Europe and Transnational Networks in the National Socialist Sphere of Influence, 1933–1945 (London: Routledge, 2019); Daniel Hedinger, Die Achse: Berlin, Rom, Tokio (Munich: C.H. Beck, 2021); Nathaniël Kunkeler and Martin Kristoffer Hamre, ‘Conceptions and Practices of International Fascism in Norway, Sweden and the Netherlands, 1930–40’, Journal of Contemporary History, 57, 1 (2022), 45–67.
2 The term ‘Nazi internationalism’ itself is rarely used in research. For two recent exceptions see Sandrine Kott and Kiran Klaus Patel, ‘Fascist Internationalism: Nazi Social Policy as an Imperial Project – An Introduction’, in Sandrine Kott and Kiran Klaus Patel, eds., Nazism Across Borders: The Social Policies of the Third Reich and Their Global Appeal (Oxford: Oxford University Press, 2018), 1–28; Ana Antić, ‘Living in the Age of Axis Internationalism: Imagining Europe in Serbia Before and During the Second World War’, European History Quarterly, 48, 1 (2018), 61–91. However, studies on the international nature of Nazism reach back to Hannah Arendt’s article published in the immediate postwar period called ‘The Seeds of a Fascist International’, in Jerome Kohn, ed., Essays in Understanding: 1930–1954: Formation, Exile, and
Totalitarianism: Hanah Arendt (New York: Schocken Books, 2005), 140–50. See also the publication by the former NSDAP member Werner Smoydzin, Hitler lebt!: Vom internationalen Faschismus zur Internationale des Hakenkreuzes (Pfaffenhofen a. d. Ilm: Ilmgau-Verlag, 1966).
3 The slogan was suggested by the Polish delegate Zygmunt Cybichowski at the IAdN Berlin Congress in December 1934. Cf. Internationale Arbeitsgemeinschaft der Nationalisten, Volksgemeinschaft und Völkerfriede: Sitzungsbericht der Berliner Tagung (Zürich: Batschari, 1935), 69. This was not the first fascist copy of Karl Marx’s and Friedrich Engel’s slogan. Franz Seldte from the German fascist veterans’ organisation Stahlhelm had claimed already in 1930: ‘Front soldiers of the world, unite’. Cf. Ángel Alcalde, War Veterans and Fascism in Interwar Europe (Cambridge: Cambridge University Press, 2017), 206–7.
4 On ultra-, hyper- or extreme nationalism as a core of fascist ideology, see among others Roger Griffin, Fascism: An Introduction to Comparative Fascist Studies (Newark: Polity Press, 2018), 40–5: Stanley Payne, A History of Fascism 1914–1945 (Madison: University of Wisconsin Press, 1995), 7, and Michael Mann, Fascists (Cambridge: Cambridge University Press, 2004), 13–14. On the relationship between the IAdN and the broader phenomenon of fascist internationalism, see my dissertation project on ‘Notions and Practices of Fascist Internationalism in the 1930s’ at the Freie Universität Berlin.
5 On the White International, see Manfred Wichmann, ‘Die Konzeption einer Weißen Internationale bei Waldemar Pabst’, in Daniel Schmidt, Michael Sturm and Massimiliano Livi, eds., Wegbereiter des Nationalsozialismus: Personen, Organisationen und Netzwerke der extremen Rechten zwischen 1918 und 1933 (Essen: Klartext Verlag, 2015), 125–40. On the Welt-Dienst, see Hanno Plass, ‘Der Welt-Dienst: International Anti-Semitic Propaganda’, Jewish Quarterly Review, 103, 4 (2013), 503–22. On the Anti-Komintern, see Lorna L. Waddington, ‘The Anti-Komintern and Nazi Anti-Bolshevik Propaganda in the 1930s’, Journal of Contemporary History, 42, 4 (2007), 573–94. On the Anticommunist Entente, see Michel Caillat, L’Entente internationale anticommuniste de Théodore Aubert. Organisation interne, réseaux et action d’une internationale antimarxiste 1924–1950 (Lausanne: Société d’histoire de la Suisse romande, 2016).
6 Sven Reichardt, ‘Globalgesschichte des Faschismus. Neue Forschungen und Perspektiven’, Aus Politik und Zeitgeschichte, 42–3 (2017), 10–16, 16.
