Rywalizacja mocarstw w badaniach nad polityką energetyczną: analiza bibliometryczna i tematyczna / Kawsar Uddin Mahmud , Mohammad Tanzimuddin Khan

2.1 . Historyczne opisy i zmiany paradygmatyczne w badaniach nad polityką energetyczną

Badania nad „polityką energetyczną” i „geopolityką energetyczną” obejmują bogatą i złożoną tematykę, kształtowaną przez dynamikę geopolityczną i ewoluujący globalny krajobraz energetyczny. Naukowcy badali politykę energetyczną z różnych perspektyw, przede wszystkim realizmu i geopolityki, koncentrując się na strategicznym charakterze zasobów energetycznych.

Przed latami 70. energia nie była postrzegana jako kwestia polityczna o wysokim priorytecie; raczej była postrzegana jako jedna z „niskich spraw politycznych” [25] . Jednak po „szoku naftowym z 1973 r.” naukowcy tacy jak John Ikenberry i Louis Turner zaczęli traktować kwestię energii jako jedną z „wysokich spraw politycznych” [27] , [63] . W latach 70. i 80. Keohane i Nye [32] , Issawi [28] , Keohane i Nye [33] , Ikenberry [27] i podobni inni naukowcy oraz ich prace zaczęli umiędzynarodowiać kwestie energetyczne w kontekście stosunków międzynarodowych i globalnych studiów politycznych. Co znamienne, Turner [63] był jednym z pierwszych, którzy spojrzeli na energię przez pryzmat polityki i geopolityki.

Podążając za tym trendem, badacze tacy jak Deese [12] i Kumins [36] poszerzyli badanie energii z politycznego punktu widzenia. W tych okresach Stobaugh i Yergin [61] , [76] przeprowadzili znaczące badania nad wpływem energii na geopolitykę. W latach 2000. badanie polityki energetycznej osiągnęło szczyt za sprawą wpływowych prac Campbella i Price’a [8] , Duffielda [29] , Pascuala i Elkinda [52] , Shaffera [56] , oraz Yergina [78] . Mówiąc dokładniej, Daniel Yergin [77] był wybitną postacią w dziedzinie polityki energetycznej. Jest szczególnie znany ze swojej książki The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power [77] , która zawiera szczegółowy historyczny przegląd sektora naftowego i jego głębokich powiązań ze światową polityką. W swojej późniejszej pracy „ Nowa mapa: energia, klimat i starcie narodów ” [79] Yergin badał zmieniający się krajobraz energetyczny, w tym rozwój energii odnawialnej i rosnący wpływ Chin na globalną scenę energetyczną. Jego analiza podkreśliła kluczową rolę, jaką zasoby energetyczne odgrywają w stosunkach międzynarodowych, geopolityce i rywalizacji mocarstw.

W latach 90. XX wieku polityka energetyczna uległa znaczącej transformacji, ponieważ świat przyjął globalizację. Upadek Związku Radzieckiego i wzrost znaczenia nowych potęg gospodarczych, takich jak Japonia i Chiny, zmieniły krajobraz globalnej dynamiki energetycznej [10] . W tej epoce nastąpiła zasadnicza zmiana w nastawieniu badań, odchodząc od samej kontroli i strategicznego wykorzystania zasobów energetycznych na rzecz badania powiązań między energią a szeregiem procesów politycznych i gospodarczych. Teoretyczne ramy IPE zaczęły dominować w dyskursie, odzwierciedlając rosnący wpływ rynków globalnych, korporacji międzynarodowych i sieci handlowych [13] , [50] . Energia była coraz częściej postrzegana nie tylko jako towar rządzony przez władzę państwową, ale jako dynamiczny byt kształtowany przez zasady rynku kapitalistycznego i globalną współzależność. Wraz z nabieraniem popularności przez neoliberalny porządek gospodarczy, opowiadający się za minimalną interwencją rządu i ekspansją wolnego rynku, zaczął on znacząco wpływać na politykę energetyczną w skali globalnej [34] . Z biegiem lat naukowcy, tacy jak Goldthau i in. [18] , Kuzemko i in. [37] , Newell [50] i Yergin [77] rzucili światło na zmieniającą się dynamikę rynku energii, pokazując, jak podmioty korporacyjne, oprócz państw narodowych, odgrywają obecnie kluczową rolę w kształtowaniu dyskursu energetycznego i programów politycznych. Przyjęcie tej perspektywy jest kluczowe dla zrozumienia złożoności współczesnej polityki energetycznej.

Wraz z nadejściem XXI wieku, na początku XXI wieku, nowe badania zaczęły uwzględniać kwestie środowiskowe w analizie polityki energetycznej, podkreślając rolę paliw kopalnych w pogłębianiu globalnego ocieplenia i degradacji środowiska. W tym względzie Robert i Bullard [11] , Schlosberg [54] , Sovacool i in. [59] oraz Walker [67] argumentowali, że „politykę energetyczną” należy rozumieć przez pryzmat „sprawiedliwości środowiskowej”, uznając społeczne i ekologiczne koszty wydobycia energii, szczególnie w krajach globalnego Południa. Rozwój technologii energii odnawialnej — słonecznej, wiatrowej i bioenergii — dodatkowo skomplikował dyskurs energetyczny, prowadząc do zmiany paradygmatu w kierunku dyskusji na temat zrównoważonych praktyk energetycznych i pojawienia się „sprawiedliwości energetycznej” jako obszaru badań, wraz z rosnącym uznaniem Miller i in. [46] , Sovacool i in. [60] oraz Van de Graaf i in. [64] . Podczas gdy tradycyjne podejścia skupiały się na bezpieczeństwie dostaw energii i manewrach geopolitycznych, nowe paradygmaty coraz bardziej podkreślały społeczny i środowiskowy wymiar energii [41] , [69] . Bezpieczeństwo energetyczne nie było już postrzegane wyłącznie w kategoriach dostępu do paliw kopalnych, lecz rozszerzono je o obawy dotyczące zrównoważonego rozwoju systemów energetycznych i uczciwości dostępu do energii [21] , [69] .

Jednocześnie kwestia konkurencji wielkich mocarstw ponownie pojawiła się w dyskursie polityki energetycznej. Podczas gdy wcześniejsze paradygmaty koncentrowały się przede wszystkim na geopolitycznym i ekonomicznym wykorzystaniu energii, współczesne badania zasadniczo kładą nacisk na rolę zasobów energetycznych w konkurencji między wielkimi mocarstwami — USA i Chinami [7]. W tym względzie wzrost znaczenia Chin jako globalnego gracza energetycznego zapoznał nowe wymiary geopolityki energetycznej w kontekście Inicjatywy Pasa i Szlaku (BRI) i ich dążenia do zdominowania technologii energii odnawialnej [23]. Chiny pozycjonują się jako lider w dziedzinie energii odnawialnej, a USA i inne kraje zachodnie odpowiedziały strategicznymi posunięciami, aby utrzymać swoją dominację na rynkach energii [9] , [57]. Rywalizacja, która obecnie przeniosła się z paliw kopalnych na odnawialne źródła energii i kładzie większy nacisk na kluczowe minerały dla transformacji energetycznej, została ochrzczona nowym rodzajem „geopolityki energetycznej” i „geoekonomii energetycznej” [69]. Tę dynamikę rywalizacji wielkich mocarstw można zaobserwować także w środowisku akademickim, zwłaszcza w produkcji wiedzy, tj. w publikacjach dotyczących badań nad polityką energetyczną w ramach „wspólnot epistemicznych” [39] , [48]. Jednakże od początków postrzegania energetyki jako kwestii czysto ekonomicznej i bezpieczeństwa, w XXI wieku obszar wiedzy poszerzył się, obejmując wymiar środowiskowy, społeczny i polityczny.

