Antropocentryzm na scenie / Milo Juráni

0
70
Artykuł ten zawiera analizę dwóch przedstawień teatralnych, których celem jest poszerzenie naszej świadomości na temat pozaludzkich form życia. Estado Vegetal z Chile wkracza w świat roślin, podczas gdy Organism Democracy to niemieckojęzyczny przewodnik partycypacyjny dotyczący przedstawień mających na celu stworzenie społeczeństwa wielogatunkowego.

Słowa kluczowe: Antropocentryzm, etyka postludzka, sztuka performance

Manuela Infante to chilijska dramatopisarka, reżyserka i muzyk. Jej teksty i performanse, takie jak ZooRealismoEstado Vegetal ( Stan wegetatywny ) i Jak zamienić w kamień, ujawniają strategie dla tego, co można nazwać teatrem nieantropocentrycznym, teatrem nieopartym na człowieku. Na przykład w swojej sztuce Estado Vegetal, powstałej w 2017 roku, Infante na dwa sposoby obala antropocentryzm. Spekuluje na temat tajemniczości roślin i naśladuje morfologię roślin w „ciele” dzieła. Oznacza to, że samo pojęcie Plant staje się kompozycją, tematem, fabułą i organizacją jej zabawy.
Infante czerpie inspirację z prac neurobiologa Stefano Mancuso i filozofa Michaela Mardera. Mancuso bada inteligencję roślin, pamięć roślin i współpracę między roślinami w różnych środowiskach. Z drugiej strony Marder w swojej publikacji Plant-thinking: A Philosophy of Vegetal Life opowiada się za roślinami jako istotami żywymi i konfrontuje się z naszymi własnymi uprzedzeniami historycznymi. Jego celem jest ułatwienie głębszych spotkań między ludźmi i roślinami.
Wizję Infante dotyczącą takich spotkań można znaleźć w Estado Vegetal. Zaczyna się od wypadku. Duże gałęzie starego drzewa nagle spadają, przecinając linie energetyczne i pogrążając ulicę w ciemności. Strażak jadąc ciemną drogą na motocyklu, z dużą prędkością uderza w drzewo i popada w coś, co nazwalibyśmy stanem wegetatywnym, stanem nieludzkim. Poprzez serię monologów odkrywamy, kto dokładnie był odpowiedzialny za wypadek. Infante oferuje nam tajemnicę, przestrzeń do kontemplacji relacji człowiek-roślina. Rzecz w tym, że nie widać poruszającego się drzewa. . . . Drzewo porusza się tak wolno, że wydaje się nieruchome” (2).
Estado Vegetal . Teatro a Mil, 2017. Fot. Isabel Ortiz
W jej spektaklu nauki przyrodnicze i humanistyczne łączą się w nowy styl, który nazywa „dramaturgią roślinną” (14). Fabuła, temat, struktura – wszystko to naśladuje logikę morfologii roślin. Można powiedzieć, że cała fabuła wyrasta z jednego ziarenka, którego korzeniem dramatu jest przypadek. Inne elementy wywodzą się z tego wydarzenia, a postacie pojawiają się „nieme obok roślin, które w trakcie przedstawienia lodowcowo wysuwają się na pierwszy plan” (31).
Historie drugorzędne ujawniają, jak rośliny rosną i rozpoczynają swoje pełne życie. Kobieta rozmawia ze swoimi roślinami, dopóki nie wyrosną na nią. Młody człowiek rozmawia z drzewami w stanie wegetatywnym i pragnie stać się bardziej do nich podobny. Sam ruch w końcu się zatrzymuje. Istnieją tylko relacje między rzeczami. Potrafią jedynie, jak to ujęła filozofka Jane Bennet, „wysłuchać i zrozumieć ich świadectwa i twierdzenia” (110).
Marder argumentował, że „przeważające użycie czasownika «wegetować» ma charakter negatywny i wiąże się z biernością lub bezczynnością zwierząt lub ludzi” (20). Infante dekonstruuje te uprzedzenia. W dramacie rośliny dokonują aktów buntu, aby rosnąć i zyskać przestrzeń. Rośliny przytłaczają domy. Jak mówi naoczny świadek wyimaginowanemu policjantowi:  Przesłuchujecie niewłaściwe osoby” (14).
Rośliny posługują się oczywiście językiem biochemicznym, na który składają się reakcje i przemiany chemiczne, aby komunikować się z rzeczami i reagować na rzeczy. W przedostatniej scenie Estado Vegetal młody człowiek okazuje swoją sympatię dla takiej komunikacji:
Chcę użyć znaczników o smaku jodu. Znaki, które można odczytać jedynie dotykiem. Zdania, które wystawione na działanie słońca, załamują się w mineralnych widmach błękitu i zieleni. Chcę wygłaszać przemówienia pełne trucizny. Recytujmy wiersze, których wersety rymują się jedynie z ich poziomem kwasowości.

