Wartość literatury dziś i jutro / Jerome FA Bump

3.4.1. Etyczna krytyka literacka emocjonalna

Znaczące jest, że Barbara Christian nie tylko przypomniała nam o „rozłamie między racjonalnością a emocjami” Platona i Kartezjusza, ale była także jedną z pierwszych osób, które propagowały skupienie Toni Morrison na uczuciach. Możemy zignorować nekrolog Kernana dla literatury, skupiając się na tym, jak żywa jest literatura, gdy przekazuje zarówno uczucia, jak i myśli, co jest cechą oczywistą w etyczno-emocjonalnej krytyce literackiej. To krytyczne podejście może nie rzuca światła na literaturę stosunkowo oderwanych pisarzy, krytyków lub teoretyków, którzy poszukują przede wszystkim reakcji mózgowej, ale pisarze afroamerykańscy, tacy jak Toni Morrison, bell hooks i Audre Lorde, czynią emocje „fundamentem wiedzy i ideologii” ( Crawford 2000, s. 8 ). W istocie twierdzą oni, że, jak ujęła to Lorde, „Nasze uczucia są naszymi najprawdziwszymi ścieżkami do wiedzy” ( Hall 2004, s. 91 ).

Pisarze mniejszościowi, tacy jak ci, są szczególnie ważni, ponieważ, podobnie jak Christian, rzucają nam wyzwanie, by zrewidować nie tylko krytykę literacką i teorię, ale także szkolnictwo wyższe: „zawsze jesteśmy na krawędzi praktykowania zadowolonej wersji multikulturalizmu, wersji, która może dać przestrzeń różnym głosom, ale nie pozwala tym głosom faktycznie zmienić epistemologicznych fundamentów uniwersytetu” ( Crawford 2000, s. 12 ). Z pewnością wydziały języka angielskiego i innych języków mogłyby się zmienić, gdyby przyjęły etyczną emocjonalną krytykę literacką, zwłaszcza taką, która łączy badania nad uczuciami „współczucia” z wyobraźnią współczującą: naszą zdolnością do przeniknięcia bariery między nami a inną osobą i, faktycznie wchodząc w drugą, tak by rzec, zapewniając sobie chwilową, ale całkowitą identyfikację z nią ( Bate 1945 ; Bate [1946] 1961 ). Jest to niezbędne dla białych czytelników; Jak ujęła to Gayatri Spivak, „podmioty dyskursu hegemonicznego powinny… same nauczyć się zajmować pozycję podmiotu innego” ( Spivak 1990, s. 121 ). Wyobrażenie sobie, jak to jest czuć się „innym”, jest oczywiście warunkiem koniecznym etycznego postępowania.

3.4.2. Inteligencja emocjonalna

Christian Keysers, obecnie czołowy neurobiolog zajmujący się literaturą, wykazał w laboratorium, że największą siłą literatury jest sposób, w jaki przekazuje ona „intuicyjne wyczucie wewnętrznego życia otaczających nas ludzi, w tym zarówno ich celów, jak i emocji” (K 110). Stąd jedno z jego podstawowych pytań badawczych, „Jak [mózg] sprawia, że ​​powieść tak nas porusza?”, koncentruje się na reakcji emocjonalnej, a nie intelektualnej. Pod tym względem poszedł w ślady jednego z pierwszych badaczy neuronów lustrzanych, Rizzolattiego, który podkreślał, że proces ten działa „poprzez czucie, a nie myślenie” ( Rifkin 2009, s. 83 ).

Mniej więcej w tym samym czasie, gdy Rizzolatti wygłosił to stwierdzenie, a Barbara Christian krytykowała dualizm w nauce i filozofii, Joseph Ledoux badał dwie półkule mózgu. Ledoux jest szeroko cytowany w książce Golemana, która rozszerza arystotelesowski opis uczuć o (1) poznanie własnych emocji, (2) zarządzanie emocjami, (3) motywowanie siebie, (4) rozpoznawanie emocji u innych oraz (5) budowanie relacji. Goleman pokazał również, jak ważna jest inteligencja emocjonalna dla zdrowia psychicznego, edukacji, kompetencji społecznych, sukcesu w biznesie, relacji intymnych i zdrowia fizycznego.