2.2 . Rywalizacja mocarstw w dyskursie naukowym: myśli realistyczne i konstruktywistyczne

Rywalizacja o władzę między USA a Chinami wykracza poza tradycyjne aspekty militarne i ekonomiczne, wkraczając w obszar tego, co można nazwać „konkurencją epistemiczną”. Odnosi się ona do walki o dominację intelektualną, kontrolę nad programami badawczymi i wiodący autorytet w różnych dyscyplinach akademickich. Perspektywa ta opiera się na pracach teoretyków stosunków międzynarodowych, takich jak Peter Haas [20] , którzy analizowali, jak państwa i powiązane z nimi „wspólnoty epistemiczne” konkurują o wpływ na produkcję wiedzy, ramy teoretyczne i priorytety badawcze, zwłaszcza w obszarach takich jak polityka energetyczna. Jednak z realistycznego punktu widzenia wiedza w środowisku akademickim jest nie tylko ważnym strategicznym „zasobem”, który należy „kontrolować”, wykorzystywać i rozmieszczać na rzecz państwa narodowego.

Hans Morgenthau zaproponował wczesne i założycielskie pojęcia „realizmu” w swoim opus magnum „Polityka wśród narodów” [47] . Kenneth Waltz [68] rozwinął je i dał początek „strukturalnemu realizmowi”, który koncentruje się na tym, jak „anarchiczny system międzynarodowy” zmusza państwa do osiągania bezpieczeństwa poprzez, między innymi, kontrolę nad produkcją wiedzy, która potencjalnie może mieć wpływ na globalne zarządzanie energią. Wkład Krasnera [35] na temat „strukturalnego konfliktu” ma na przykład tę zaletę, że pokazuje, jak wielkie mocarstwa wykorzystują „zasoby intelektualne i normatywne”, aby kwestionować międzynarodowe porządki. Podobnie analiza liberalnej hegemonii przedstawiona w Ikenberry [27] pokazuje, jak wielkie mocarstwa projektują i utrwalają instytucje, które uprzywilejowują określone formy wiedzy i ekspertyzy, w wyniku czego możemy zaobserwować rodzaj „epistemicznego zamknięcia”, które wiąże potężnych z ich intelektualną dominacją. Praca Mearsheimera [44] na temat rywalizacji mocarstw utrzymuje, że państwa kierują się przede wszystkim „względnymi korzyściami” i „dystrybucją władzy” w polityce międzynarodowej. Dotyczy to również dziedziny produkcji intelektualnej, gdzie wzorce cytowań, priorytety badawcze i szablony teoretyczne można uznać za wskaźnik hegemonii intelektualnej i dyplomacji miękkiej siły. Gilpin [17] kładzie pod tym fundament w teorii stabilności hegemonicznej (HST), opartej na idei, że mocarstwa hegemoniczne promują systemy międzynarodowe, w tym „wspólnoty epistemiczne”, które odzwierciedlają ich interesy i ich pogląd na świat. Z tego samego powodu, nauki materialne, a nawet nauki społeczne wspierane przez państwo, można postrzegać jako odzwierciedlenie rywalizacji mocarstw o ​​produkcję wiedzy.

Według konstruktywistycznej szkoły myślenia, rywalizacja wielkich mocarstw w produkcji wiedzy akademickiej polega na kwestionowaniu „społecznej konstrukcji znaczenia, norm i tożsamości w dziedzinie polityki energetycznej”. Ramy te są ukształtowane przez teorię społeczną Alexandra Wendta [73] , [74] dotyczącą polityki międzynarodowej, której fundamentalną obserwacją jest, że „anarchia jest tym, co państwa z niej robią”. Oznacza to, że kategorie, za pomocą których nadajemy sens bezpieczeństwu energetycznemu, ścieżkom przejściowym i wpływom geopolitycznym, są konstruowane społecznie poprzez dyskurs akademicki [71 ] . Kompleks państwo-norma Literatura na temat dynamiki norm, w sensie zmian norm w czasie, zgadza się, że pojawianie się norm jest w dużej mierze determinowane przez spór między państwami a ich wspólnotami epistemicznymi o ramy określonych paradygmatów normatywnych, które odpowiadają ich celom strategicznym [16] . Podejście konstruktywistyczne idzie o krok dalej w rozważaniach Barnetta i Duvalla [5] na temat władzy w globalnym zarządzaniu, które obejmują formę „siły produkcyjnej” – zdolność do definiowania warunków tego, co jest „wypowiedziane”, „wykonalne” w akceptacji określonego zestawu idei i norm. Badania Adlera i Haasa [2] nad wspólnotami epistemicznymi są istotne, ponieważ pokazują, jak sieci ekspertów opartych na wiedzy mogą kształtować rezultaty polityki, podczas gdy „polityka ekspertyzy” Sendinga [55] pokazuje również, jak wiedza techniczna jest naznaczona założeniami politycznymi i perspektywami narodowymi. Te teoretyczne propozycje wskazują, że rywalizacja między mocarstwami w produkcji wiedzy akademickiej koncentruje się wokół konkurujących prób osiągnięcia dominujących interpretacji dotyczących wyzwań i rozwiązań energetycznych.

Jednakże takie ramy teoretyczne można empirycznie przełożyć na odrębne wskaźniki bibliometryczne reprezentujące różne wymiary konkurencji epistemicznej. Dominacja cytowań jako miara wpływu intelektualnego wśród prac o wysokiej liczbie cytowań. Struktury współautorstwa społeczności epistemicznych oraz ich intelektualna współpraca lub izolacja ujawniane są przez sieci współautorstwa. Analiza słów kluczowych/tematyczna może zatem pozwolić nam śledzić różnice w krajowych społecznościach naukowych w zakresie, w jakim podkreślają one pewne wymiary polityki energetycznej, co może świadczyć o krajowych priorytetach politycznych/strategicznych zainteresowaniach. Ponadto struktura afiliacji instytucjonalnej w najważniejszych publikacjach o dużym wpływie może pomóc w identyfikacji silniejszych krajowych systemów szkolnictwa wyższego i badań w zakresie wpływowych prac naukowych. Wreszcie, badanie tych wskaźników w sekwencji czasowej może ujawnić zmiany w sile epistemicznej w czasie, być może w wyniku zmian względnych możliwości materialnych lub priorytetów strategicznych mocarstw, takich jak Stany Zjednoczone i Chiny.

2.3 Badania bibliometryczne w różnych dziedzinach

Analiza bibliometryczna jest szeroko stosowanym podejściem do monitorowania trendów badawczych, identyfikacji wpływowych graczy i wyjaśniania struktury wiedzy w określonej dziedzinie. W swoim badaniu Alsmadi i Alzoubi [4] przeprowadzili  analizę bibliometryczną zielonej gospodarki ze szczegółowym mapowaniem rozwijających się trajektorii badań nad zieloną gospodarką i rozwojem w kontekście zrównoważonej energii. Ich badanie wykazało, że świat przesuwa się  w kierunku bardziej zielonych alternatyw. Ponadto Harichandan i in. [24] opisali  , w jaki sposób trójca „sił technologicznych, środowiskowych i politycznych” zmienia krajobraz energetyczny. Argumentowali, że istnieje potrzeba  transdyscyplinarnych perspektyw w stawianiu czoła wyzwaniom transformacji energetycznej. Sovacool i in. [58] przyjęli metateoretyczną perspektywę transformacji energetycznej, integrując „odpowiedzialną innowację, praktyki społeczne i sprawiedliwość energetyczną”. Chociaż poczyniono znaczne  postępy w badaniach technicznych, ich analiza uwypukliła zaniedbanie społecznych i politycznych aspektów transformacji energetycznej. Rosokhata i in. [53] dostarczyli ważnych dowodów na temat trendów i pojawiających się tematów, takich jak technologia, polityka i ekonomia energii odnawialnej, kładąc nacisk na ścieżki zrównoważonego rozwoju energetycznego. Z kolei Lindawati i Meiryani [42] zmapowali globalne badania nad zmianami klimatu za pomocą analizy bibliometrycznej, aby rzucić światło na rosnące zainteresowanie badaniami interdyscyplinarnymi. Zhang [80] rzucił światło na literaturę, która skupiała się na postępie i współpracy różnych krajów w zakresie łagodzenia zmian klimatu. Co godne uwagi, wykorzystując analizę bibliometryczną, Wang i in. [69] badali geopolitykę i bezpieczeństwo energetyczne, dokonując kompleksowej eksploracji ewolucji i współpracy domen wiedzy. Argumentowali, że zmapowali wkład globalnych badaczy w proces transformacji energetycznej i wpływ produkcji i zużycia energii na środowisko.