7 For this line of interpretation, see Michael Arthur Ledeen, Universal Fascism: The Theory and Practice of the Fascist International, 1928–1936 (New York: Howard Fertig, 1973), 113; Hans Werner Neulen, Europa und das 3. Reich: Einigungsbestrebungen im deutschen Machtbereich 1939–45 (Munich: Universitas-Verl., 1987), 23–4; Andrea Hoffend, Zwischen Kultur-Achse und Kulturkampf: Die Beziehungen zwischen ‘Drittem Reich’ und faschistischem Italien in den Bereichen Medien, Kunst, Wissenschaft und Rassenfragen (Frankfurt am Main: Lang, 1998), 396–7; Jerzy W. Borejsza, Schulen des Hasses: Faschistische Systeme in Europa, (Frankfurt am Main: Fischer-Taschenbuch-Verlag, 1999), 253; Arnd Bauerkämper, ‘Transnational Fascism: Cross-Border Relations between Regimes and Movements in Europe, 1922–1939’, East Cental Europe, 37, 2–3 (2010), 214–46, 227; Kevin Passmore, ‘Les Creux de feu et le Parti Social Français: Une perspective transnationale’, in Zeev Sternhell, ed., L’histoire refoulée: La Rocque, les Croix de feu et la question du fascisme français (Paris: Les Éditions du Cerf, 2019), 181–224, 198–9. CAUR itself has been interpreted as an Italian reaction to the rise of German Nazism. Cf. Marco Cuzzi, L’ internazionale delle camicie nere: I CAUR, Comitati d’azione per l’universalità di Roma, 1933–1939 (Milano: Mursia, 2005).
8 On the interplay between liberal and illiberal internationalism, see the special issue edited and introduced by Philippa Hetherington and Glenda Sluga, ‘Liberal and Illiberal Internationalisms’, Journal of World History, 31, 1 (2020), 1–9. On the broader history of nationalist internationalism, see David Motadel, ‘Nationalist Internationalism in the Modern Age’, Contemporary European History, 28, 1 (2019), 77–81.
9 Frank Ebeling, Geopolitik: Karl Haushofer und seine Raumwissenschaft 1919–1945 (Berlin: Akademie Verlag, 1994), 149. For an overview, see Oded Heilbronner, ‘Großraum Europa: The Nazi Concept of “Greater European Space” in Recent Literature’, The English Historical Review, 136, 583, (2021), 1574–94.
10 For the concept of palingenesis, defined as a revolutionary rebirth of a nation, race, state or Western civilisation in general, see Griffin. Fascism, 37–47.
11 On the transnational turn or consensus, see David D. Roberts, Fascist Interactions: Proposals for a New Approach to Fascism and Its Era, 1919–1945 (New York: Berghahn Books, 2016), 44–60; Constantin Iordachi, ‘From “Generic” to “Real-Existing” Fascism: Towards a New Transnational and Historical-Comparative Agenda in Fascism Studies’, in Constantin Iordachi and Aristotle Kallis, eds., Beyond the Fascist Century: Essays in Honour of Roger Griffin (Cham: Palgrave Macmillan, 2020), 283–307; Ángel Alcalde, ‘The Transnational Consensus: Fascism and Nazism in Current Research’, Contemporary European History, 29, 2 (2020), 243–52.
12 For two exceptions, see Neulen, Europa und das 3. Reich, 23–25; Judith Syga-Dubois, Wissenschaftliche Philanthropie und transatlantischer Austausch in der Zwischenkriegszeit: Die sozialwissenschaftlichen Förderprogramme der Rockefeller Stiftungen in Deutschland (Wien: Böhlau Verlag, 2019), 613–19.
13 Stolleis presents Keller as an ‘outsider’ within the broader field of Völkerrecht in interwar Germany, whereas Eberling describes him as part of a group of geopoliticians and jurists, such as Carl Schmitt and Karl Haushofer, serving Nazism. Cf. Michael Stolleis, Geschichte des öffentlichen Rechts in Deutschland, Bd. 3: Staats- und Verwaltungsrechtswissenschaft in Republik und Diktatur, 1914–1945 (Munich: Beck, 2017), 383. Ebeling, Geopolitik, 159; 190.
14 ‘Seine Beziehungen deuten auf alles andere als auf nationalsozialistische Einstellung’. Report from German Embassy Rome to Federal Foreign Office, 19 Jun. 1936, PAAA RZ214 99289.
15 ‘Dr. Keller gilt hier als charakterlich einwandfrei und überzeugter Anhänger der nationalsozialistischen Weltauffassung’. Letter from RMVP to University of Munich, 22 Jan. 1937, BArch, R55/24256.