Jak wykazał Arystoteles, pierwszym krokiem jest umiejętność rozumienia emocji: poznanie własnych uczuć, rozpoznawanie ich w momencie ich wystąpienia i umiejętność komunikowania ich innym. Niedawne przykłady obejmują mikroagresje. Czasami ofiary potrafią jedynie opisać niejasne uczucie, że zostały zaatakowane lub zlekceważone. Szkolenie z zakresu rozumienia emocji ( Bump 2000 ) może pomóc im nazwać to uczucie. Oczywiście, nawet trafna nazwa emocji jest jedynie abstrakcją. Musi być uzupełniona przykładem lub kontekstem, który szerzej wyjaśnia, co było obraźliwe.

Mikroagresje pokazują, dlaczego literatura poświęcona emocjom stała się szczególnie cenna teraz, gdy zmagamy się z problemami rasy, płci i klasy. Aby uczcić pamięć profesora Christiana, proponuję, abyśmy z zadowoleniem przyjęli etyczną krytykę emocjonalną. Możemy to teraz robić łatwiej dzięki rosnącej liczbie badań naukowych nad emocjami i rosnącej świadomości poza środowiskiem akademickim, że inteligencja emocjonalna jest niezbędna w wielu dziedzinach, w tym w nauczaniu.

W historii literatury skupienie się na emocjach w tekście i czytelniku nie jest niczym nowym. Dyskusja Arystotelesa na temat litości i strachu u widza/czytelnika tragedii oraz obrona poezji uczuć przez Wordswortha to dwa z bardziej znanych przykładów. Wordsworth skupił się na uczuciach poety, ale dodał: „Mam jedną prośbę do mojego Czytelnika, a mianowicie, aby oceniając te Wiersze, decydował według własnych uczuć” ( Przedmowa do Ballad Lyrycznych 1802 ). Jednakże w połowie XX wieku taka dyskusja o emocjach czytelnika została odrzucona jako „błąd afektywny”. W latach 80. i 90. pojawiła się nowa krytyka skoncentrowana na czytelniku, która zaczęła koncentrować się na uczuciach. Początkowo zwracano uwagę na subtelne niuanse uczuć w reakcji czytelnika na styl. Następnie zbadano znaczenie emocji studentów na zajęciach z literatury i kompozycji na studiach, a kilku krytyków literackich przypomniało nam, że wiedza powstaje w wyniku identyfikacji czytelników z uczuciami bohaterów ( Berman 1994 ; Feagin 1996 ; Novitz 1987 ). Badania te zostały wkrótce wyparte przez teorie dekonstrukcji, ale kilka feministek, krytyków reakcji czytelników i teoretyków kompozycji nadal podkreślało, że prawda ma charakter zarówno emocjonalny, jak i intelektualny.

Poza akademią, Daniel Goleman ( 1995 ), jak widzieliśmy, wykazał kluczową rolę inteligencji emocjonalnej w miarę wkraczania w XXI wiek. Wreszcie, w 2002 roku, Michalinos Zembylas przytoczył badania nad emocjami „w praktycznie wszystkich dyscyplinach, z filozofią, socjologią, psychologią, historią i antropologią na czele” ( Zembylas 2002 ). W 2003 roku „Getting Emotional” było tematem na okładce The Chronicle of Higher Education . Scott McLemee zauważył, że: „Badania nad uczuciami, niegdyś domena psychologii, rozprzestrzeniają się teraz na… literaturę i inne dziedziny… produkując dorobek, który regularnie przekracza granicę między naukami humanistycznymi a społecznymi” ( McLemee 2003 ). Na początku XXI wieku rosnąca popularność studiów queer i skupienie Raymonda Williamsa na kulturowych „strukturach uczuć” wspierają nowe badania nad emocjami. 13

Masz już dość akademickich cytatów? Może czas zejść po drabinie abstrakcji i przetestować niektóre z naszych uogólnień na konkretnej, wyjątkowej historii najwyższej jakości, najlepszej, jaka została pomyślana, odczuta i opowiedziana w danej dziedzinie. To właśnie tutaj literatura naprawdę ożywa.

