Czego matki z Sudanu Południowego uczą nas o władzy politycznej / Diana Felix Da Costa i Kongkong Marshal Babanen

Linia kolejowa Babanusa-Wau została wybudowana w 1962 roku, a w 2010 roku odbudowana po wojnie dzięki wsparciu ONZ i Banku Światowego.  Licencja GNU Wolnej Dokumentacji.

Sudan Południowy zbliża się do krytycznego momentu transformacji politycznej. Wybory zaplanowano na grudzień 2026 roku, a kwestie reformy konstytucyjnej, inkluzji politycznej i słabnącego wdrażania porozumienia pokojowego z 2018 roku nadal kształtują debatę na temat przyszłości kraju. Podczas gdy Sudan Południowy rozważa, jak mogłyby wyglądać prawowite i odpowiedzialne rządy, doświadczenia grupy matek i babć z jego wschodnich terenów przygranicznych wskazują na kolejny obszar, w którym można szukać władzy politycznej.

„Jeśli chcecie pozabijać się nawzajem, musicie najpierw zabić nas.”

Tak w 2017 roku babcia z plemienia Murle opisała przesłanie, jakie matki i babcie niosły swoim społecznościom w całym regionie Greater Pibor. Ich synowie i wnukowie znaleźli się w narastającym cyklu przemocy między konkurującymi grupami wiekowymi – społecznie uznanymi pokoleniami młodych mężczyzn. Kobiety zareagowały, używając nie broni, ale swojego głosu i ciała: poprzez śpiew, taniec, publiczne zawstydzanie, a ostatecznie groźbę nagości matek.

Lata konfliktów i militaryzacji zmieniły relacje między pokoleniami. Napady na bydło, zabójstwa w ramach zemsty i porwania dzieci nasiliły się i stały się coraz bardziej brutalne. Wodzowie i starsi nadal odgrywają ważną rolę, ale skala i intensywność przemocy wymagały nowych form zbiorowego działania.

Kobiety utworzyły Kabarze – tłumaczone jako „dziewice” lub „niezamężne dziewczyny” – sugestywną nazwę ruchu złożonego głównie z matek i babć. Nazwa nawiązywała do pieśni i tańców tradycyjnie kojarzonych z młodymi niezamężnymi kobietami, z których Kabarze czerpały, stawiając czoła przemocy. Jak wyjaśniła jedna z kobiet: „Założyłyśmy Kabarze , aby nasze dzieci przetrwały te wszystkie walki. Chłopcy nie słuchali starców […], więc utworzyłyśmy naszą grupę. Jeśli mają nas pokonać, dowiedzą się, że nosiłyśmy je w sobie przez dziewięć miesięcy i dałyśmy im życie”.

Ruch, który początkowo miał swój początek w jednej miejscowości, rozprzestrzenił się na cały region Greater Pibor, gdy kobiety w innych wioskach zakładały własne grupy Kabarze . Przemieszczając się między gospodarstwami uzbrojonej młodzieży, śpiewały, tańczyły i konfrontowały się z walczącymi. Ich pieśni wskazywały na osoby odpowiedzialne za przemoc, zachęcały do ​​pojednania i wystawiały odpowiedzialność na publiczną krytykę. Ich występy przerywały ataki, domagały się rekompensaty za straty bydła i zmuszały młodych mężczyzn do oddania broni. W razie potrzeby kobiety odwoływały się do potężnej siły moralnej nagości matek – praktyki, która miała głębokie znaczenie w społeczeństwie Murle, podobnie jak w innych kontekstach afrykańskich.

Kabarze czerpali swoją władzę z macierzyństwa, pokrewieństwa, zbiorowej odpowiedzialności i kulturowych form interwencji , które młodzi mężczyźni i szersza społeczność już rozpoznali. Ich historia stanowi ważną lekcję na temat samego rządzenia: skąd bierze się autorytet polityczny, jak jest przekazywany i co może to oznaczać dla przyszłości rządzenia i budowania pokoju w Sudanie Południowym.

Kobiety z plemienia Kabarze występujące w Manyirany Payam, Pibor, w październiku 2017 roku, w roku, w którym ruch się narodził. Zdjęcie: Diana Felix da Costa.