Jednakże analiza cytowań jest jednym z wielu sposobów zgłębiania  aparatu, który produkuje wiedzę i znaczenia sieci naukowych w środowisku akademickim. Moed [19] badał sieci cytowań, pokazując pewien wpływ prac naukowych na siebie nawzajem w odniesieniu do otaczającego  środowiska akademickiego. Poprzez zarówno podsektorowy rozwój koncepcyjny, jak i szerszą interdyscyplinarną interakcję, badanie to oferuje bardziej szczegółową perspektywę zmian wiedzy w różnych domenach. Meyer i in. [45] posunęli  pracę o krok dalej, demonstrując użyteczność narzędzi bibliometrycznych, takich jak analiza sieci, które oferują nowe sposoby eksploracji powiązań między klastrami badaczy. Jednakże Oliveira i in. [51] opisali rosnące  znaczenie analiz bibliometrycznych w zrozumieniu dynamiki produkcji wiedzy. Omówili sposób, w jaki można systematycznie mapować zmiany punktu ciężkości badań i pojawianie się nowych zainteresowań badawczych.

2.4 . Zdefiniowanie pojęcia „rywalizacja w produkcji wiedzy”

Biorąc pod uwagę fundamentalną pracę Haasa [20] na temat wspólnot epistemicznych, rywalizacja w produkcji wiedzy odnosi się do dynamiki konkurencyjnej między państwami narodowymi i ich powiązanymi sieciami naukowymi w celu ustanowienia dominacji intelektualnej, kontrolowania programów badawczych i kształtowania autorytatywnej wiedzy w określonych domenach akademickich. W kontekście badań nad polityką energetyczną rywalizacja w produkcji wiedzy manifestuje się jako strategiczna konkurencja między wielkimi mocarstwami — szczególnie USA i Chinami — w celu osiągnięcia hegemonii intelektualnej poprzez ich odpowiednie „wspólnoty epistemiczne” [39] , [48] . Ta konkurencja obejmuje nie tylko akumulację wyników badań, ale także zdolność do generowania wpływowej wiedzy, która kształtuje globalne paradygmaty zarządzania energią i dyskurs akademicki. Jak konceptualizują Barnett i Duvall [5] , pokazuje to formę „produktywnej mocy” — zdolność do określania, co stanowi uzasadnioną wiedzę i akceptowalne priorytety badawcze w danej dziedzinie.

W tym kontekście rywalizacja przebiega w wielu wymiarach rywalizacji akademickiej. Po pierwsze, obejmuje ona ilościową konkurencję o wolumen badań i ich widoczność, gdzie kraje konkurują o największą liczbę publikacji w kluczowych czasopismach i bazach danych. Po drugie, obejmuje ona jakościową konkurencję o wpływ intelektualny, mierzony poprzez wpływ cytowań i zdolność do wyznaczania programów badawczych. Po trzecie, obejmuje ona strukturalną konkurencję o kontrolę nad sieciami współpracy, partnerstwami instytucjonalnymi i alokacją zasobów w globalnym systemie produkcji wiedzy. Ponadto, chronologiczny rozwój tematów badawczych i wzorców publikacji wskazuje na strategiczne zmiany w priorytetach produkcji wiedzy. Gwałtowny wzrost zainteresowania badaniami nad polityką energetyczną po 2016 roku, a w szczególności przyspieszenie chińskiej produkcji badawczej, stanowi znaczący przykład strategicznego repozycjonowania w odpowiedzi na zmieniającą się globalną dynamikę energetyczną i konkurencję między mocarstwami (patrz sekcja „ Wnioski ”).

3.1 . Metoda

W niniejszym badaniu zastosowano podejście metod mieszanych. Łączy ono ilościową analizę bibliometryczną z jakościowym badaniem tematycznym. „Bibliometria” to ilościowa metoda identyfikacji wzorców i trendów w literaturze naukowej dowolnej dziedziny [66] . Za pomocą bibliometrycznych technik analitycznych badanie analizuje dominację określonych tematów badawczych i identyfikuje kluczowych naukowców i instytucje przyczyniające się do rozwoju danej dziedziny. Podkreślając istotne trendy w badaniach i analizując skutki konkurencji wielkich mocarstw w tej dziedzinie nauki, podejście to zapewnia kompleksowe mapowanie rozwoju dziedziny polityki energetycznej [42] . W niniejszym badaniu wykorzystano zbiór danych z bazy danych Dimensions obejmujący wiele dowolnych dziedzin i źródeł badań w celu zebrania danych w ramach jednego zbioru danych do przeprowadzenia badań bibliometrycznych.

3.2 . Wybór bazy danych

Do tego badania zbiór danych bibliometrycznych uzyskano z bazy danych Dimensions , która obejmuje ponad 150 milionów publikacji z różnych źródeł indeksowania, w tym Scopus, Web of Science, DOAJ, PubMed, ERIH PLUS i ERA, między innymi [22] , [38] . Baza danych Dimensions została wybrana ze względu na jej szeroki zakres wyników naukowych i możliwość dostarczania kompleksowych metadanych bibliograficznych, co czyni ją idealnym źródłem do badań bibliometrycznych. Baza Dimension jest szeroko stosowana, a jej unikatową cechą jest posiadanie danych na dużą skalę dotyczących artykułów w czasopismach, książek, rozdziałów książek, przedruków i materiałów konferencyjnych, przy czym całkowita liczba indeksowanych rekordów, w tym patentów, badań klinicznych i dokumentów polityki, sięga ponad 150 milionów ( Ryc. 1 ).

1. Pobierz: Pobierz obraz w wysokiej rozdzielczości (262 KB)
2. Pobierz: Pobierz obraz w pełnym rozmiarze

Rys. 1. Etapy filtrowania w procesie zbierania danych bibliometrycznych.

3.3 . Strategie gromadzenia danych i wyszukiwania: Wybór słów kluczowych i strategie czyszczenia

Proces gromadzenia danych obejmował serię systematycznych wyszukiwań w celu uchwycenia kluczowej terminologii związanej z polityką energetyczną. Wyszukiwanie według słów kluczowych przeprowadzono w serii wyszukiwań:

Pierwszy raz : „Polityka energetyczna” LUB „geopolityka energetyczna” LUB „konkurencja energetyczna”.

Po raz drugi : „Geopolityka energetyczna” LUB „Bezpieczeństwo energetyczne i geopolityka”.

Po raz trzeci: „Geopolityka energetyczna” LUB „geoekonomia energetyczna” LUB „geoekonomia energetyczna”.

Po raz czwarty: „Geopolityka energetyczna” LUB „geoekonomia energetyczna” LUB „geoekonomia energetyczna”

Po wstępnych ustaleniach przeprowadzono pierwsze czyszczenie poprzez usunięcie 6590 dokumentów nierecenzowanych przez ekspertów, takich jak książki redagowane, monografie, preprinty i materiały konferencyjne. Jedynymi uwzględnionymi artykułami na tym etapie były 9315 recenzowanych artykułów (patrz rys. 1 ). Po drugim czyszczeniu (filtrowanie według roku), od stycznia 2001 do grudnia 2024, wykryto 8297 artykułów jako recenzowane. Następnie, biorąc pod uwagę tylko artykuły z kategorii Human Society (4033), Political Science (2394) i Policy and Administration (1151), w celu zapewnienia istotności dla tematu badań, w trzecim etapie zidentyfikowano zestaw 7578 recenzowanych artykułów . Po czwartym i ostatnim czyszczeniu i filtrowaniu poprzez usunięcie artykułów redakcyjnych z czasopism, artykułów napisanych w językach innych niż angielski, artykułów o mniejszym znaczeniu dla kontekstu i zduplikowanych danych, do badania pozostawiono tylko 1567 recenzowanych artykułów. Ostateczna próba badawcza obejmowała zatem 1567 artykułów recenzowanych. Wykorzystanie oprogramowania Microsoft Excel i R do zarządzania danymi zapewniło dokładność i powtarzalność wyników. Proces czyszczenia i filtrowania był niezbędny, aby zapewnić uwzględnienie w analizie wyłącznie wysokiej jakości, istotnych danych, co zwiększyło solidność i wiarygodność wyników.