3.4.3. Najbardziej niebieskie oko Toni Morrison

Krótkie streszczenie: To historia małej czarnoskórej dziewczynki o imieniu Pecola, którą wszyscy uważają za brzydką ( rysunek 3 b). Jej rodzina jest bardzo dysfunkcyjna, zwłaszcza jej ojciec, Cholly, który ją wykorzystuje seksualnie i zapładnia. Pecola dochodzi do wniosku, że gdyby miała niebieskie oczy jak lalki i dziewczynki w filmach, wszyscy by ją kochali. Zamiast tego pozostaje kozłem ofiarnym społeczności dotkniętej uwewnętrznionym rasizmem. Jej dziecko umiera, a Pecola ostatecznie popada w obłęd, fantazjując o swoich niebieskich oczach.

Rycina 3. ( a ) Dick i Jane, ( b ) Czarne dziecko.

Narratorką opowieści jest sąsiadka, dziewczyna o imieniu Claudia, nieco starsza i szczęśliwa, że ​​ma dość przeciętną rodzinę, choć żyje na skraju ubóstwa. Przez około połowę rozdziałów występuje również narrator wszechwiedzący, prawdopodobnie bardziej przypominający głos autorki.

Narrator wplata fragmenty opowiadań Dicka i Jane z lat 30. XX wieku o pozornie idealnej białej rodzinie (patrz rycina 3a ). Jednak „The Bluest Eye” , opublikowany w 1970 roku, jeszcze w latach 2010–2019 znajdował się na liście dziesięciu najbardziej zakazanych książek w Stanach Zjednoczonych ( Biuro ds. Wolności Intelektualnej Amerykańskiego Stowarzyszenia Bibliotekarzy, 2020 ).

W książce Toni Morrison The Bluest Eye każdy jest zaproszony do emocjonalnego uczestnictwa. Zaangażowany czytelnik, przypominający sobie powiązane skojarzenia i pola emocjonalne w swoim życiu, może otrzymać odpowiednie dla nich słownictwo i zacząć rozszerzać swoją współczującą wyobraźnię nawet na Breedlovesów, jedną z najbardziej dysfunkcyjnych rodzin, jaką można sobie wyobrazić. Morrison powiedziała, że ​​pisanie „powinno celowo starać się sprawić, abyś… poczuł coś głębokiego w taki sam sposób, w jaki czarny kaznodzieja wymaga od swojej kongregacji… rozwinięcia kazania, które wygłasza” ( Baillie 1985, s. 26 ). Morrison „chce emocjonalnie zaangażować swoich czytelników w swoją pracę. Jej pisanie „wymaga czytania partycypacyjnego”; „Czytelnik dostarcza emocji. On lub ona może poczuć coś instynktownego… Wtedy my (ty, czytelnik, i ja, autor) spotykamy się, aby stworzyć tę książkę, aby poczuć to doświadczenie” ( Bouson 1999, s. 208 , kursywa dodana).

Niestety, krytycy, niezależnie od tego, czy koncentrują się na krytyce literackiej, czy na studiach kulturowych, rzadko poruszają kwestię emocjonalnej reakcji czytelników. Kiedy myślę o moim własnym eseju opartym na teorii na temat tej powieści ( Bump 2003 ), przypominam sobie krytykę Geraldine autorstwa Morrisona, który stanowczo zaprzeczał „przerażającej nieregularności namiętności, nieregularności natury, nieregularności szerokiej gamy ludzkich emocji”. 14 Dawes zauważył, że ta nieregularność „jest rozumiana jako utracona przez białych w procesie, który miał charakter rasowy lub kulturowy (być może ta utrata jest tym, co czyni kogoś białym)” ( Dawes 2004, s. 141 ).

