Analiza postaci: Lady Makbet / Michael Donkor

0
37
Scena z Makbeta przedstawiająca trzy wiedźmy wyczarowujące zjawę, akt IV, scena I; mal. William Rimmer.
[Jedną z moich pasji jest teatr szkolny. W jego ramach zajmuję się zwłaszcza propagowaniem idei samodzielnej pracy twórczej młodzieży, w zakresie tworzenia przez nią własnych, oryginalnych sztuk teatralnych. Uważam, że to młodzież sama wie, jakie zagadnienia ją interesują i próbuję jej wskazać jeszcze jeden sposób w jaki może wyrazić swój stosunek do tych zagadnień, w każdym razie odrobinę jej pomóc w tym działaniu. W tym celu już w 2004 roku napisałem i wydałem rodzaj podręcznika dla młodzieży szkół średnich „Sztuka dramaturgii”, w którym zamieściłem rozdział pt. „Jak napisać sztukę”. Obecnie pracuję nad kolejną wersją tego podręcznika, ujmującą również zagadnienie wystawiania sztuk, zwłaszcza w warunkach szkolnych.

Oczywiście w jednej książce nie sposób zawrzeć wszystkie odnoszące się do poruszanego tematu zagadnienia. Pomocnych lektur jest jednak bardzo wiele. Niektóre z polecanych tytułów przytoczę w nowym podręczniku, istnieje jednak cała masa i innych publikacji, w tym artykułów, odnoszących się do sztuki dramatycznej w sposób ogólny, ale też omawiających pewne zagadnienia szczegółowe. Z tego powodu postanowiłam m. in. skorzystać z zasobów publicystycznych  Biblioteki Brytyjskiej i niektóre z nich przybliżać czytelnikom WOBEC. Wszystkim czytelnikom, nie tylko przyszłym dramaturgom. Podejmowane zagadnienia mogą bowiem, zainteresować również nauczycieli języka polskiego i innych filologów, studentów i wszystkich, chcących bliżej obcować z kulturą wysoką.

Poniższy artykuł dotyczy twórczości jednego z największych dramaturgów w historii tego gatunku literackiego. Powinniśmy wiedzieć, że podpatrując Szekspira uczyli się sztuki dramaturgii np. Juliusz Słowacki i Cyprian Kamil Norwid, czy później większość pisarzy dramatycznych np. Chin, Japonii, Korei, a nawet krajów Afryki.

                                                                   Piotr Kotlarz]

 

Analiza postaci: Lady Makbet

Koncentrując się na charakterystyce, języku i obrazach, Michael Donkor analizuje Lady Makbet w akcie 1, scena 5 Makbeta i zastanawia się, jak ta scena pasuje do całej sztuki.

Kluczowy cytat

LADY MAKBET
Idź go pokrzepić; wielkie przyniósł wieści.
(Sługa wychodzi).
Kruk nawet ochrypł, który pod me blanki
Kracze fatalne przybycie Duncana.
Duchy, morderczych towarzysze myśli, Modlitwa, Morderstwo
Do mnie tu! duszę moją odniewieśćcie,
A najczarniejszym jadem okrucieństwa
Od stóp do głowy napełńcie mnie całą!
Krew moją zgęśćcie, zamknijcie szczeliny,
Którymi wkraść by mogła się zgryzota,
By żadnych ludzkich uczuć nawiedzenie
Mym nie zachwiało okrutnym zamiarem,
Nie rozdzieliło myśli od spełnienia!
Wejdźcie w pierś moją, mleko w żółć przemieńcie,
Morderstwa duchy, gdziekolwiek w przestrzeniach
Czatuje wasza istność niewidoma
Na złe natury! Przybądź, nocy ciemna,
W najgęstsze dymy piekła owinięta!
By nóż nie dojrzał rany, którą zada,
By przez zasłonę nie przejrzało niebo,
Nie zawołało: stój! stój! (1.5.38–54)]
Tu również wspomniany poniżej list Makbeta:
LADY MAKBET
czyta:
„Spotkały mnie w dniu zwycięstwa; a bieg wypadków przekonał mnie,
że więcej w nich jest niż śmiertelna wiedza. Gdy pałałem żądzą pytania się
o więcej, rozpłynęły się w powietrzu i zniknęły. Stałem jeszcze zachwycony
cudownym zjawiskiem, gdy przybyli posłańcy od króla i pozdrowili mnie
tanem Kawdoru, tytuł, którym przed chwilą powitały mnie siostry przeznaczeń, odraczając mnie do przyszłości przepowiednią: Przyszły witaj królu!
Uznałem za stosowne przesłać ci tę wiadomość, najdroższa towarzyszko mojej wielkości, abyś nie straciła należnej ci cząstki wesela nieświadomością,
jaka przyobiecana ci jest wielkość. Zachowaj to w twoim sercu i bądź mi
zdrowa.”
[William Shakespeare, Makbet, tłum. Leon Urlich. https://wolnelektury.pl/media/book/pdf/makbet.pdf]