16 As he claimed in an autobiographical sketch in late 1933: ‘. . . Aus rein arischer Familie evangelischen Glaubens stammend . . .’. Letter from Hans Keller to RMVP, 13 Dec. 1933, BArch, R55/24256. He presented himself as Hans K.E.L. Keller in his publications. For more biographical data see RAC, Hans Keller, Fellowship Card, RF, RG 10, F/S Recorder Cards, Social Sciences Germany; Personalakte Keller, Hans Karl Ernst Ludwig, BArch, R55/24256.
17 Cf. Letter from Hans Keller to August Wilhelm Fehling, 15 Apr. 1933, BArch, N 1106/58; letter from Hans Keller to Stacy May, 11 May 1933, BArch, N 1106/58.
18 Letter from Hans Keller to Stacy May, 1 Oct. 1933, BArch, N 1106/58.
19 Letter from Hans Keller to T. B. Kittredge, 20 Aug. 1935, BArch, N 1106/58. 20 Including Nazi historian Eugen Wohlhaupter, philosopher and visionary of the ‘Conservative Revolution’ Leopold Ziegler, writer and head of the ‘Europäischer Kulturbund’ Karl Anton Rohan and philosopher Alois Dempf, who increasingly opposed Nazism from a Catholic point of view. See Deutscheuropa. Vierteljahresschrift für die Erneuerung Europas aus dem Reichsgedanken, Vols 1–4, 1932–1933.
21 Herren, ‘Fascist Internationalism’, 192. Friedrich Berber, another German scholar of international law, also combined internationalist activism (in the form of the World Student Christian Federation) with Nazism by becoming Joachim von Ribbentrop’s propagandist. See Katharina Rietzler, ‘Counter-Imperial Orientalism: Friedrich Berber and the Politics of International Law in Germany and India, 1920s–1960s’, Journal of Global History, 11 (2016), 113–14.
22 On the Rockefeller Foundation and the League of Nations, see Ludovic Tournès, ‘American Membership of the League of Nations: US Philanthropy and the Transformation of an Intergovernmental Organisation into a Think Tank’, International Politics, 55 (2018), 852–69. On Keller, Leibbrandt and the Rockefeller Foundation, see Syga-Dubois, Wissenschaftliche Philanthropie und transatlantischer Austausch in der Zwischenkriegszeit, 389, 613–9.
23 Letter from Stacey May to T. B. Kittredge, 4 Feb. 1935, RAC, F, RG 1.2, Series 100 ES, box 49, folder 377.
24 ‘Deutscheuropa’, Deutscheuropa. Vierteljahresschrift für die Erneuerung Europas aus dem Reichsgedanken, 2, 3 (1933), 2
25 Hans Keller, ‘Résumés – Abstracts – Riassunti’, Deutscheuropa. Vierteljahresschrift für die Erneuerung Europas aus dem Reichsgedanken, 2, 3 (1933), 13–14.
26 Letter from Hans Keller to Ministerialrat Demann, 1 Mar. 1934, BArch, R55/24256. Keller had been employed in Abteilung VII at the RMVP from 22 Jan. 1934 to 31 Mar. 1934.
27 Cf. Syga-Dubois, Wissenschaftliche Philanthropie und transatlantischer Austausch in der Zwischenkriegszeit, 617. Keller claimed later that Falange member Ernesto Giménez Caballero joined the IAdN in 1934. Cf. Hans Keller and Akademie für die Rechte der Völker, eds., Der Kampf um die Völkerordnung: Forschungs- und Werbebericht der Akademie für die Rechte der Völker (Nationalistische Akademie) und der Internationalen Arbeitsgemeinschaft der Nationalisten (Berlin: Verlag Franz Vahlen, 1939), 196.
28 As Keller stated in his concluding report to the Rockefeller Foundation: ‘I am very indebted to the Rockefeller Foundation for the enrichment both through scientific research and personal acquaintances’ which had enabled him to create the Nationalist International, arguing that it was built on ‘a number of the professors and politicians, whom I met during my research under the Foundation’s auspices ….’. Letter from Hans Keller to T. B. Kittredge, 20 Aug 1935, BArch, N 1106/58.
29 ‘Das sind die Methoden der Nazis’, Volksrecht, 20 Dec. 1934; ‘Die “Internationale Arbeitsgemeinschaft der Nationalisten” und die Schweizerische Nationalbank’, Neue Züricher Zeitung, 20 Dec. 1934.