3.4 . Narzędzia i techniki analityczne

Podstawowym narzędziem analizy bibliometrycznej w tym badaniu była aplikacja Biblioshiny, interfejs RStudio zaprojektowany specjalnie do badań bibliometrycznych w języku programowania R [1] . Do dalszych analiz wykorzystano w badaniu VOSviewer , pakiet oprogramowania przeznaczony specjalnie do konstruowania i wizualizacji sieci bibliometrycznych, oraz program Microsoft Excel. Biblioshiny i VOSviewer umożliwiają analizę sieci współwystępowania, sieci cytowań i wzorców współautorstwa, zapewniając dogłębny wgląd w dynamikę strukturalną w danej dziedzinie.

3.5 . Techniki analizy bibliometrycznej

Podstawą analizy bibliometrycznej jest szereg technik mających na celu odkrycie wzorców produkcji wiedzy i trendów intelektualnych w badaniach nad polityką energetyczną. Przeanalizowano trendy publikacji w czasie, aby śledzić rozwój tej dziedziny i zidentyfikować okresy znaczącej aktywności badawczej. Badanie, analizując częstotliwość publikacji w różnych latach, dostarcza informacji na temat rosnącego znaczenia polityki energetycznej jako kluczowego obszaru badań akademickich. Ponadto, zbadano ewolucję tematyczną badań nad polityką energetyczną, identyfikując pojawiające się tematy i paradygmaty badawcze. Wykorzystując narzędzia Biblioshiny , VOSviewer i Microsoft Excel , przeanalizowano sieci współpracy i cytowań oraz sieci współwystępowania słów kluczowych, aby znaleźć najczęściej występujące terminy, powiązania w sieciach współautorstwa oraz dynamikę publikacji naukowych w tej dziedzinie w czasie.

3.6 Analiza tematyczna

Analiza tematyczna w niniejszym badaniu koncentruje się na identyfikacji dominujących paradygmatów i pojawiających się trendów badawczych w dziedzinie polityki energetycznej oraz zrozumieniu, w jaki sposób trendy te korespondują z konkurencją między mocarstwami, zwłaszcza między USA a Chinami. Ponieważ dziedzina polityki energetycznej staje się coraz bardziej złożona ze względu na zmieniającą się dynamikę geopolityczną, badanie analizuje powiązania między tradycyjnymi źródłami energii a energią odnawialną, rolę energii w bezpieczeństwie globalnym oraz wzrost znaczenia geopolityki energetycznej i geoekonomii jako kluczowych narzędzi strategicznych w międzynarodowej polityce sił. Analiza tematyczna została przeprowadzona poprzez przegląd artykułów i kluczowych ustaleń zawartych w zbiorze danych bibliometrycznych.

3.7 Ograniczenia i uzasadnienie

Jednak pomimo swoich zalet, metodologia badania nie jest pozbawiona ograniczeń i luk. Po pierwsze, proces gromadzenia danych ograniczono do bazy danych Dimensions , która, choć obszerna, może pomijać niektóre istotne publikacje indeksowane w innych bazach danych, takich jak Google Scholar czy EBSCO . Po drugie, analiza koncentrowała się wyłącznie na recenzowanych artykułach opublikowanych w języku angielskim, co może ograniczać zakres badania poprzez pominięcie znaczącego wkładu autorów nieanglojęzycznych.

Ponadto, nadmierne skupienie się na ilościowych wskaźnikach bibliometrycznych, takich jak cytowania, indeks h, indeks g i liczba publikacji, może nieumyślnie przyczyniać się do systemowej przewagi uznanych instytucji akademickich lub krajów o silniejszym potencjale badawczym. Wskaźniki te zazwyczaj sprzyjają społecznościom akademickim i instytucjom działającym w ramach dobrze finansowanych systemów badawczych i posiadającym szerokie powiązania z ugruntowanymi sieciami, ponieważ mają one większe możliwości współpracy, dostęp do czasopism o wysokim wpływie i są widoczne w międzynarodowym środowisku naukowym. Co więcej, przewaga publikacji anglojęzycznych w głównych bazach danych tworzy uprzedzenia językowe, które faworyzują rodzimych użytkowników języka angielskiego i instytucje z krajów anglojęzycznych, potencjalnie marginalizując cenny wkład badawczy z regionów nieanglojęzycznych, pomimo ich merytorycznej wartości. Z tego samego powodu, ograniczenie metodologiczne, które ogranicza pomiary wpływu do publikacji często publikowanych w uznanych czasopismach, może powielać różne korzyści strukturalne w anglojęzycznych systemach publikacji akademickich, dając czytelnikom bardziej nierówny i wypaczony obraz rzeczywistego wpływu badań w dziedzinie polityki energetycznej.

Niemniej jednak, pomijając ograniczenia, ta metodologia badawcza, łącząca analizę bibliometryczną z eksploracją tematyczną, oferuje solidne ramy do zrozumienia ewolucji badań nad „polityką energetyczną” i jej powiązań z rywalizacją mocarstw. Systematyczne wykorzystanie zaawansowanych narzędzi bibliometrycznych, takich jak VOSviewer i Biblioshiny, gwarantuje, że wyniki opierają się na kompleksowym i opartym na danych podejściu, oferując cenne spostrzeżenia zarówno naukowcom, jak i decydentom.

4.1 . Kluczowe informacje o danych bibliometrycznych

4.2 . Roczna produkcja i cytowanie

Rys. 3 pokazuje, że liczba artykułów dotyczących „badań nad polityką energetyczną” po 2000 roku była początkowo niewielka, z zaledwie kilkoma artykułami publikowanymi każdego roku (2001–2005). W pierwszych kilku latach obserwuje się stosunkowo powolny wzrost, wahający się od 1 (2001) do 8 (2005). Najistotniejsza zmiana nastąpiła jednak po 2019 roku, kiedy liczba publikowanych artykułów rosła z każdym rokiem, zgodnie z krzywą logarytmiczną. Jednak w roku 2024 opublikowano ich ponad 351. Ten gwałtowny wzrost podkreśla znaczenie polityki energetycznej jako przedmiotu badań naukowych, ale wskazuje również na rosnące znaczenie polityki energetycznej jako tematu debaty międzynarodowej i krajowej.

1. Pobierz: Pobierz obraz w wysokiej rozdzielczości (171 KB)
2. Pobierz: Pobierz obraz w pełnym rozmiarze

Rys. 3. Roczna produkcja artykułów badawczych związanych z polityką energetyczną.

Rys. 4 przedstawia roczną liczbę artykułów naukowych związanych z polityką energetyczną i ich cytowania, zmieniając się od 2001 do 2024 roku. Czerwone słupki pokazują, że liczba artykułów publikowanych każdego roku pozostawała niewielka, ze średnią liczbą artykułów publikowanych rocznie poniżej 50 w latach 2001–2015. Jednak od 2016 roku widoczna jest zmiana. Liczba artykułów publikowanych rocznie zaczyna gwałtownie rosnąć, ze znacznym wzrostem po 2019 roku, osiągając szczyt w 2023 roku i nadal rosnąc w 2024 roku. Wykres wyraźnie pokazuje rosnący trend w zakresie objętości badań i wpływu na środowisko akademickie.

1. Pobierz: Pobierz obraz w wysokiej rozdzielczości (221 KB)
2. Pobierz: Pobierz obraz w pełnym rozmiarze

Rys. 4. Wpływ cytowań na średnią i na artykuł.