Ustawiać scenę

Akt 1, scena 5 Makbeta rozgrywa się w zamku Makbeta w Inverness. Stanowi część pierwszego spotkania publiczności z Lady Makbet.

Lady Makbet właśnie przeczytała list Makbeta, w którym nakreślono przedziwne przepowiednie sióstr (wiedźm). Dalej wyraża w duchu swoje zaniepokojenie, że Makbetowi brakuje odwagi lub chęci użycia podstępnych środków, by zdobyć błyszczące tytuły, które według czarownic leżały przed nim.

Fragment, który nas tutaj interesuje, wynika bezpośrednio z tego. Zaczyna się od posłańca przerywającego medytacje Lady Makbet nad listem. Obsługujący informuje Lady Makbet o zbliżającym się przybyciu jej męża i króla Duncana („Król przychodzi tu dziś wieczorem” (1.5.30)). Fragment przechodzi do Lady Makbet, która wznawia swój przerwany monolog, teraz w mrożącym krew w żyłach nastroju, gdy przygotowuje się do rychłego zabicia Duncana. Potem przybywa Makbet, a ona każe mu pozostawić planowanie i wykonanie ich krwawego planu w jej rękach.

Zdjęcie Jonathana Slingera i Aislín McGuckin w Makbecie , 2011

Zdjęcie Jonathana Slingera i Aislin McGuckin w Makbecie, 2011
Zarówno Lady Makbet, jak i Makbet są pokryci krwią Duncana po morderstwie.
Warunki użytkowania © Donald Cooper / Photostage
www.photostage.co.uk

Jak Szekspir przedstawia tutaj Lady Makbet?

W tej scenie charakterystyka Lady Makbet służy do kontynuacji stałego wzrostu napięcia w sztuce. Napięcie tego fragmentu potęguje fakt, że monolog Lady Makbet po odejściu posłańca zostaje wygłoszony w ukradzionej chwili bezruchu, zanim rozpocznie się akcja i niespokojny dialog. Jest to dla niej ulotna okazja, by zastanowić się nad własnymi uczuciami i reakcjami na rozwijające się wydarzenia, zanim Makbet pojawi się ze słabościami, które nieuchronnie będą wymagały jej „pielęgnacji”. Ta presja czasu odpowiada za uderzająco skondensowany charakter monologu. W zaledwie 17 linijkach widzowie otrzymują gęstą serię obrazów, które mówią o złożoności, sprzecznościach i drażliwym niepokoju Lady Makbet z powodu bezbożnych czynów, które ona i jej mąż mają zamiar popełnić.

Początkowy obraz monologu – rechoczący kruk – jest wymowny. Ptak nie tylko kojarzy się ze złymi znakami, ale był również znany z jedzenia zepsutego mięsa poległych żołnierzy na polach bitew, co ściśle wiąże się z ideą Makbetów – a zwłaszcza Lady Makbet – jako złowrogiej, pasożytniczej pary żywiącej się życiem potężniejszych i życzliwszych od nich samych.