30 Cf. Letter from Swiss Federal Political Department to Swiss Federal Prosecutor, 10 Jan. 1935 and Swiss Federal Prosecutor to Swiss National Bank, 24 Jan. 1935, BAR Bern, E4320B#1968/195#60*
31 ‘[…] Noch losen Zusammenschluß eines verhältnismässig kleinen Personenkreises […]’. Report from Gestapo to Federal Foreign Ministry, 30 Jun. 1935, PAAA, RZ214 99289.
32 An official membership list could not be located in any archive and Keller tended to exaggerate his international network massively. It also remains unclear what a membership would actually entail apart from the reception of propaganda material, invitations to events organised by the Nationalist International and a membership fee (between 1 and 2 British pounds yearly).
33 For a similar definition of a right-wing network, see Martin Finkenberger, ‘Johann von Leers und die “faschistische Internationale” der fünfziger und sechziger Jahre in Argentinien und Ägypten’, Zeitschrift für Geschichtswissenschaft, 59, 6 (2011), 522–43.
34 On the Italo-German rivalry, see Bauerkämper, ‘Transnational Fascism: Cross-Border Relations between Regimes and Movements in Europe, 1922–1939’; Salvatore Garau, ‘The Internationalisation of Italian Fascism in the Face of German National Socialism, and its Impact on the British Union of Fascists’, Politics, Religion & Ideology, 15, 1 (2014), 45–63.
35 Others included Simon P. Ooms (Gravelli’s colleague from the journal Ottobre), Sergio Pannunzio (a member of the CAUR Central Committee) and Francesco Coppola (a promotor of universal fascism at the Volta Congress in 1932).
36 Letter from Hans Keller to T. B. Kittredge, 20 Aug. 1935, BArch, N 1106/58.
37 Cf. Letter from Academy for the Right of Peoples to German Reich Ministry of Science, Education and Culture, 28 May 1938, PAAA, RZ214 99290.
38 For example, an Italian envoy in Norway, Marcelo Rodollo, described the IAdN in a report to the Foreign Ministry in Rome as ‘similar to the CAUR but in a German, Nazi direction, and expressly anti-Latin in its aims’. Cited in Hans Fredrik Dahl, Quisling: A Study in Treachery (Cambridge: Cambridge University Press, 1999), 125.
39 Cf. Internationale Arbeitsgemeinschaft der Nationalisten, 20 Nationen in Berlin: Internationale Arbeitsgemeinschaft der Nationalisten (Zürich: Batschari, 1934), 3.
40 See IAdN, Volksgemeinschaft und Völkerfriede, 25–37.
41 In Gravelli’s article, the IAdN was, among others, criticised for its lack of understanding concerning the term ‘nationalism’, for its ‘anti-fascist’ attitude, for choosing Berlin and not a more neutral city as a location for the congress, and for its promotion of German racism. ‘L’Azione Internazionale dei Nazionalisti all ricerca di un Nazionalismo’, Ottobre, 16 Dec. 1934.
42 On the Montreux Congress, see Ledeen, Universal Fascism, 103–132. For Gravelli’s speech, see Comités d’Action pour l’Universalité de Rome, Réunion de Montreux: 16–17 Décembre 1934, XIII (Rome: Le Bureau de Presse des Comités d’Action pour l’Universalité de Rome, 1935), 89–90.
43 Gustave Hervé, Eine Stimme aus Frankreich (Zürich: Batschari-Verlag, 1934); Frits Clausen, Volk und Staat im Grenzland (Zürich: Albert Nauck, 1936). The latter was a German translation from his Danish book: Frits Clausen, Dansk-Tysk Nationalsocialistiske Tanker til Det slesvigske Sporgsmaal (Copenhagen: Fredericia ‘Landsoldaten’, 1934).
44 Cf. Hans Keller, ‘Vorrede’, in Internationale Arbeitsgemeinschaft der Nationalisten, ed., Die Wende auf dem Balkan / Hitler und Europa (Zürich: Albert Nauck, 1936), 5–9; letter from Hans Keller to Vidkun Quisling, 3 Feb. 1935, RA Oslo, PA-0750 Gj L0001.
45 According to a report from a fascist Danish journal, fifteen different nations were present, whereas Keller claimed that thirty nations had been represented Cf. ‘Kongressen i London’, Nationalsocialisten, 20 Jul. 1935; Internationale Arbeitsgemeinschaft der Nationalisten, ed., Am Internationalismus gehen die Völker zugrunde/Warum ‘Nationalistische Internationale’? (Zürich: Albert Nauck, 1936), 2.