Oczywiście, ta strata nie jest unikalna dla wydziałów anglistyki. Na przykład W.B. Stanford zauważył, że pomimo skupienia się Arystotelesa na litości i strachu, „wielu najwybitniejszych komentatorów greckiej tragedii czasów nowożytnych niemal całkowicie zignorowało jej elementy emocjonalne. Można przeszukać ich publikacje i nie znaleźć nic więcej niż pobieżne wzmianki o litości, strachu, gniewie, żalu, nienawiści, pogardzie czy innych tragicznych emocjach, a często nie ma o nich w ogóle mowy” ( Stanford 1983, s. 2 ).

Oczywiście istnieją wyjątki – niektórzy krytycy zauważyli emocjonalny wpływ „ Najbardziej niebieskiego oka” ( Bouson 1999, s. 230 ) – i dlatego możemy wykorzystać tę powieść jako szablon do uprawiania etycznej krytyki emocjonalnej, łączącej uczucia z myślami, w tym przypadku z psychologicznymi modelami rasizmu, stygmatyzmu, oceniania po wyglądzie i hierarchii emocji. Jednak na tym etapie życia krytyki naszą największą potrzebą jest pytanie: co właściwie czują postacie i czytelnicy? Na to pytanie udzielono tak trafnej odpowiedzi, że powieść ta mogłaby stanowić wstęp do edukacji emocjonalnej.

W powieści, tak jak w życiu, pierwszym krokiem jest odzyskanie naszej empirycznej wiedzy o uczuciach. Wszyscy byliśmy kiedyś w wieku Claudii, narratorki i protolektorki, kiedy słuchała rozmów dorosłych: „Ostrze, zakręt, siła ich emocji są zawsze jasne dla mnie i mojej siostry Friedy. Nie znamy, nie możemy znać znaczenia wszystkich słów, bo mamy po dziewięć i dziesięć lat. Obserwujemy więc ich twarze, dłonie, stopy i nasłuchujemy prawdy w barwie” ( BE 15). W końcu ich wzrok przenosi się na cierpiącą sąsiadkę, Pecolę, i odkrywają prawdę w tragedii.

Rebecca Degler wykazała, że ​​The Bluest Eye jest wzorowane na klasycznych tragediach attyckich, w których „brzydka lub zdeformowana osoba została wybrana, aby wziąć na siebie całe zło, które dotknęło społeczność”, a następnie została wykorzystana seksualnie i zamordowana ( Degler 2006 ). Widz takiej tragedii najwyraźniej poczuł to, co Arystoteles nazywa eleos, często tłumaczone jako „litość”, ale Stanford twierdzi, że powinno być tłumaczone jako „współczujący żal”. 15 Morrison nie chciał, aby Pecola była przedmiotem litości, a jej bierność inspirowała pogardę, którą niektórzy czytelnicy nadal czują ( Bouson 1999, s. 226 ; Otten 1989, s. 24 ). „Współczujący żal” jest dokładniejszym opisem ostatecznej reakcji wielu czytelników na tę powieść.

Nie jest to jednak powszechna emocja bohaterów powieści. Wstyd jest o wiele bardziej wszechobecny. Poczucie winy opiera się na świadomości, że „popełniłem błąd”, ale wstyd negatywny to strach, że „jestem błędem” (w odróżnieniu od wstydu pozytywnego, związanego z utrzymywaniem granic seksualnych między rodzicem a dzieckiem). Z poczucia winy można się wyleczyć: można naprawić i naprawić błąd. Wstyd jest jednak głębszym uczuciem: jeśli ktoś jest przekonany, że jest błędem, często wierzy, że nie powinien się urodzić i że nic nie da się z tym zrobić. Właśnie ten rodzaj wstydu przenika rodzinę Pecoli.

Tak jak bojowość jest alternatywą dla szaleństwa, tak gniew jest lepszy niż wstyd, lecz zbyt łatwo go odłożyć na bok.