Pomysł ten powraca (ale idąc w innym kierunku), kiedy Lady Makbet wzywa „duchy” na pomoc; w pewnym sensie dąży do rozkładu własnego ciała. Prosi mrocznych agentów, aby „przyszli” i pozbawili ją kobiecości, „odseksownili” jej ciało, używając szeregu wymienionych imperatywów, które zapowiadają techniki perswazyjne, których użyje później na Makbecie pod koniec sceny.

Ale po wezwaniu złowrogich istot do pomocy w dezintegracji jej ciała, nie chce pozostać w bezpłciowym, fizycznie osłabionym stanie. Ona również chce zostać zrekonstruowana i przekształcona jako istota twarda i opancerzona, jak jej mąż-wojownik; jako potworna istota z nienaturalnie zagęszczoną krwią i piersiami, które wytwarzają śmiertelnie trującą „żółć”.

To, że Lady Makbet wzywa mistyczne, zewnętrzne siły, aby pomogły jej w tej transformacji, jest również warte przesłuchania z dwóch powodów. Po pierwsze, wyraźnie nadaje wagi odczytaniu postaci będącej czwartą wiedźmą, której mowa ma tu rytmy zaklęć, które nadają jej wyraźnie nadprzyrodzony charakter. Po drugie, ta prośba o wsparcie innych może również ujawniać poczucie braku ukrytej pod powierzchnią śmiałej wrogości Lady Makbet: Lady Makbet nie posiada „z natury” gorliwości i zła wymaganych do realizacji jej planu, dlatego musi szukać moc „mordujących kaznodziejów”, aby jej w tym pomogli.

Alternatywnie, zamiast dosłownie interpretować prośby Lady Makbet o mroczną pomoc, możemy postrzegać je jako wypowiedzi bardziej metaforyczne: przemówienie jest w rzeczywistości rodzajem „pobudzającej przemowy” skierowanej do niej samej i mającej na celu podważenie najdrobniejszego przeczucia „wyrzutów sumienia” mogłaby się czuć. To chwila zachęty, by pomóc wzmocnić i „zagęścić” najbardziej naganne części jej charakteru.

W tym fragmencie występują obficie obrazy ciemności: „ciemna… niewidząca… gęsta noc… blada… ciemny dym”, wszystko wyraźnie współbrzmiące z pragnieniem Lady Makbet, aby jej wykroczenie przeszło niezauważone przez wścibskie oczy. Te obrazy są przeciwieństwem przejrzystości Makbeta – jego otwartej twarzy, na której „ludzie mogą bez trudu czytać dziwne rzeczy”. Te aluzje oczywiście niosą ze sobą oczywiste skojarzenia z nieczystymi intencjami i złem. Ale w tym przypadku odzwierciedlają one również potrzebę Lady Makbet do ukrywania i ukrywania własnej słabości i obaw przed sobą i przed Makbetem. Mając na uwadze taką lekturę, kiedy wchodzi Makbet, a Lady Makbet przedstawia mu staranne wskazówki, co czynić, jej instrukcja dotycząca kontrolowania wyglądu, aby upewnić się, że wina się nie ujawniła, dotyczy zarówno jej, jak i Makbeta.

Kolekcja rycin Boydella ilustrujących dzieła Szekspira

Boydell
Rycina Jamesa Parkera według R. Westalla, Makbet, Akt 1 Scena 5: Monolog Lady Makbet.
Warunki użytkowania Domena publiczna

Jak ta prezentacja Lady Makbet pasuje do całej sztuki?