46 Cf. ‘Nasjonalister fra over 30 land i Nobelinstituttet’, Fritt Folk, 27 Jul. 1936.
47 Cf. ‘Fascistkongressen på Nobelinstittutet’, Dagbladet, 28 Sep. 1936.
48 IAdN, Volksgemeinschaft und Völkerfriede, 8. Cf. Hoffend. Zwischen Kultur-Achse und Kulturkampf, 396.
49 See the letter exchange between Keller and Aall in RA Oslo, PA 0756.
50 In his autobiography, Clausen stated that it was hardly surprising that the Germans tried to establish a similar and yet competing organisation to the Italians. Cf. John T. Lauridsen, ed., ‘Føreren har ordet!’: Frits Clausen om sig selv og DNSAP (Copenhagen: Museum Tusculanums Forl, 2003), 231.
51 On Henne, Oehler and the Nationale Front, see Glaus Beat, Die nationale Front: Eine Schweizer faschistische Bewegung: 1930–1940 (Zürich: Ex Libris, 1979).
52 Cf. Hans Keller and Akademie für die Rechte der Völker, eds., Der Kampf um die Völkerordnung: Forschungs- und Werbebericht der Akademie für die Rechte der Völker (Nationalistische Akademie) und der Internationalen Arbeitsgemeinschaft der Nationalisten (Berlin: Verlag Franz Vahlen, 1939), 145; 177.
53 Ibid., 30.
54 For example, the Belgian delegate Jacques Serruys raised critique against the use of the self-description ‘Nationalists’ in his speech at the London Congress. Cf. ibid., 30–1.
55 Cf. Cornelia Schmitz-Berning, Vokabular des Nationalsozialismus (Berlin: De Gruyter 2010), 322–5; Andrea Albrecht et al., ‘Theory and Practice of Knowledge Transfer, 1933–1945’, in Maria Björmkan et al., eds., Intellectual Collaboration with the Third Reich: Treason or Reason? (London: Routledge, 2019), 21–36.
56 ‘Es handelt sich nicht um eine Aktion für den Internationalismus, sondern für den Nationalismus’. IAdN, Volksgemeinschaft und Völkerfriede, 7.
57 Louis Bertrand, ‘Am Internationalismus gehen die Völker zugrunde’, in IAdN, ed., Am Internationalismus gehen die Völker zugrunde, 7–15.
58 Cf. IAdN, Volksgemeinschaft und Völkerfriede, 13.
59 This line of interpretation was further developed when Keller published his own history of Western internationalism called Gegenreich Frankreich (Counter Empire France) in 1936. There, he even characterised French state nationalism, Italian fascism and Russian communism as ‘the Antichrist’ in juxtaposition to the Third Reich. Hans Keller, Gegenreich Frankreich: Geschichte des westlichen Internationalismus (Berlin: Batschari-Verlag, 1936), 176.
60 Similarly, Keller envisioned a transformation of the League into a House of States and a House of Peoples that would guarantee the ‘natural differences’ between peoples. For the statements by Oehler and Sommerville, see Keller, Der Kampf um die Völkerordnung, 88, 191. On Keller, see Internationale Arbeitsgemeinschaft der Nationalisten, Organic Nationalism: What the “Nationalist International” Means to the Anglo-Saxon World (Zürich, 1935), 2.
61 Furthermore, the IAdN was in contact with the Geneva-based anti-communist agency Entente Internationale Contre la IIe Internationale (International Anticommunist Entente). Cf. Keller, Der Kampf um die Völkerordnung, 191; 195.
62 IAdN, Volksgemeinschaft und Völkerfriede, 51–3. On the Jewish-Bolshevist myth as a transnational phenomenon of the interwar period, see Paul Hanebrink, A Specter Haunting Europe: The Myth of Judeo-Bolshevism (Cambridge, MA: Harvard University Press, 2018).
63 Evola could not participate in person, but his speech on ‘Christian or Pagan Nationalism’ was read out. Cf. Keller, Der Kampf um die Völkerordnung, 126–9. On Evola’s pro-German and racist ideology, see Peter Staudenmaier, ‘Racial
Ideology between Fascist Italy and Nazi Germany: Julius Evola and the Aryan Myth, 1933–43’, Journal of Contemporary History, 55, 3 (2020), 473–91.
64 The speech was reprinted in Hans Keller, ‘Warum “Nationalistische Internationale”?’, in IAdN, ed., Am Internationalismus gehen die Völker zugrunde, 17–35.