4.3 . Najważniejsze czasopisma, ich wpływ i produkcja na przestrzeni czasu

Z rys. 5 wynika, że ​​badania związane z energią odnotowały w ostatnich latach wykładniczy wzrost. Wczesne lata (przed 2016 r.) wykazują niską aktywność, a w każdym czasopiśmie ukazało się tylko kilka publikacji. Jednak po 2016 r. nastąpił znaczny wzrost liczby publikacji, a wiele czasopism odnotowało wyraźny wzrost liczby artykułów. Czasopisma takie jak „Energy Research & Social Science” , „Energy Policy” i „Renewable and Sustainable Energy Reviews” odnotowały znaczny wzrost liczby artykułów publikowanych od około 2016 r., co odzwierciedla rosnące zainteresowanie polityką energetyczną i jej powiązaniem z problemami globalnymi. Do 2020 r. liczba artykułów publikowanych przez każde ze źródeł drastycznie wzrosła, co pokazuje znaczenie i istotność badań nad polityką energetyczną w ostatnich latach.

1. Pobierz: Pobierz obraz w wysokiej rozdzielczości (257 KB)
2. Pobierz: Pobierz obraz w pełnym rozmiarze

Rys. 5. Produkcja 10 największych źródeł na przestrzeni czasu.

4.4 . Najważniejsi autorzy, ich wpływ i twórczość na przestrzeni czasu

Rys. 6 , Rys. 7 pokazują wyraźny widok najbardziej płodnych i wpływowych autorów na podstawie liczby publikacji i ich produkcji w czasie. Zuk P znajduje się na szczycie z największą liczbą artykułów – 12 w zbiorze danych, tuż za nim jest Yang z 11 oraz Overland i Proedrou, obaj z 10. To pokazuje koncentrację znaczącego wkładu od małej grupy autorów. Autorzy tacy jak Kuzemko C, Liu Y, Sovacool BK i inni opublikowali po 9 artykułów każdy, pokazując swój aktywny udział. Wykres ujawnia również spadek liczby artykułów pozostałych autorów, przy czym tylko nieliczni osiągnęli 6 lub 5 artykułów. Rys. 7 podkreśla, jak dorobek tych autorów ewoluował na przestrzeni lat, biorąc pod uwagę zarówno liczbę opublikowanych artykułów, jak i odpowiadającą jej liczbę cytowań, jaką każdy artykuł otrzymywał rocznie (TC rocznie). Na przykład Zuk i Yang nadal dominują w produkcji. Jednak kilku autorów, w tym Sovacool, zwiększyło liczbę artykułów w latach dwudziestych XXI w., co może wskazywać na nowy trend lub zmianę priorytetów badawczych.

1. Pobierz: Pobierz obraz w wysokiej rozdzielczości (283 KB)
2. Pobierz: Pobierz obraz w pełnym rozmiarze

Rys. 6. 20 najbardziej istotnych autorów.

1. Pobierz: Pobierz obraz w wysokiej rozdzielczości (245 KB)
2. Pobierz: Pobierz obraz w pełnym rozmiarze

Rys. 7. Twórczość 20 najlepszych autorów na przestrzeni czasu.

4.5 . Najbardziej istotne powiązania i ich powstawanie w czasie

Tabela 6 przedstawia instytucje i ich kraje, które przyczyniły się do rozwoju określonej dziedziny badań pod względem liczby opublikowanych artykułów.Pacific Northwest National Laboratory, Joint Global Change Research Instituteof the USA, wykazuje znaczący dorobek badawczy dotyczący polityki energetycznej i polityki (patrz rys. 8, aby zapoznać się z produkcją afiliacji w czasie). Następnie,Szkoła Ekonomii Uniwersytetu Qingdao w Chinach,wnosi 9 artykułów według zbioru danych, co odzwierciedla solidny dorobek badawczy w dziedzinie polityki energetycznej i badań ekonomicznych.College of Resources and Environment, University of Chinese Academy of SciencesorazInstitute of Geographic Sciences and Natural Resources Researchw Pekinie w Chinach, z odpowiednio 8 artykułami, dodatkowo podkreślają aktywny udział Chin w badaniach nad polityką energetyczną. Jeśli chodzi o afiliację, chińskie instytucje wykazują znacznie lepsze tempo niż USA i inne mocarstwa zachodnie, co oznacza rywalizację na arenie produkcji wiedzy. Jednak inne instytucje, takie jak InstytutTechnologii Polarnej i OceanicznejorazWydział Nauk Politycznych Uniwersytetu Johannesa Gutenberga w Moguncjiw Chinach i Niemczech, wnoszą po 7 artykułów.Uniwersytet w Stavangerw Norwegii również publikuje 7 artykułów, co wzbogaca globalny zbiór dorobku badawczego.Duński Instytut Studiów Międzynarodowych (DIIS)publikuje 6 artykułów, koncentrując się odpowiednio na badaniach naftowych i sprawach międzynarodowych. Ta zróżnicowana dystrybucja obejmująca wiele krajów wskazuje jednak na znaczący, międzynarodowy wkład w tę dziedzinę.

Tabela 6. Najbardziej istotne afiliacje

Przynależność	Kraj	Artykuły
Nie znaleziono	Nie dotyczy	110
Narodowe Laboratorium Północno-Zachodniego Pacyfiku, Wspólny Instytut Badań nad Zmianami Globalnymi	USA	15
Wydział Ekonomii, Uniwersytet Qingdao	Chiny	9
Wydział Zasobów i Środowiska, Uniwersytet Chińskiej Akademii Nauk	Pekin, Chiny	8
Instytut Nauk Geograficznych i Badań Zasobów Naturalnych	Pekin, Chiny	8
Wydział Nauk Ścisłych, Uniwersytet Handlowy w Tianjinie,	Tianjin, Chiny	8
Instytut Technologii Polarnej i Oceanicznej, Instytut Sprzętu Morskiego	Szanghaj, Chiny	7
Wydział Nauk Politycznych, Uniwersytet Johannesa Gutenberga w Moguncji	Niemcy	7
Wydział Ekonomii i Administracji Biznesu, Uniwersytet w Chongqingu	Chiny	7
Państwowe Laboratorium Inżynierii Oceanicznej, Uniwersytet Jiao Tong w Szanghaju,	Szanghaj, Chiny	7
Uniwersytet w Stavanger	Norwegia	7
Instytut Badań Strategicznych Obszaru Wielkiej Zatoki Guangdong-Hongkong-Makau	Chiny	6
Chiński Uniwersytet Naftowy	Pekin, Chiny	6
Wydział Geografii i Nauk o Środowisku, Uniwersytet Normalny w Zhejiang	Chiny	6
Duński Instytut Studiów Międzynarodowych Diis	Dania	6
Wydział Ekonomiczny, Uniwersytet Technologii Komunikacyjnych w Ghanie	Akra, Ghana	6
Wydział Fizyki, Nauki i Technologii, Uniwersytet Hebei	Chiny	6
Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju	Paryż, Francja	6
Jednostka Badawcza Polityki Naukowej, Uniwersytet Sussex	Zjednoczone Królestwo	6
Wydział Zasobów i Środowiska, Uniwersytet Chińskiej Akademii Nauk	Chiny	5

1. Pobierz: Pobierz obraz w wysokiej rozdzielczości (478 KB)
2. Pobierz: Pobierz obraz w pełnym rozmiarze

Rys. 8. Produkcja 10 największych afiliacji na przestrzeni czasu.

4.6 . Produkcja i wpływ autora korespondencyjnego

4.7 Produkcja i wpływ w poszczególnych krajach

Rys. 9 , Rys. 10 pokazują, że Chiny wyróżniają się jako największy wkład z 387 publikacjami naukowymi, a następnie USA z 251. Te dwa kraje znacząco przewyższają pozostałe, co odzwierciedla ich dominację w globalnej produkcji badawczej. Jednak Niemcy plasują się na drugim miejscu z 163, co dodatkowo potwierdza centralną rolę tych krajów w globalnym wkładzie w badania. Z drugiej strony, na liście 30 najlepszych krajów niektóre wykazują stosunkowo niską produkcję badawczą. Ghana, z zaledwie 19 publikacjami naukowymi, reprezentuje jednego z najmniej aktywnych kontrybutorów w tym zestawie danych. Podobnie Irlandia, Iran i Austria mają po 20 publikacji naukowych, co wskazuje na bardziej ograniczoną produkcję badawczą w porównaniu ze światowymi potęgami, takimi jak USA i Chiny. Pomiędzy nimi jest kilka innych krajów, takich jak Norwegia, Australia i Turcja, każdy z przyzwoitą liczbą publikacji naukowych, oscylującą w zakresie 80–70. Kraje te wnoszą znaczący wkład w światowe badania dotyczące polityki energetycznej i geopolityki, jednak nie znajdują się w ścisłej czołówce, obok Chin i Stanów Zjednoczonych.