Najbardziej znanym, rozpoznawalnym odczytaniem roli Lady Makbet w sztuce jest to, że jest ona mistrzynią marionetek, która pociąga – często bezlitośnie – za sznurki Makbeta. Kilka aspektów jej portretu w akcie 1, scena 5 dodaje do tego poglądu. Kiedy wchodzi Makbet, nie tylko kształtuje i kieruje jego zachowaniem, ale także mówi znacznie więcej niż on. Wypowiedzi Makbeta są zwięzłe i praktyczne, jej ekspansywne, szczegółowe i bogato haftowane obrazami, odzwierciedlając skomplikowane działanie umysłu opracowującego nikczemny plan. Postrzeganie Lady Makbet jako potężnej, motywującej siły stojącej za planem pary jest oczywiście zaostrzone w akcie 1, scena 7, kiedy używając przerażających obrazów dzieciobójstwa i jej „nieustraszonego charakteru” (1.7.73) drwi z Makbeta za jego brak męskiej determinacji i ponownie rozpala swoją pasję dążenia do władzy za wszelką cenę.

Jednak pogląd, że niepewność czai się w zewnętrznej sile Lady Makbet, łączy nasz fragment z jej ostatnim pojawieniem się w sztuce, w akcie 5, scena 1. W tej późniejszej scenie po szaleństwie zabójstwa Makbetów umysł Lady Makbet jest „zarażony” (5.1 .72) przez poczucie winy i szaleństwo (w przeciwieństwie do opętania przez demoniczne moce, jak w Akcie 1, Scena 5). Jej mowa jest przedstawiona luźną, rozwikłaną prozą, w której pytania, powtórzenia i odwrócenia ukazują w pełni odsłoniętą słabość i niepokój, że „wszystkie perfumy Arabii nie osłodzą [jej] małej rączki” (5.4.51).

Oprócz jej wrażliwości, która rozwinęła się między aktem 1, sceną 5 a tym ostatnim spotkaniem z nią, w tej ostatniej scenie jej stosunek do ciemności również pokazuje postęp. Wcześniej Lady Makbet zabiegała o ciemność i półmrok. Ale pod koniec sztuki jej pragnieniem jest jasność; uwolnić się od brudnych, skażonych bytów. Chce się pozbyć „przeklętej plamy” (5.1.35), a „mętna” (5.1.36) piekło, które na nią czeka, wywołuje wielki strach.

Portret Sarah Siddons jako Lady Makbet autorstwa George’a Henry’ego Harlowa, 1814

Portret Sarah Siddons jako Lady Makbet autorstwa George'a Henry'ego Harlowa
Sarah Siddons była jedną z największych aktorek swoich czasów i była najbardziej lubiana w roli Lady Makbet. Tutaj jest przedstawiona w akcie 5, scena 1, scena lunatykowania.
Warunki użytkowania © The Garrick Club
Prowadzony przez © Garrick Club

Motywy

Tematyczna złożoność tego fragmentu wyjaśnia, dlaczego Makbet nadal fascynuje publiczność. W sztuce, która na wiele sposobów przedstawia nam świat wywrócony do góry nogami – gdzie „Uczciwość jest błędem, a błąd jest sprawiedliwy” (1.1.11) – ta scena daje nam wgląd w odwrócenie konwencjonalnych ról płciowych. Życzenie Lady Makbet, by zostać symbolicznie „zdefeminizowanym”, wydaje się być spełnione z wielką szybkością: jej aktywność, siła i zaangażowanie, które są obecne, gdy tylko pojawia się Makbet, pokazują, że nabiera cech, które elżbietańska publiczność określiłaby jako bardziej „męskie” .

Jak zinterpretowano tę scenę?