15–16

Infante wyraźnie przekracza granicę pomiędzy rzeczywistością a fantazją. Jej przedstawienia są dramatycznie niejednoznaczne. Nie wyjaśniają, co jest prawdziwe, a co nie. Ta niesamowita cecha zamazuje przejrzysty obraz roślin, który wytrąca widza z równowagi.
Dziewczyna: Widziałeś coś?
Drzewo krzyczy..
Tak? Tak.
On mówi. Krzyczy.
Jak?
Jak stadion. Lubię to.
Haaaaa, haaa.
Drzewo nie jest jedno, jest ich wiele. Drzewo przemawia wszystkimi swoimi głosami.

5

Estado Vegetal . Centrum Sztuki Barysznikowa Nowy Jork, 2019; fragment
Końcowa scena odkrywa tajemnicę. Młody człowiek przecież nie uderzył w drzewo, ale to raczej drzewo uderzyło w niego. Drzewo nie jest tutaj bierne, ale jest też żywą istotą – racjonalną, suwerenną i przeciwstawiającą się niesprawiedliwości. Infante w dramatyczny sposób konfrontuje dwa rodzaje bytów, które dzielą tę samą przestrzeń i czas, a mimo to żyją na różne sposoby, mają odmienne rytmy życia i działają na różnych zasadach. Z naukowego punktu widzenia młody człowiek jest teraz bardziej rośliną niż człowiekiem. W języku posthumanizmu rośliny zaczęły wstawać, mścić się, wzywać pomocy i składać nadrzewny hołd tylko tym, którzy je chronią.
Zakończenie to dotyka szerszych zagadnień etycznych. Kwestionuje relacje między roślinami i ludźmi, pyta na przykład, kto dla siebie stanowi większe zagrożenie. Ludzie mogą zmieniać klimat, wpływać na pożary lasów, powodować niszczenie siedlisk i mogą tworzyć niestabilne społeczeństwa monokulturowe. Co jednak się stanie, jeśli rośliny po prostu będą rosły swobodnie?
Musimy znaleźć sposoby na rozwinięcie myślenia etycznego w kierunku tego, co radykalnie się od nas różni, sugeruje Infante. Jej innowacyjna sztuka to sztuka wypełniona splecioną, wielogatunkową społecznością, której zwykle nie widać na scenie.