65 Henne argued that the idea of the universality of Rome was unacceptable to him, because it contained the absolute claim of the Latin race to supremacy and assumed the self-evident superiority of the Latin race over all other races. For the entire speech, see ETH Zürich, AfZ, NL Rolf Henne/209.
66 ‘Die Einigung der Nationalisten aller Länder ist angesichts der Einheitsfront der Internationalisten gegen das Reich der Völker eine unabweisbare Notwendigkeit’. ‘Nationalistische Inter-Nationale Aktion’, in Keller, Der Kampf um die Völkerordnung, 295–9.
67 Hans Keller, Das Dritte Europa (Zürich: Batschari, 1935). Keller’s concept must not be confused with the concept of ‘Third Europe’ in interwar Poland to describe the wish to create a Polish-dominated bloc of states in Eastern Europe that would ensure the territorial status quo in that part of the continent. Cf. Hubert Leschnik, Die Außenpolitik der Zweiten polnischen Republik: ‘Intermarium’ und ‘Drittes Europa’ als Konzepte der p
68 As also argued in Keller, Gegenreich Frankreich, 3.
69 For the conceptual history of the German terms Volk and Nation, see Reinhart Koselleck, ‘Volk, Nation, Nationalismus, Masse’, in Otto Brunner, Werner Conze and Reinhart Koselleck, eds., Geschichtliche Grundbegriffe 7, Verw – Z (Stuttgart: Klett-Cotta, 1992), 141–431. Volk in the sense of the völkisch movement had strongly racial as well as spiritual connotations. See George L. Mosse, The Crisis of German Ideology: Intellectual Origins of the Third Reich (New York: Grosset & Dunlap, 1964), 92.
70 Hans Keller, ‘Leitwort des Herausgebers’, in IAdN, ed., Volk und Staat im Grenzland, 5–10, 10. 71 ‘Der Friede Europas hängt davon ab, ob der nationalsozialistische Volksbegriff die universale Geltung gewinnt, die dem romanischen Staatsbegriffe heute noch eingeräumt wird. Das ist unser “Universalismus”’. Ibid.
72 Cf. IAdN, Organic Nationalism, 3; IAdN, ‘Nationalistische Inter-Nationale Aktion’, 297.
73 Cf. Keller, Der Kampf um die Völkerordnung, 178. On the distinction between Kulturvölker and Naturvölker, see Angela Zimmerman, Anthropology and Antihumanism in Imperial Germany, (Chicago: University Press of Chicago, 2001), 20, 38, 198, 216.
74 Already in the early 1920s, the German race researcher Fritz Lenz had outlined the idea of a so-called ‘Blond International’, a racially limited association of people representing the common interests of the so-called Nordic race Cf. Fritz Lenz, Menschliche Auslese und Rassenhygiene (Munich: J.F. Lehmanns, 1923), 183.
75 Keller, ‘Warum “Nationalistische Internationale”?’, 18.
76 ‘Im einen wie im anderen Falle erweist sich der Rasse-Mythus als völkerverbindende, friedenssichernde Kraft’. Keller, Das Dritte Europa, 42.
77 Cf. Keller, Der Kampf um die Völkerordnung, 149–50; 197–200.
78 Max Hildebert Boehm: ‘Ganz besonders tragisch ist dieses Mißverständnis bei den Worten, die uns Nationalisten am liebsten sind’. IAdN, Volksgemeinschaft und Völkerfriede, 60.
79 Friedrich Grimm, ‘Hitler und Europa’, in IAdN, ed., Die Wende auf dem Balkan, 19–30.
80 IAdN, Volksgemeinschaft und Völkerfriede, 7–9.
81 ‘[…] Gottgewollte Ungleichheit’. Keller, ‘Warum “Nationalistische Internationale”?’, 28.
82 Hans Keller, Abschied vom Völkerrecht (Berlin: Vahlen, 1938).
83 ‘Das Programm der Nationalsozialistischen Deutschen Arbeiter-Partei vom 24. Februar 1920’, in Heinz Hürten, ed., Deutsche Geschichte in Quellen und Darstellung: Band 9, Weimarer Republik und Drittes Reich 1918–1945 (Stuttgart: Reclam, 1995), 66–71.
84 See Jörg Fisch, ‘Adolf Hitler und das Selbstbestimmungsrecht der Völker’, Historische Zeitschrift, 290, 1 (2010), 93–118.
85 Cf. Keller, ‘Warum “Nationalistische Internationale”?’, 34–5.
86 Hedinger even suggested the term ‘postcolonial imperialism’ to describe the emergence of fascist imperialism. Cf. Hedinger, Die Achse, 164–9.