1. Pobierz: Pobierz obraz w wysokiej rozdzielczości (274 KB)
2. Pobierz: Pobierz obraz w pełnym rozmiarze

Rys. 9. 30 krajów o największej liczbie badań naukowych.

1. Pobierz: Pobierz obraz w wysokiej rozdzielczości (242 KB)
2. Pobierz: Pobierz obraz w pełnym rozmiarze

Rys. 10. Produkcja 12 największych krajów na przestrzeni czasu.

Rys. 11 dotyczący cytowań badań naukowych ukazuje interesującą dynamikę globalnego krajobrazu badawczego. Podczas gdy Chiny zajmowały czołową pozycję pod względem produkcji, w tym przypadku Stany Zjednoczone są zdecydowanym liderem, nie tylko pod względem całkowitej liczby cytowań (TC = 2352), ale także średniej liczby cytowań artykułów (22,2). Świadczy to o znaczącym wpływie i uznaniu amerykańskich badań, a badania z zakresu polityki energetycznej prowadzone w USA są często cytowane w szerokim zakresie dyscyplin. Dla porównania, Chiny, z całkowitą liczbą cytowań wynoszącą 2220, plasują się tuż za USA, ale pozostają w tyle pod względem średniej liczby cytowań artykułów (16,3). Sugeruje to, że chociaż Chiny mają dużą liczbę publikacji naukowych, ich artykuły są cytowane rzadziej, co potencjalnie odzwierciedla mniejszą globalną widoczność lub bardziej wyspecjalizowany lub skoncentrowany regionalnie charakter badań. Jednak kraje takie jak Belgia i Szwajcaria wykazują unikalną tendencję: pomimo niższej łącznej liczby cytowań (Belgia: 1111, Szwajcaria: 846), ich badania osiągają wysoką średnią liczbę cytowań artykułów – w Belgii 42,7, a w Szwajcarii 36,8. Z drugiej strony, kraje takie jak Indie (297 cytowań i średnio 9,3 cytowań na artykuł) oraz Japonia (263 cytowania i średnio 12,5) prowadzą badania, które nie są tak często cytowane.

1. Pobierz: Pobierz obraz w wysokiej rozdzielczości (237 KB)
2. Pobierz: Pobierz obraz w pełnym rozmiarze

Rys. 11. 20 najczęściej cytowanych krajów.

4.8 Analiza najczęściej cytowanych dokumentów na świecie

4.9 . Analiza słów kluczowych

Rys. 12 uwypukla częste występowanie słów kluczowych używanych na liście słów kluczowych różnych artykułów w zbiorze danych. Warto zauważyć, że słowo kluczowe „Chiny” pojawia się 9 razy, podkreślając dominującą rolę tego kraju w dyskusjach na temat energii i globalnego środowiska. Termin „dwutlenek węgla”, który również pojawia się 9 razy, odzwierciedla ciągłe skupienie się na emisjach dwutlenku węgla i pilną potrzebę przeciwdziałania zmianom klimatu. Podobnie, „rozwój gospodarczy” to kolejny często wymieniany termin, pojawiający się 9 razy, co podkreśla związek między wzrostem gospodarczym a zrównoważonym rozwojem środowiska, szczególnie w dużych, szybko rozwijających się gospodarkach, takich jak Chiny. W publikacjach często pojawiają się również elementy polityczne, takie jak „polityka” (4 wystąpienia) i „polityka” (5 wystąpień), co wskazuje na integralną rolę polityki publicznej i działań politycznych w rozwiązywaniu problemów środowiskowych. Jest to szczególnie istotne w kontekście „Stanów Zjednoczonych” (3 wystąpienia) i „Chin” (9 wystąpień), które przewodzą rywalizacji geopolitycznej w wielu aspektach, w tym w polityce energetycznej. Podobnie, „Rosja” (3 wystąpienia) i „Ukraina” (3 wystąpienia) są również godne uwagi, co wskazuje na geopolityczne znaczenie tych krajów w globalnych dyskusjach na temat energii, zwłaszcza po wojnie rosyjsko-ukraińskiej [ [31] , [43] ].

1. Pobierz: Pobierz obraz w wysokiej rozdzielczości (264 KB)
2. Pobierz: Pobierz obraz w pełnym rozmiarze

Rys. 12. Chmura słów oparta na słowach kluczowych autorów.

4.10 . Analiza słów tytułowych

Jeśli przeanalizujemy słowa z tytułów publikacji na rys. 13 , znajdziemy kilka kluczowych słów kluczowych dla globalnych dyskusji na temat energii, polityki i klimatu. Co ciekawe, słowo „energia” pojawia się jako dominujące 1059 razy, co podkreśla jego centralną rolę w dyskursie na temat bezpieczeństwa, geopolityki i polityki globalnej. Słowo „polityka” pojawia się 194 razy, co ilustruje jego znaczenie w analizie systemów energetycznych i polityki. Jednocześnie słowo „polityczny” pojawia się 83 razy, wzmacniając pogląd, że dynamika polityczna ma kluczowe znaczenie w kształtowaniu globalnej polityki energetycznej. Co więcej, „geopolityka” to kolejny prominentny termin, który pojawia się w tytułach artykułów, występując 120 razy. Odzwierciedla to rosnące znaczenie rozważań geopolitycznych w globalnym krajobrazie energetycznym. W tym kontekście „Chiny” pojawiają się 88 razy, podkreślając ich kluczową rolę w globalnych systemach energetycznych i dyskusjach na temat klimatu. Słowo „klimat” pojawia się 135 razy, wskazując na trwające globalne skupienie się na zmianach klimatu. Termin „Stany Zjednoczone” nie pojawił się jednak w analizie z powodu dwóch oddzielnych słów. Mimo to jego wpływ jest wyraźnie widoczny po liście 20 najpopularniejszych słów, gdzie słowa „Stany Zjednoczone” i „Stany” pojawiają się inaczej.

1. Pobierz: Pobierz obraz w wysokiej rozdzielczości (277 KB)
2. Pobierz: Pobierz obraz w pełnym rozmiarze

Rys. 13. Chmura słów oparta na słowach w tytule.

4.11 . Trendy tematów i częstotliwości występowania słów w czasie

Jeśli spojrzymy na rys. 14 , rys. 15 , wśród najbardziej znaczących słów, „energia” znajduje się na szczycie z dramatycznym wzrostem częstotliwości, wzrastając od skromnego jednego wzmiankowania w 2001 r. do ponad 1000 wzmianek do 2024 r. Ten wzrost wskazuje na rosnące znaczenie kwestii energetycznych, szczególnie w kontekście rosnących globalnych obaw energetycznych i niestabilności geopolitycznej. Termin „bezpieczeństwo” w kontekście „bezpieczeństwa energetycznego” podąża podobną trajektorią, stale wzrastając od 0 w 2001 r. do 196 wzmianek do 2024 r. „Polityka” również wykazuje stały trend wzrostowy, zaczynając od 1 wzmianki w 2001 r. i wzrastając do 194 wzmianek do 2024 r. Wzrost „geopolityki”, który rozpoczął się od pojedynczego wzmiankowania w 2004 r. i osiągnął 120 wzmianek do 2024 r., podkreśla rosnące znaczenie globalnej dynamiki władzy związanej z energią. Częstotliwość wzmianek o słowie „klimat” podąża podobną trajektorią, rosnąc z 0 we wczesnych latach do 135 w 2024 roku, odzwierciedlając rosnącą pilną potrzebę działań na rzecz walki ze zmianami klimatu i zrównoważonego rozwoju na całym świecie. Inne słowa, takie jak „ropa naftowa” i „gaz”, były bardziej popularne we wcześniejszych latach. Tymczasem słowo „globalny” pozostaje ważnym słowem kluczowym, utrzymując stałą aktualność przez cały okres.