Drugim kandydatem na główną emocję jest strach. Według Arystotelesa, czytelnicy utożsamiają się ze strachem w greckiej tragedii, ponieważ jest to nieszczęście „kogoś takiego jak my”. 16 Na przykład ostatecznie większość czytelników może odnieść się do pewnego rodzaju strachu przed porzuceniem, zaczynając być może od młodzieńczych lęków przed odrzuceniem, być może kończąc na strachu przed porzuceniem przez Boga, „transcendentalnej bezdomności”, która charakteryzuje współczesną fikcję, według zarówno marksistów, jak i postmodernistów ( Lukacs [1920] 1971, s. 41 ; Miller 1963 ). Z tej perspektywy powieści rodzinne ostatnich dwóch stuleci rewidują tradycyjne „Romanse rodzinne” Freuda (1908), aby skupić się na czytelniku, jak i na bohaterze jako „sierocie” napędzanej strachem przed porzuceniem do poszukiwania bardziej funkcjonalnej rodziny ( Freud [1908] 1959 ).

Ostatecznie odczuwanie współczującego żalu z powodu Pecoli, uznanie jej bólu, może być pierwszym krokiem w kierunku przełamania nawyków rasizmu i oceniania po pozorach. Jednakże, aby „cierpieć z” Pecolą lub kimkolwiek innym, trzeba mieć zdolność i chęć rozszerzenia „wyobraźni współczucia”. Wadliwe wyobrażenia współczucia nie ograniczają się do uznanych socjopatów. Pan Yacobowski, na przykład, „nie widzi [Pecoli], ponieważ dla niego nie ma nic do zobaczenia” ( BE 48). Co gorsza, „jej nauczyciele zawsze traktowali ją w ten sposób. Starali się nigdy na nią nie patrzeć” ( BE 45). Niestety, jak zauważyli Adams i Cohen, w ten sposób większość nauczycieli nadal reaguje na brzydotę ( Adams i Cohen 1974 ).

Zatem podstawowe pytania etyczne brzmią: jak możemy pomóc sobie i Yacobowskim wokół nas dostrzec ludzi takich jak Pecola? Jak zatem możemy sobie wyobrazić, jak to jest być Pecolą, „cierpieć razem z nią”, to znaczy odczuwać „współczucie” dla kozłów ofiarnych w naszej społeczności? Ludzie w jej własnej społeczności wypowiadają się w stylu: „Z pewnością będzie najbrzydszą istotą na świecie”. „Nie da się tego uniknąć. Powinno być prawem: dwie brzydkie osoby łączą się w pary, żeby jeszcze bardziej oszpecić. Lepiej im będzie w ziemi” ( BE 189–90).

Niestety, to doświadczenie rasizmu i oceniania po wyglądzie poza rodziną jest również silnie wzmacniane przez lęk przed porzuceniem w jej obrębie. Jak ujmuje to Bouson, Pecola „jest ofiarą nie tylko rasowego wstydu, ale także swojej «okaleczonej i paraliżującej rodziny». Jeśli ostatecznym «Wrogiem», który zawstydza i traumatyzuje Afroamerykanów, jest rasistowskie białe społeczeństwo, to istnieją również bardziej bezpośredni i intymni wrogowie w obrębie społeczności i rodziny afroamerykańskiej” ( Bouson 1999, s. 217 ; por. Guerrero 1997, s. 29 ). Jednak badania psychiatryczne wykazały, że przeciętna rodzina czarnoskóra jest zdrowsza niż przeciętna rodzina biała. W rzeczywistości można argumentować, że współczesna definicja rodziny funkcjonalnej zmierza w kierunku obranym już przez rodzinę czarnoskórą: w kierunku struktury relacji wykraczającej poza więzy krwi, która może obejmować gejów i lesbijki ( Bump 2003, s. 151–56 ). Jednak, jak zauważył Morrison, rodzina Pecoli była „inna niż przeciętna rodzina czarnoskórych i inna niż rodzina narratora” ( BE 21). Breedlovowie dotarli do kresu swoich możliwości. Nikt nie mógł ich przekonać, że nie są brzydcy. Jedynym rozwiązaniem było pozwolić rodzinie wymrzeć. W tej tragedii nie było deus ex machina, który interweniowałby, by uratować choćby jedno z nich.