Skąd bierze się autorytet polityczny?

Przyszłość polityczna Sudanu Południowego jest nadal kształtowana poprzez debaty na temat reformy konstytucyjnej, wyborów, integracji politycznej i wdrażania porozumień pokojowych. Pozostają one kluczowe zarówno dla debaty politycznej w Sudanie Południowym, jak i dla zaangażowania międzynarodowego. Społeczności doświadczają jednak rządów poprzez znacznie szerszy i namacalny obszar władzy. W całym Sudanie Południowym życie społeczne kształtują wodzowie, starsi, kościoły, autorytety duchowe, sieci pokrewieństwa, klany i sekcje, hierarchie wiekowe, liderzy młodzieżowi i kolektywy kobiece. Ich legitymacja i wpływ wynikają z długotrwałych relacji społecznych i duchowych oraz wspólnego rozumienia odpowiedzialności, obowiązku i przynależności.

Dla Kabarze macierzyństwo łączyło kobiety z młodymi mężczyznami zaangażowanymi w przemoc. Wspólne działanie poprzez wspólne repertuary pieśni i tańców dało tej relacji siłę publiczną i polityczną, zrozumiałą dla ich synów i społeczności .

Pieśń jest kluczowa dla sposobu, w jaki kobiety komunikują tę władzę. Jak wyjaśniła jedna ze starszych kobiet: „My, kobiety, nie mamy rii , więc aby wyrazić to, co mamy na myśli, śpiewamy”. Rii to wspólne przestrzenie , w których mężczyźni gromadzą się, aby omawiać sprawy publiczne. Poprzez pieśń kobiety wyrażają swoje żale, nazywają odpowiedzialność, kształtują opinię publiczną i ingerują w życie zbiorowe w sposób natychmiast zrozumiały dla ich społeczności. Wspólne występy wzmacniają tę władzę. „Kiedy się spotykamy, śpiewamy i tańczymy, i myślimy o naszych synach z Lanngo i Kurenen, i powstrzymujemy walki między nimi” – wyjaśniła jedna z kobiet z plemienia Kabarze.

 Szerszy repertuar zarządzania

Doświadczenia Kabarze sprzyjają głębszemu zrozumieniu rządzenia. Rządzenie rozwija się wszędzie tam, gdzie ludzie posiadają władzę wpływania na zachowania, mobilizowania zbiorowych działań i przywracania odpowiedzialności. Instytucje formalne przyczyniają się do tego procesu. Praktyki kulturowe, autorytet moralny i ucieleśnione formy komunikacji również mają swój udział. Razem tworzą one repertuary polityczne, za pomocą których społeczności organizują codzienne życie.

Piosenki są narzędziem publicznej odpowiedzialności; występy przestrzenią konfrontacji i negocjacji. Kabarze wykorzystywały je w kontekście ciała matki, które samo w sobie jest źródłem politycznej legitymizacji. Jak wyjaśniła jedna z kobiet:

„Jeśli nie przestaną walczyć, zdejmiemy z siebie wszystkie ubrania, żeby się nas bali i uciekli. (…) Nasze piersi są tym, co powstrzymuje te rzeczy, a zdjęcie ubrań sprawia, że ​​nas słuchają. Jeśli muszą umrzeć, umrzemy razem z nimi. Jeśli nie chcą nas słuchać, pozwól nam umrzeć razem z nimi”.

Praktyki te miały siłę polityczną, ponieważ kształtowały decyzje, przerywały przemoc i wzmacniały zbiorową odpowiedzialność. Były formami rządzenia, ponieważ społeczności uznawały ich autorytet i reagowały na nie. Uznanie pieśni, występów i ciała za formy komunikacji politycznej poszerza to, co postrzegamy jako rządzenie – i to, kogo rozpoznajemy jako aktorów politycznych.

Lekcja ta wykracza daleko poza Wielki Pibor. W Sudanie Południowym i innych częściach Afryki życie polityczne jest komunikowane za pomocą wielu form, których znaczenie jest zakorzenione w konkretnych historiach i kontekstach społecznych. Zwrócenie uwagi na te formy autorytetu może ujawnić formy, które konwencjonalne spotkania, konsultacje i oceny zarządzania mogą mieć trudności z uchwyceniem.