87 Cf. David Motadel, ‘The Global Authoritarian Moment and the Revolt against Empire’, The American Historical Review, 124, 3 (2019), 843–77, 49.
88 Hans Keller, ‘Selbstbestimmungsrecht in Mandatsgebieten?’, Rassenpolitische Auslands-Korrespondenz, 6 (1937), 2–3.
89 ‘[…] Achtung vor fremdvölkischer Eigenart […]’., Ibid.
90 Cf. ‘Gründung einer Nationalistischen Akademie für Völkerrecht’, Völkischer Beobachter, 26 Jul. 1936; ‘Für eine neue Weltordnung’, Deutsches Nachrichtenbüro, 30 Jul. 1936.
91 Letter from Hans Keller to Legationsrat Hinrichs, German Foreign Ministry, 20 Nov. 1937, PAAA, RZ214 99290.
92 Letter from Hans Keller to Mahmoud Azmi, 23 May. 1938, PAAA, RZ214 99290.
93 Keller, Der Kampf um die Völkerordnung, 122, 136, 147.
94 Cf. Report from German Legation in Oslo on the Oslo Congress, 5 Aug. 1936, PAAA, RZ214 99289
95 For example in the ‘report’ of the national committee of the Straits Settlements (a former British colony in Southeast Asia), there was only a quotation from a newspaper article of the Penang Gazette from 1935 on the Nationalist International. Keller, Der Kampf um die Völkerordnung, 197. 96 IAdN, Volksgemeinschaft und Völkerfriede, 7–9.
97 IAdN, Organic Nationalism, 1.
98 Ibid., 35.
99 Adam Tooze, The Deluge: The Great War and the Remaking of Global Order, 1916–1931 (London: Allen Lane, 2014), 6.
100 Cf. footnote 65.
101 This idea was discussed at the Oslo congress by the US professor of Norwegian descent, Charles E. Stangeland. Cf. ‘Nasjonalister fra over 30 land i Nobelinstituttet’, Fritt Folk, 27 Jul. 1936.
102 On the Italo-German rapprochement, see also Christian Goeschel, Mussolini and Hitler: The Forging of the Fascist Alliance (New Haven: Yale University Press, 2018).
103 Cf. Cuzzi, L’ internazionale delle camicie nere, 296–388.
104 The organisation had been founded in late 1933 as an integral division of Goebbels’ RMVP, and demonised Bolshevism through domestic and international propaganda throughout the 1930s. The Anti-Komintern cooperated globally with anti-communist agents, agencies and organisations abroad, including CAUR and IAE.
105 See BArch R58/5992; R58/7424.
106 Letter from Academy for the Right of Peoples to RMVP, 28 May 1938, PAAA RZ214 99290. 107 ‘Nach meiner Ansicht besteht keinerlei sachliches Interesse an dieser Arbeitsgemeinschaft […]’. File note from German Foreign Ministry, 3 Jul. 1936, PAAA, RZ214 99289.
108 Cf. Letter from Min. Rat. Hasenöhrl from RMVP to German Foreign Ministry, 6 Mar. 1937, PAAA, RZ214 99290.
109 File note from German Foreign Ministry, 21 Feb. 1938, PAAA, RZ214 99290.
110 The academy received monthly 1,200 Reichsmark from Jan. to Apr. 1939. Cf.: Letter from Springer to Hans Keller, 20 Jan. 1939, PAAA. RZ214 99290.
111 On the multi-level governance of the Third Reich, see Thomas Schaarschmidt, ‘Multi-Level Governance in Hitler’s Germany: Reassessing the Political Structure of the National Socialist State’, Historical Social Research, 42, 2 (2017), 218–42.
112 Hans Keller, ‘Die Rechte der Völker in der Tschechoslowakei’, Jomsburg Völker und Staaten im Osten und Norden Europas, 2 (1938), 151–7.
113 Cf. File note from German Foreign Ministry, 9 May 1939, PAAA, RZ214 99290; John T. Lauridsen, Dansk nazisme: 1930–45 – og derefter (Copenhagen: Gyldendal, 2002), 255; letter from German Foreign Ministry to SS-Brigadenführer Jost, 16 May 1940, PAAA. RZ214 99290; file note from German Foreign Ministry, 5 Sep. 1941, PAAA, RZ214 101195.
114 File note from German Foreign Ministry, 5 Sep. 1941, PAAA. RZ214 101195. 115 See footnote 217 in Syga-Dubois, Wissenschaftliche Philanthropie, 615.