Zatem, podobnie jak Ralph Ellison ( 1981 , Niewidzialny człowiek ), Morrison uwidacznia to, co niewidzialne – nie tylko dyskryminację, ale także lęk przed brzydotą. Morrison uchyla zasłonę spowijającą widoki i wydarzenia zbyt straszne, by mogły zostać dopuszczone do świadomości. To objawienie ma kluczowe znaczenie dla każdej osoby należącej do jakiejkolwiek marginalizowanej kategorii, ponieważ „historycznie rzadko byliśmy zapraszani do udziału w dyskursie, nawet gdy byliśmy jego tematem” ( Carrasco 2014 ). 17

Strach przed brzydotą pozwala większej liczbie czytelników identyfikować się z tą podstawową sytuacją rasizmu. Nauczyciele mogą pójść za przykładem Morrisona w prawie każdej klasie literatury. Na przykład fizyczne i plemienne piętna wyglądu są również motywami przewodnimi w kanonicznej literaturze brytyjskiej, jak i amerykańskiej. Na przykład na moim kursie powieści wiktoriańskiej, tak jak Pecola czuje się gorsza od Maureen Peale, Maggie wydaje się brzydka obok Lucy w Młynie nad Flossą George Eliot , a Jane wie, że nie jest piękna w porównaniu do blondynki Georgiany w Jane Eyre Charlotte Bronte . Jane jest w pełni świadoma, że ​​ponieważ nie jest uważana za ładną ani przystojną, jej macocha „nie mogła jej kochać” ( C. Bronte [1848] 1971, s. 13 ).

Aby udokumentować, co czytelnicy czują w odpowiedzi na takie fragmenty, cytowałem publikacje krytyków, ale dostępne są również inne źródła, takie jak dzienniki studenckie. Na przykład jeden ze służących stwierdza wprost, że gdyby Jane „była miłym, ładnym dzieckiem, można by współczuć jej opuszczeniu; ale naprawdę nie można dbać o taką małą ropuchę” (J 21). Jeden z moich studentów napisał, że Jane „czuła wiele fizycznej nieadekwatności, z którą łatwo mi się było utożsamić”; innego skłoniło to do napisania o tym, dlaczego „nikt nie zaprosił mnie na randkę w liceum” ( Bump 1993, s. 132, 134 ). Heathcliff w Wichrowych Wzgórzach Emily Bronte wywołuje podobne uczucia. Porównując siebie do Edgara Lintona, mówi: „Chciałbym mieć jasne włosy i jasną cerę”. 18 Kiedy pan Earnshaw wprowadza go do domu, mówi: „Musisz to potraktować jako dar od Boga, choć jest tak mroczne, jakby pochodziło od diabła” (W 39). Oprócz piętna plemiennego, piętno fizyczne, mimika twarzy, budzi instynktowną nienawiść. Służący mówi, że Heathcliff „wygląda jak typowy łotr! …ten złoczyńca patrzy mu tak wyraźnie w oczy, czyż nie byłoby miłosierdziem dla kraju, gdyby go natychmiast powiesić, zanim ujawni swoją naturę w czynach, a także w rysach twarzy?” (W 48–49).