1. Pobierz: Pobierz obraz w wysokiej rozdzielczości (194 KB)
2. Pobierz: Pobierz obraz w pełnym rozmiarze

Rys. 14. Częstotliwość występowania 10 najpopularniejszych słów na przestrzeni czasu.

1. Pobierz: Pobierz obraz w wysokiej rozdzielczości (239 KB)
2. Pobierz: Pobierz obraz w pełnym rozmiarze

Rys. 15. Trend tematów (na podstawie słów) w czasie.

4.12 Współwystępowanie słów kluczowych

Rys. 16 przedstawia bardziej skoncentrowane spojrzenie na „energię” jako centralny punkt, z jej bezpośrednim powiązaniem z „polityką”, „geopolityką” i „bezpieczeństwem”. Czerwone i niebieskie skupiska sugerują wyraźny podział między politycznymi i bezpieczeństwa aspektami dyskusji o energetyce a bardziej środowiskowymi, politycznymi zagadnieniami. Silne współwystępowanie geopolityki, bezpieczeństwa i gazu wskazuje, że kwestie energetyczne nie dotyczą jedynie dostaw, ale są głęboko powiązane z bezpieczeństwem narodowym i stosunkami międzynarodowymi. Z drugiej strony, rys. 17 pokazuje, że centralne miejsce „energii” w sieci odzwierciedla jej dominującą rolę w dyskusjach globalnych, a słowa takie jak „geopolityka”, „bezpieczeństwo”, „energia jądrowa” i „transformacja” tworzą wokół niej silne powiązania. Czerwone skupisko podkreśla kluczowy związek między energią a jej implikacjami środowiskowymi, a terminy takie jak „energia elektryczna”, „zielona” i „energia jądrowa” są ściśle powiązane z dyskursem energetycznym. Tymczasem zielone skupisko, które łączy „geopolitykę”, „bezpieczeństwo” i „gaz”, podkreśla skrzyżowanie energii i polityki globalnej.

1. Pobierz: Pobierz obraz w wysokiej rozdzielczości (596 KB)
2. Pobierz: Pobierz obraz w pełnym rozmiarze

Rys. 16. Współwystępowanie słów kluczowych-1.

1. Pobierz: Pobierz obraz w wysokiej rozdzielczości (369 KB)
2. Pobierz: Pobierz obraz w pełnym rozmiarze

Rys. 17. Współwystępowanie słów kluczowych-2.

Na rys. 18 obserwujemy sieć silnie skoncentrowaną wokół tematów „rozwoju gospodarczego”, „dwutlenku węgla” i „energii odnawialnej”. Zielony klaster podkreśla kluczowy związek między „dwutlenkiem węgla” a „ochroną zasobów naturalnych”, sugerując rosnącą uwagę na wpływ działalności człowieka na środowisko i znaczenie zrównoważonego rozwoju. „Energia odnawialna” jest ściśle powiązana z polityką ekologiczną, wskazując na rosnące wysiłki na rzecz przejścia na czystsze źródła energii. Sugeruje to, że dyskusje na temat rozwoju coraz częściej uwzględniają wzrost gospodarczy w kontekście ochrony środowiska.

1. Pobierz: Pobierz obraz w wysokiej rozdzielczości (117 KB)
2. Pobierz: Pobierz obraz w pełnym rozmiarze

Rys. 18. Współwystępowanie słów kluczowych-3.

4.13 . Analiza sieci współpracy

Rys. 19 , skupiając się na współpracy autorów, ukazuje wyraźną strukturę sieci współautorstwa. W centrum sieci znajdują się wybitni autorzy, tacy jak Kuzemko, Westphal K, Scholten i Overland I, którzy są ze sobą silnie powiązani, co wskazuje na częstą współpracę i wspólne zainteresowania badawcze. Wokół tego centrum znajdują się inni autorzy, tacy jak Yang Y, Phillips i Newell P, którzy, choć nie są tak ważni, nadal przyczyniają się do szerszej sieci badawczej, co sugeruje, że pracują w bardziej wyspecjalizowanych obszarach lub mają mniej współautorów, ale nadal odgrywają istotną rolę w dyskursie akademickim.

1. Pobierz: Pobierz obraz w wysokiej rozdzielczości (108 KB)
2. Pobierz: Pobierz obraz w pełnym rozmiarze

Rys. 19. Sieci współpracy autorów.

Rys. 20 przedstawia podobny schemat centralizacji, w którym niektóre kraje stanowią centra współpracy międzynarodowej. Zgodnie z wykresem, Chiny, Stany Zjednoczone i Niemcy wyłaniają się jako kluczowi gracze w globalnym krajobrazie badawczym. Kraje te są głęboko zaangażowane w różne dziedziny akademickie, przy czym Niemcy i Stany Zjednoczone są szczególnie powiązane z krajami europejskimi, takimi jak Francja, Norwegia i Szwajcaria. Sugeruje to ożywioną współpracę regionalną w Europie i Ameryce Północnej. Chiny, będąc również ważnym ośrodkiem współpracy, nawiązują silne więzi z krajami regionu Azji i Pacyfiku, w tym z Indiami, Koreą Południową i Wietnamem, co ilustruje rosnący wpływ Chin na międzynarodową współpracę badawczą.

1. Pobierz: Pobierz obraz w wysokiej rozdzielczości (160 KB)
2. Pobierz: Pobierz obraz w pełnym rozmiarze

Rys. 20. Sieci współpracy krajów.

4.14 . Ewolucja tematyczna: Analiza analizy trójpolowej

Diagram Sankeya na rys. 21 przedstawia przejrzysty, wizualny przegląd danych bibliometrycznych, podkreślając interakcje między krajami, autorami i tematami badawczymi. Jak pokazano w polu AU_CO (Kraje) na powyższym diagramie, kraje takie jak Chiny, USA,  Japonia, Szwecja, Polska i Finlandia należą do czołowych autorów i silnie reprezentują aspekt globalny. Kraje takie jak Chiny i Niemcy dominują w tym nurcie, co wskazuje na wzrost badań nad tymi tematami, prawdopodobnie ze względu na politykę rządową, finansowanie i inicjatywy międzynarodowe, które napędzają te tematy lub stymulują analizę aspektów związanych z energią, polityką i geopolityką. Pole AU (Autorzy) ujawnia, że ​​niektórzy badacze dominują w określonych obszarach tematycznych. Na przykład autorzy tacy jak Zuk P, Liu Y i Wang Y są silnie związani z tematami takimi jak energia, geopolityka i klimat. Z drugiej strony, weźmy na przykład Goldthaua, którego skupienie na energetyce i problemach globalnych pozwala mu odgrywać znaczącą rolę w kształtowaniu debat wokół polityki energetycznej.

1. Pobierz: Pobierz obraz w wysokiej rozdzielczości (696 KB)
2. Pobierz: Pobierz obraz w pełnym rozmiarze

Rys. 21. Analiza fabuły w trzech polach: kraj, autorzy i tematy.

Patrząc na obszar TI_TM (Tematy), wyraźnie widać, że w krajobrazie badawczym dominują tematy takie jak „energia”, „geopolityka” i „polityka”. Tematy te są silnie powiązane zarówno z naukowcami, jak i krajami, a niektóre z nich wyróżniają się ze względu na swoją siłę i znaczenie. Temat energii jest w szczególności centralnym punktem zainteresowania, blisko związanym z wybitnymi autorami i krajami takimi jak Chiny i Niemcy. Jednak interdyscyplinarny charakter przepływów jest widoczny na diagramie, gdzie kraje takie jak Chiny i Niemcy koncentrują się nie tylko na energetyce i polityce, ale także na „geopolityce” i „rozwoju”. Co więcej, tematy takie jak „rozwój”, „energia odnawialna” i „polityka” wydają się zyskiwać na znaczeniu, sygnalizując przesunięcie w kierunku bardziej zrównoważonych i politycznie zniuansowanych podejść do rozwoju energetyki.