Demokracja organizmów

Inny eksperyment w tej dziedzinie nosi nazwę Demokracja Organizmów i jest to dramatyczny pomysł Georga Reinhardta i Marianne Ramsay-Sonneck, który twierdzi, że wszystkie żywe formy mają prawa polityczne. Wyprodukowany przez wiedeński zespół teatralny Club Real to właściwie seria prowokacji, pierwsza zrealizowana w opuszczonej szklarni w 2017 roku. W 2019 roku zorganizowano drugie wydarzenie w Berlinie, które istnieje do dziś jako suwerenna przestrzeń dla nie -ludzi.
Berlińska Demokracja Organiczna . 2020; Część 1
To nie scenariusz, Organism Democracy to forma badań artystycznych, która łączy sztukę performance, politykę, aktywizm, odgrywanie ról i rzeczywistość. W tej przeplatanej kompozycji twórcy wykonują dowolną konkretną polis, w której każdy organizm ma prawo uczestniczyć we wszystkich istotnych decyzjach politycznych polis.
Każde takie wydarzenie tworzy własny zespół urzędników, którzy mają obowiązek walczyć o prawa wszystkich żywych istot, negocjując prawa na regularnych spotkaniach z władzą wykonawczą, której zadaniem jest wykonywanie decyzji. Wybrani tutaj ludzie muszą wziąć odpowiedzialność nie tylko za prawa bliźnich, ale także za prawa nieludzi (podzielonych na osiem grup [1] według biologicznej klasyfikacji gatunków). Parlament stoi na straży sprawiedliwości.
Jak to działa. Graficzny opis systemu Organizmu Demokratycznego . Źródło: Klub Real
W jednym przypadku przedstawiciel firmy Grass stwierdził, że koszenie utrudnia jej rozwój. Inni mają przeciwne poglądy – trawa może zagrozić innym gatunkom poprzez niekontrolowane rozprzestrzenianie się. Parlament musi znaleźć kompromis, który skutecznie wynegocjowałby tempo i okres koszenia. Ze swojej strony przedstawiciele Bezkręgowców chcą ogrodzenia, które zapobiegłoby masowemu przejściu ssaków. Ale czy granice są częścią demokracji? Dochodzi jeszcze kwestia neobioty – przybyszów zza granicy.
Dzieło to wyraźnie wpisuje się w to, co Hans-Thies Lehman nazwał „teatrem postdramatycznym”. Zamiast z góry określonej fabuły jest tylko zarys; zamiast profesjonalnych aktorów uczestnikami są po prostu ludzie „w różnym wieku, z różnych grup i o różnym pochodzeniu społeczno-kulturowym”. Wszystkie spotkania są po prostu wydarzeniami partycypacyjnymi, otwartymi nie tylko dla parlamentarzystów, ale także dla oficjalnych widzów, ciekawskich, przyjaciół, sąsiadów i przejeżdżających gości.
Pierwsze posiedzenie parlamentu Berlińskiej Demokracji Organicznej . Członkowie i widzowie, Osloer Str. Berlin, 2019. Fot. Brygida Kowalska-Nwaimo, Klub Real
Obowiązki aktywnych uczestników zawarte są w zasadach ogólnych: Powszechnej Deklaracji Praw Organizmów. Podsumowanie zasad zawiera ambitne wyzwanie – stworzyć wspólnotę zdolną do „życia razem we wzajemnym szacunku i z największym poszanowaniem różnorodności w jedności, mając na celu osiągnięcie jak największych korzyści przy jak najmniejszych stratach dla wszystkich zaangażowanych organizmów” ( 1).
Decyzje parlamentu tworzą ramy działań performatywnych. Każda decyzja wpływa na fizyczny wygląd miejsca i życie poszczególnych organizmów, grup, skupisk i tak zwanej „społeczności naturalnej”. Sesje parlamentarne — sugestie, debaty i uchwały — odbywają się przez cały czas. Rytuały z recyklingu łączą wszystkich uczestników. Istoty nieludzkie nieustannie konfrontują się z ludźmi. Doświadczenie ma charakter wizualny, zmysłowy i ucieleśniony. Każda nowa sytuacja zanurza uczestników w specyficzną dla czasu kompozycję. Dokonane wybory podkreślają (i powtarzają) odpowiedzialność każdego zaangażowanego człowieka.
Przewodnik po berlińskiej demokracji organizmów , Club Real, 2020; Część 2
Czy trzeba dodawać, że każde wydarzenie ma charakter edukacyjny i etyczny? Celem jest zainspirowanie uczestników, aby spróbowali dogłębnie zrozumieć każdą formę życia, zwrócili na nią uwagę i zrozumieli złożone relacje, które podtrzymują samo życie. Uczestnicy uczą się słuchać i reagować.
W wydarzeniu Organism, które autorzy zaprojektowali na Festiwal we Fryburgu 2020 ( Miejski Parlament Istot Żywych ), rozszerzyli główną ideę, aby objąć wszystkich i wszystko, co znajduje się na placu kościoła Stühlinger. Inne wersje projektu są jeszcze wyraźniej polityczne.
Ostatecznie Organism Democracy twierdzi, że dąży do stworzenia globalnego demokratycznego współistnienia między bytami ludzkimi i nieludzkimi, które może przyczynić się do rzeczywistych rozwiązań konkretnych problemów przekraczających granice ludzkiej i nieludzkiej egzystencji.
Internetowa sesja Pałacu Sprawiedliwości Berliner Organism Democracy (wersja zamknięta), Club Real, 2020
Z pewnością etyka takich wydarzeń może faktycznie rozszerzyć społeczeństwo ludzkie, postawić nowe pytania dotyczące tego, jak wspólnie żyć na naszej zagrożonej planecie i postawić pytania o to, jak moglibyśmy lepiej przystosować się do epoki antropocenu.
Obydwa te wydarzenia – zabawa i prowokacja – oferują własne strategie i zasady twórcze. Obydwa reprezentują dwie strony współczesnej formy dramatycznej, próbując pośredniczyć między tym, co ludzkie, a tym, co nieludzkie.
Manuela Infante wykorzystuje nauki przyrodnicze, aby stworzyć dosłownie dramat roślinny, podczas gdy Club Real eksperymentuje z prawem, aby stworzyć społeczeństwo bardziej niż ludzkie, oparte na solidarności wspólnej egzystencji. Obydwaj próbują naginać, rozciągać i usuwać granice antropocentryzmu w sztukach performatywnych i we współczesnym społeczeństwie. Obydwoje poszukują nowych sposobów bycia na Ziemi i jej mocy recyklingowych.