The Bluest Eye przekazuje lęki, wstydy i gniew dziecka, które odbiera takie wiadomości równie dobrze, a może lepiej niż Jane Eyre czy Wichrowe Wzgórza , ale czy udaje mu się to w terminologii Morrisona? Czy czytelnicy są „poruszeni”, a także „wzruszeni”? Ruby Dee powiedziała: „Czytanie książki… to tęsknota za lekarstwem” ( Dee 1971 ; McKay 1988 ; McKay i Earle 1997 ). Dla niektórych czytelników jednym z ukojeń, jeśli nie lekarstwem, jest sama narracja. Poetycka proza, taka jak Morrisona, może sprawić, że ból stanie się znośny. Jej pisanie może być dla nas tym, czym piosenki jej matki były dla Claudii: „Jeśli moja matka miała ochotę na śpiew, nie było tak źle… Nieszczęście zabarwione zielenią i błękitem w głosie mojej matki wytrąciło cały smutek ze słów i pozostawiło mnie z przekonaniem, że ból był nie tylko do zniesienia, ale i słodki” ( BE 25–26). Czy to jest ten rodzaj „zabawy językiem”, który Christian zidentyfikował jako odpowiednik teoretyzowania przez „ludzi koloru”? ( Christian 1987, s. 52 ). Tam, gdzie teoretyk mógłby mówić o biblioterapii lub omawiać, jak język staje się środkiem katharsis, Morrison pokazuje, jak literatura leczy. Claudia, protoczytelniczka, jest w stanie zachować zdrowie psychiczne, częściowo dlatego, że jako emocjonalnie kompetentna, dorosła, trzecioosobowa narratorka, opowiada historię ich dzieciństwa, jednocześnie identyfikując się z dylematami, z którymi się mierzyli, i oddzielając się od nich. Stając się narratorką własnego życia, mistrzynią terapeutycznej „gry językowej”, Claudia unika losu Pecoli.

Powieść odnosi jednak sukces również dlatego, że przedstawienie Pecoli pozwala nam odczuć współczujący żal, o wiele głębszą reakcję niż dystansujące uczucie pogardy kojarzone ze współczesnym poczuciem „litości”. Co prawda, często zauważa się, że Pecola nie ma w tej historii głosu. Większość czytelników uważa, że ​​dwa głosy na końcu należą do niej, ale głosy te są najwyraźniej uwięzione w jej psychice i dlatego zakłada się, że nie rozmawia z inną osobą. Mimo to komunikuje się z czytelnikiem, który może usłyszeć strumień jej świadomości, a tym samym jej własną „grę języka”. Rzeczywiście, finałowy monolog Pecoli jest jednym z najbardziej zaskakujących przykładów mocy literatury, która angażuje i rozwija wyobraźnię czytelnika. Czytelnik „Najbardziej niebieskiego oka” doświadcza wewnętrznej rzeczywistości kogoś, kogo w tym momencie prawdopodobnie nazwano by „schizofrenikiem”. Umożliwienie czytelnikowi odczucia cierpienia takiej ofiary rasizmu i strachu przed brzydotą, odczucie tego wszystkiego z perspektywy kozła ofiarnego, jest znaczącym osiągnięciem etycznym, które może wpłynąć na zmianę wrażliwości czytelnika na innych.

Co więcej, nie utożsamiamy się jedynie z Pecolą: technika narracyjna wikła nas w to, co jej się przydarzyło. Powieść odnosi sukces, ponieważ utożsamiamy się nie tylko z Pecolą, ale także z Claudią, gdy mówi: „Wszystkie nasze odpady… zrzucaliśmy na nią, a… ona je wchłaniała” ( BE 205). Wielu z nas wie, że w pewnym momencie życia my również czyniliśmy kozły ofiarne z tych, którzy nie spełniali „naszych” standardów „piękna”. Ponieważ Morrison porusza kwestię nie tylko rasizmu, ale także naszego postrzegania brzydoty w ogóle, wiemy, że problem „brzydkiej dziewczynki proszącej o piękno” ( BE 174) jest również naszym problemem. Za każdym razem, gdy patrzymy w lustro i widzimy, że nie jesteśmy tak piękne jak gwiazda filmowa, nie tak piękne, jak każą nam reklamy telewizyjne, prasowe i billboardowe, odczuwamy strach przed odrzuceniem i porzuceniem i wiemy, że doświadczyliśmy trochę emocjonalnego bólu Pecoli. Cierpiąc razem z nią, świadomie odczuwając ten ból, czując go, przyznając się do niego otwarcie i bezpośrednio, większość z nas będzie mniej skłonna zadawać go innym i bardziej skłonna podjąć działania przeciwko tym, którzy to robią.