Czy zmiana wsparcia może mieć legitymację?

Dla budowniczych pokoju doświadczenie Kabarze wskazuje na wagę szerszej praktyki „głębokiego słuchania”: uważnego słuchania pieśni, ruchu, performansu i ciała, a także politycznej pracy, jaką te formy komunikacji wykonują. Rozpoznanie tych repertuarów może ujawnić formy autorytetu, które są już zakorzenione w relacjach legitymizacji, odpowiedzialności i zaufania. Rodzi to również kluczowe pytanie: co dzieje się z legitymizacją, gdy wsparcie zmienia relacje, które ją wytwarzają?

Rosnący nacisk na lokalne budowanie pokoju zachęcił rządy, organizacje pozarządowe i agencje międzynarodowe do identyfikowania udanych inicjatyw społecznych i włączania ich do programów, partnerstw i mechanizmów finansowania. Partnerstwa mogą zwiększyć zasięg i widoczność, a struktury projektów, dotacje, wymogi sprawozdawcze i reprezentacja organizacyjna wprowadzają nowe relacje odpowiedzialności.

Legitymacja jednak rośnie poprzez relacje społeczne. Nie da się jej po prostu przenieść do nowych instytucjonalnych kontekstów bez zmiany warunków, które nadają jej autorytet. W przypadku Kabarze ich wpływ wzrastał dzięki macierzyństwu, pokrewieństwu, kolektywnemu działaniu i odpowiedzialności moralnej. Młodzi mężczyźni słuchali, ponieważ kobiety te przemawiały jako matki i starsze w relacjach, które niosły ze sobą głęboką legitymację społeczną. Wraz ze związkami Kabarze z rządem i organizacjami pozarządowymi, utraciły znaczną część autorytetu moralnego i politycznego, jakim cieszyły się w oczach swoich synów, ponieważ młodzi mężczyźni coraz częściej postrzegali te kobiety jako przedstawicielki organizacji, a nie przedstawicieli społeczności.

Ich doświadczenie sugeruje, że skuteczne zaangażowanie zaczyna się od zrozumienia, jak autorytet funkcjonuje w danym świecie społecznym: skąd bierze się legitymizacja, jak jest komunikowana i jakie relacje ją podtrzymują. Finansowanie i uznanie instytucjonalne mogą stworzyć cenne możliwości. Uważna obserwacja i powściągliwość mogą dać istniejącym formom autorytetu przestrzeń do działania poprzez relacje, które czynią je skutecznymi.

Prawie dekadę po pierwszej mobilizacji Kabarze , pytanie o to, jak wygląda prawowite i odpowiedzialne rządy, pozostaje w Sudanie Południowym równie istotne jak zawsze. Porozumienia polityczne, reformy konstytucyjne i instytucje publiczne nieuchronnie ukształtują tę przyszłość. Jednak na rozległych obszarach wiejskich i przygranicznych, gdzie obecność państwa jest ograniczona, rządy kształtują się również poprzez relacje, w ramach których ludzie negocjują odpowiedzialność, autorytet i pokój w życiu codziennym.

Pewna kobieta w prosty sposób wyjaśniła, skąd bierze się jej autorytet: „Każdy, kto chodzi po ziemi, pochodzi od kobiety i dlatego musi słuchać kobiety”.

Kabarze przekształcili tę relację w kolektywne działanie polityczne. Ich doświadczenie zachęca nas do bliższego przyjrzenia się temu, gdzie władza polityczna już istnieje, jak ludzie ją komunikują oraz relacjom, dzięki którym pokój jest budowany i podtrzymywany .

Niniejsza praca jest finansowana przez program badawczy Cross-Border Conflict Evidence, Policy and Trends (XCEPT) (300100), finansowany przez UK International Development. Poglądy i opinie wyrażone w artykule są poglądami i opiniami autora/autorów i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy rządu Wielkiej Brytanii.

Autor: Diana Felix Da Costa i marszałek Kongkongu Babanen

20 września 2026 r.