116 ‘Alter Kämpfer. Merkwürdiges aus der Truhe eines Wahlkandidaten’, Die Zeit, 23 Jul. 1965, available at https://www.zeit. de/1965/30/alter-kaempfer (last visited 25 Apr. 2022).
117 Cf. Neulen, Europa und das 3. Reich; Kunkeler and Hamre, ‘Conceptions and Practices’, 18–20.
118 On the Malmö movement and its legacy for the New Right, see Elisabeth Åsbrink, ‘When Race Was Removed from Racism’, Journal of the History of Ideas, 82, 1 (2021), 133–51; Janosch Steuwer, ‘Die andere Europäische Einigung’, Mitteilungsblatt des Instituts für soziale Bewegungen, 46 (2011), 87–96.
119 Cited in Smoydzin, Hitler lebt!, 64.
120 On the journal Nation Europa, see Thomas Pfeiffer, Für Volk und Vaterland. Das Mediennetz der Rechten – Presse, Musik, Internet, Aufbau (Berlin: Aufbau Taschenbuch 2002), 145–76.
121 Kurt P. Tauber, ‘German Nationalists and European Union’, Political Science Quarterly, 74, 4 (1959), 564–89, 81. On the New Right and ethnopluralism, see Alberto Spektorowski, ‘The New Right: Ethno-regionalism, Ethno-pluralism and the Emergence of a Neo-fascist “Third Way”’, Journal of Political Ideologies, 8, 1 (2003), 111–30.
122 IAdN, ed., Volk und Staat im Grenzland, 29.
123 Kemal Derviş and Caroline Conroy, ‘Nationalists of the World, Unite? ’, brookings.edu, 26 Nov. 2018, available at https:// www.brookings.edu/opinions/nationalists-of-the-world-unite/. See also Andrea Mammone, ‘Europe’s Nationalist International’, Aljazeera, 28 Apr. 2017, available at https://www.aljazeera.com/opinions/2017/4/28/europes-nationalistinternational; Miranda Green, ‘Opinion Today: The Nationalist International’, Financial Times, 26 Jun. 2018, available at https://www.ft.com/content/a12c21e2-78f3-11e8-bc55-50daf11b720d (all last visited 25 Apr. 2022).

Podziękowanie

Chciałbym podziękować Margrit Pernau i uczestnikom jej kolokwium, a także Danielowi Hedingerowi, Friedrichowi Ammermannowi, Clare Richardson, Sebastianowi Conradowi, Haraldowi J. Hamre i anonimowym recenzentom za konstruktywne uwagi na temat tej pracy, a także Judith Syga- Dubois za udostępnienie materiałów źródłowych z Rockefeller Archive Center.

Opublikowano w Internecie przez Cambridge University Press:  21 października 2022 r

Martin Kristoffer Hamre

Creative Commons

Licencja wspólna Creative - CCLicencja wspólna Creative — BY
Jest to artykuł w otwartym dostępie, rozpowszechniany na warunkach licencji Creative Commons Uznanie autorstwa ( http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ ), która pozwala na nieograniczone ponowne wykorzystanie, dystrybucję i reprodukcję, pod warunkiem, że oryginalny artykuł jest właściwie cytowane.

Prawo autorskie

Prawa autorskie © Autor(zy), 2022. Wydane przez Cambridge University Press

Link do artykułu:https://www.cambridge.org/core/journals/contemporary-european-history/article/nationalists-of-all-countries-unite-hans-keller-and-nazi-internationalism-in-the-1930s/B6081BCBC7C20043E5A0A4172C3768F0

Hans Karl Ernst Ludwig Keller (* 2 stycznia 1908 w Speyer; † 17 lipca 1970 w Monachium[1]) był niemieckim prawnikiem międzynarodowym , który w latach trzydziestych XX wieku opowiadał się za ponadnarodowym europejskim porządkiem pokojowym i utrzymywał liczne kontakty w innych krajach europejskich. Dyskretnie wspierały go zmieniające się organizacje narodowosocjalistyczne.

Obraz wyróżniający: Naziści obok członka skrajnej prawicy reakcjonistów i monarchistów Niemiecka Narodowa Partia Ludowa (DNVP) podczas krótkiego sojuszu NSDAP–DNVP na Froncie Harzburgskim od 1931 do 1932. By Bundesarchiv, Bild 102-02134 / CC-BY-SA 3.0, CC BY-SA 3.0 de, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=5414051