Wersja sztuki Trevora Nunna z 1979 roku (nagrana dla telewizji), z Judi Dench jako Lady Makbet i Ianem McKellenem jako jej mężem, pozostaje niesamowitą i mrożącą krew w żyłach produkcją tekstu, której akt 1, scena 5 jest szczególnym punktem kulminacyjnym. Tutaj występ Dencha jest wieloaspektowy. Często jej kwestie wypowiadane są z lodowatą surowością, odpowiednio wyciszonymi, syczącymi tonami. Wezwanie Dencha do „duchów” jest przedstawiane jako postać prowadząca prawdziwy, znaczący dialog z tymi obecnościami; jest to rozmowa tak potężna i prawdziwa dla Lady Makbet, że jej implikacje szokują ją i przerażają, sprawiając, że jej głos drży i piszczy ze strachu.

Pojawienie się Makbeta na scenie powoduje subtelną zmianę w występie Dencha. Zamiast agresywnie nakłaniać męża do podążania za jej „upadłymi celami”, zamiast tego Dench w interesujący sposób wykorzystuje swoje kobiece podstępy – używając kobiecości, której wyrzekła się kilka sekund wcześniej – do flirtowania i zmuszania Makbeta do działania. Ich rozmowa tutaj i perswazja Lady Makbet są pełne uwodzenia i niepokojącej zmysłowości.

                                        Napisane przez Michaela Donkora

Michael Donkor jest pisarzem i obecnie pracuje nad swoją pierwszą powieścią Hold . Uczy również literatury angielskiej w St Paul’s Girls’ School w Londynie.

Artykuł napisany przez:
Motywy: Interpretacje „szaleństwa” , Tragedie
Opublikowany:
19 maja 2017 r
Cały tekst jest własnością British Library Board i jest dostępny na licencji CC-BY, o ile nie zaznaczono inaczej

Dodatkowe informacje o Bibliotece Brytyjskiej

Półki w Czytelni Biblioteki Brytyjskiej.

Biblioteka Brytyjska jest biblioteką narodową Wielkiej Brytanii i jedną z największych bibliotek na świecie. Jej zbiory obejmują ponad 150 milionów pozycji w ponad 400 językach, do których co roku dodawane są trzy miliony nowych pozycji. Przechowuje książki, czasopisma, rękopisy, mapy, nuty, gazety, patenty, bazy danych, przedmioty filatelistyczne, druki i rysunki oraz nagrania dźwiękowe.

Wiele informacji w Zbiorach Biblioteki Brytyjskiej jest dostępnych dla użytkowników, a zgodnie z polityką Biblioteki pracownicy poświęcają do 30 minut czasu na poszukiwanie informacji dotyczących naszych Zbiorów. Następnie, jeśli to konieczne, może nastąpić skierowanie do wewnętrznej usługi badawczej lub do zewnętrznej agencji badawczej. Celem takich badań jest odkrycie, czy Biblioteka przechowuje poszukiwane informacje i udostępnienie tych informacji, kiedy tylko jest to możliwe. Biblioteka będzie nadal udzielać porad i pomocy użytkownikom podejmującym własne poszukiwania w posiadanych przez nas zbiorach. W przypadku zapytań dotyczących informacji zawartych w naszych rejestrach korporacyjnych zastosowanie ma ustawa o wolności informacji.

Ustawa o wolności informacji

Ustawa o wolności informacji z 2000 r. daje ogólne prawo dostępu do zarejestrowanych informacji będących w posiadaniu władz publicznych i zobowiązuje je do ujawniania informacji, z zastrzeżeniem szeregu wyjątków. Wnioskodawcy mają prawo:

  • Aby zostać poinformowanym, czy informacje istnieją
  • Aby otrzymać informacje w ciągu 20 dni roboczych.

Więcej informacji na temat tego, jak Biblioteka Brytyjska będzie odpowiadać na prośby, można znaleźć w naszej Polityce dotyczącej wolności informacji (format PDF) .

Obraz wyróżniający: Scena z Makbeta przedstawiająca trzy wiedźmy wyczarowujące zjawę, akt IV, scena I; mal. William Rimmer. Autorstwa William Rimmer (American, 1816-1879) – http://en.wikipedia.org/wiki/Image:Macbeth3.jpg, Domena publiczna, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=715580