Na rys. 22 diagram podsumowuje, jak zmieniały się tematy badawcze w 4  różnych okresach (2001–2009, 2010–2020, 2021–2023 i 2024–2024). Lata  2001–2009 były zdominowane przez badania nad „bezpieczeństwem energetycznym”, „polityką energetyczną” i „współpracą energetyczną”. Tematy te są reprezentatywne dla początków globalnych wyzwań energetycznych, gdzie  kluczowymi czynnikami były geopolityczne złożoności gazu ziemnego, ropy naftowej i „polityki zagranicznej”. Pojawił się również temat „współpracy energetycznej”, co oznacza świadomość roli międzynarodowych porozumień i planów zabezpieczenia  dostaw energii. Ze względu na wzajemne oddziaływanie między „stosunkami międzynarodowymi  a rynkami energii”, w tym dostępem do zasobów, tematy takie jak gaz ziemny i polityka zagraniczna były ze sobą ściśle powiązane. W latach 2010–2020 uwaga  zaczęła się rozszerzać na szerszy zakres tematów energetycznych, odzwierciedlając rosnącą świadomość konieczności działań na rzecz „zrównoważonej energii” oraz dyskusje na temat „geopolityki energetycznej”. „Bezpieczeństwo energetyczne” pozostało na szczycie listy, ale „transformacja energetyczna”, „energetyka globalna” i „konkurencja energetyczna” zaczęły  pojawiać się coraz częściej. W tym czasie rosło zainteresowanie odnawialnymi źródłami energii.  Nowa lista, obejmująca regiony od Azji Południowej (Indie, Pakistan) po Chiny i Republikę Południowej Afryki, zdaje się potwierdzać rosnącą obecność rynków wschodzących w globalnej polityce energetycznej.

1. Pobierz: Pobierz obraz w wysokiej rozdzielczości (591 KB)
2. Pobierz: Pobierz obraz w pełnym rozmiarze

Rys. 22. Tematyczna i przedmiotowa ewolucja badań nad polityką energetyczną na przestrzeni lat (2001–2024).

Lata 2021–2023  przyniosły jeszcze większe przesunięcie w krajobrazie badawczym w kierunku tematów „zrównoważonego rozwoju” i „zmiany klimatu”. „Transformacja energetyczna” nadal była jednym z głównych tematów, ale jeszcze bardziej widoczne stały się „zmiany klimatu”, „emisje dwutlenku węgla” i „współpraca energetyczna”. W tym czasie istotne stały się tematy „ryzyka geopolitycznego” i „infrastruktury energetycznej”. Diagram przedstawia również nakładające się na siebie tematy bezpieczeństwa energetycznego, ubóstwa energetycznego i polityki energetycznej w okresie od stycznia do grudnia 2024 roku. Ujawnia on znaczenie „paliw kopalnych” w  globalnym miksie energetycznym. Oczywiście, w tej fazie pojawiają się również „polityka energetyczna”, „ryzyko geopolityczne” i „infrastruktura energetyczna”.

5.1 . Przegląd wyników bibliometrycznych

5.2 . Rozwój Chin: Rywalizacja geopolityczna w polityce energetycznej

W wynikach, chociaż widzimy, że chińscy naukowcy i instytucje zwiększają swoją obecność w publikacjach, naukowcy z Zachodu i USA mają większy wpływ. Jednak od dziesięcioleci połączenie rywalizacji geopolitycznej w połączeniu ze stypendium „polityki energetycznej” kształtuje szeroką dynamikę  spraw globalnych [7] , [8] , [40] . Po wojnie rosyjsko-ukraińskiej (2022) stało się bardziej oczywiste, że w tym przypadku widzimy, że Europejczycy, mimo sankcji, musieli polegać na pośredniczonej rosyjskiej ropie naftowej [31] , [43] , [62] . Energia  jest zatem kluczowym pryzmatem, przez który można postrzegać trwającą rywalizację geopolityczną między głównymi mocarstwami — USA i Chinami — w epoce, w której paliwa kopalne zostaną ostatecznie zastąpione energią odnawialną [7] , [21] .

Jednakże zmieniające się postrzeganie geopolityki przez wielkie mocarstwa skupiło się wokół kontroli ropy naftowej i gazu ziemnego oraz potrzeby  kontrolowania zasobów. W tym względzie pojawienie się Chin zmieniło tę konkurencję ze względu na jakość ich zwiększenia krajowych zobowiązań dotyczących energii odnawialnej oraz ich przytłaczający udział w globalnym rynku minerałów niezbędnych do umożliwienia technologii czystej energii, w tym litu, kobaltu i pierwiastków ziem rzadkich [9] , [15] . Chiny, największy importer ropy naftowej na świecie, są ogromnie  zależne, a coraz bardziej stają się zależne, od strategicznych inwestycji i partnerstw za pośrednictwem swoich częściowo kontrolowanych przez państwo przedsiębiorstw w celu zabezpieczenia swoich interesów energetycznych [65] , [70]. Pociągnęły za sobą projekty infrastruktury energetycznej od Afryki po Bliski  Wschód i Azję Środkową, głównie za pośrednictwem swojego BRI, w celu stworzenia ogromnej sieci rurociągów energetycznych, linii kolejowych i portów dla paliw kopalnych i odnawialnych źródeł energii [23] , [26] . Zatarcie granic między konfrontacją militarną a gospodarczą pozwoliło zasobom energetycznym stać się niezbędnym narzędziem władzy, służącym do wywierania i zwiększania wpływów. Chiny znacznie zwiększyły również swój udział w badaniach i rozwoju (B+R). Co zaskakujące, globalny rozkład wydatków na B+R uległ gwałtownej zmianie, ze względu na wzrost chińskich wydatków na B+R, z 4% globalnych wydatków na B+R w 2000 r. do 26% w 2023 r. W rezultacie udział krajów o wysokich dochodach spadł z 87% w 2000 r. do 63% w 2023 r. ( rys. 23 ).

1. Pobierz: Pobierz obraz w wysokiej rozdzielczości (126 KB)
2. Pobierz: Pobierz obraz w pełnym rozmiarze

Rys. 23. Najwięksi zwycięzcy i najsłabsi w globalnym udziale w wydatkach na badania i rozwój (2000–2023).

Szacunki WIPO oparte na bazie danych GII oraz danych Eurostatu, OECD, RICYT i UNESCO UIS.

Jednakże rywalizacja między USA a Chinami w dziedzinie energetyki  nie dotyczy wyłącznie zasobów energetycznych, ale także określenia kierunku technologii energetycznych w przyszłości. Skupienie się na Chinach, które stają się globalnym dostawcą paneli słonecznych, turbin wiatrowych i  pojazdów elektrycznych, w porównaniu ze Stanami Zjednoczonymi, które utrzymują przewagę technologiczną dzięki innowacjom i badaniom nad magazynowaniem energii, inteligentnymi sieciami i energią jądrową nowej generacji [30] . Ta rywalizacja o dominację w czystych technologiach energetycznych będzie jedną z  centralnych cech geopolityki XXI wieku między obiema potęgami [49] , [75] . Jest to również część szerszej narracji geopolitycznej rywalizacji między USA a Chinami o bezpieczeństwo energetyczne i politykę energetyczną [75]. Chociaż USA dywersyfikują swój łańcuch dostaw, w szczególności w zależności od Bliskiego Wschodu, Chiny priorytetowo traktują dostęp do tych kluczowych zasobów poprzez znaczące inwestycje na całym świecie, zwłaszcza w Afryce, gdzie  znajduje się większość tych minerałów [14] . Mimo to niedawna oferta administracji Donalda Trumpa dotycząca przekazania metali ziem rzadkich (minerałów krytycznych) od rządu Ukrainy w zamian za pomoc wojskową wprowadza nową dynamikę i rozważania do dyskursów na temat amerykańskiego krajobrazu pozyskiwania energii [3] .