Wniosek

Po wielu wiekach powtarzania historii i praktyk dominacji nad światem przyrody ludzie muszą zdać sobie sprawę, że nadszedł czas na dalszą dyskusję na temat tego, jak odwrócić tę sytuację lub znaleźć sposób na życie w nowych warunkach. Obrazy zmian klimatycznych i zniszczenia środowiska powtarzane przez media, obrazy topniejącego lodu i głodujących niedźwiedzi polarnych balansujących na małych kawałkach lodu to za mało. Zrozumienie życia pozaludzkiego jest być może najlepszym sposobem radzenia sobie z innością. Ustanawia także nowe historie i historie, odtwarzając ludzki światopogląd, zbierając więcej faktów, aktywując nowe spostrzeżenia i mity. Z pewnością jest to ewolucja różnych form etycznego opowiadania historii, które mogą obejmować to, co do tej pory było wykluczone i mogą stanowić wyzwanie dla wszystkich sztuk.

Przypisy końcowe
[1] Robaki i mięczaki, stawonogi, drzewa, krzewy i pnącza, byliny, trawy, zioła, grzyby, mchy. Porosty, kręgowce, bakterie, organizmy jednokomórkowe, wirusy i nowicjusze.

Bibliografia
Bennet, Jane. Wibrująca materia: polityczna ekologia rzeczy . Duke UP, 2010.
Klub Real. Konstytucja: Organisms Republic_Berlin, 2019.
Infante, Manuela. „ Estado Vegetal ” [„Stan wegetatywny”]. 2017. Scenariusz teatralny.
Marder, Michał. Myślenie roślinne: filozofia życia roślinnego . Kolumbia UP, 2013.

                         Milo Juráni *


Milo Juráni uzyskał wspólny dyplom z nauk o środowisku i teatrologii w Bratysławie na Słowacji. Były redaktor naczelny słowackiego czasopisma teatralnego kød , był gościnnym pracownikiem naukowym na Ruhr Universität w Bochum w Niemczech i prowadził seminarium na temat powiązań ekologii ze sztukami performatywnymi. W 2019 roku dr Juráni była współorganizatorką międzynarodowej konferencji na temat ekologii i środowiska w sztukach performatywnych w ramach Festiwalu Nowego Dramatu w Bratysławie.

Copyright © 2021 Milo Juráni
Critical Stages/Scènes critiques e-ISSN: 2409-7411

Międzynarodowa licencja Creative Commons Uznanie autorstwa

Ten utwór jest objęty licencją
Creative Commons Uznanie autorstwa CC BY-NC-ND 4.0.

Link do artykułu:

Anthropocentrism on the Stage