Jak wskazuje obecność w powieści elementu Dicka i Jane, edukacja, w szczególności, jest poddawana w wątpliwość. Koncentrując się na uczuciach, Christian, Morrison, Hooks, Lorde i wielu innych autorów kwestionuje nie tylko sposób, w jaki naucza się dziś wielokulturowości, ale ostatecznie lęk przed emocjami w całym procesie edukacji, zwłaszcza w kościołach rozumu, na uniwersytetach badawczych. Uznając lęki w tej powieści i w nas samych, etyczna krytyka emocjonalna może pomóc nam przezwyciężyć te instytucjonalne lęki przed uczuciami i, co ważniejsze, przenieść walkę z rasizmem do szerszej publiczności.

3.4.4. „Gdzie jest miłość?”

Jednym z podstawowych wątków eksplorowanych przez krytykę etyczno-emocjonalną jest miłość wypierająca strach i vice versa. Czy w tej powieści nie ma miłości, która byłaby odpowiedzią na wszystkie te lęki? Dla mnie najlepszą odpowiedzią na to pytanie jest piosenka „Where is the love?” zespołu Black-eyed Peas. 19 Gdzieś na świecie jest miłość, ale angielskie słowo „love” jest tu bezużyteczne. Zazwyczaj oznacza niewiele więcej niż pożądanie lub „romans”. Próba użycia tego jednego słowa na określenie bezinteresownej miłości zbyt często wywołuje drwiny, jak to miało miejsce, gdy Marianne Williamson rzuciła wyzwanie Trumpowi w pierwszej debacie Demokratów w 2020 roku, 20 i jak to miało miejsce na Uniwersytecie Południowej Kalifornii, gdy „zainspirowany samobójstwem swojej studentki, prof. Leo Buscaglia chciał poprowadzić niepunktowany kurs o miłości”, ale „zaczął spotykać się z dziwnymi spojrzeniami niektórych kolegów: »Jeden profesor, omawiając moje plany przy lunchu w Centrum Wydziału, nazwał miłość – i każdego, kto rzekomo jej naucza – nieistotnym!«”. Inni pytali szyderczo i z dzikim pożądliwym uśmieszkiem: „Czy klasa miała wymagania laboratoryjne i czy miałem być głównym badaczem” ( Buscalia 1972, str. 11 ). Mogę utożsamić się z Profesorem Buscaglią: usłyszałem podobne pożądliwe spojrzenie w głosie administratora, który następnie wycofał mój kurs poświęcony bezinteresownej miłości i innym emocjom z procesu rejestracji, gdy studenci się na niego zapisywali. W moim odczuciu niczym nie różnił się on od moich studentów pierwszego roku, którzy widząc nową, atrakcyjną osobę wchodzącą na zajęcia, wykrzykiwali, po cichu lub na głos, „Zakochałem się!”. Co mieli oczywiście na myśli, to „Zakochałem się!” (Przyimek „w” odróżnia „Zakochałem się” od czynnego czasownika „Kocham”, jakby podmiot i dopełnienie wpadały „do” kadzi podwójnego egoizmu). Jak ujął to Morrison w książce „The Bluest Eye” , „romantyczna miłość i piękno fizyczne” to „prawdopodobnie najbardziej destrukcyjne idee w historii ludzkiej myśli. Obie zrodziły się z zazdrości, rozwijały się w niepewności i zakończyły rozczarowaniem” ( BE 122–26).

Równie głębokie i prowokacyjne jest stwierdzenie: „Gdzie nie ma terminologii, tam nie ma świadomości. Ubogie słownictwo dla dowolnego tematu jest natychmiastowym przyznaniem, że jest on gorszy lub zdeprecjonowany w danym społeczeństwie. Sanskryt ma dziewięćdziesiąt sześć słów na określenie miłości; staroperski ma osiemdziesiąt; grecki ma trzy; angielski tylko jedno” ( Johnson 1993, s. 6 ). 21 Innymi słowy, angielski, pierwszy, najsilniejszy język świata biznesu, nauki, technologii i multimediów, może być najsłabszym na świecie, jeśli chodzi o wyrażanie naszych najważniejszych emocji. Wykazując, jak to działa szczegółowo w kontekście realistycznej powieści, etyczna krytyka emocjonalna może sprawić, że niektórzy aroganccy, zadowoleni z siebie „mówiący po angielsku” będą bardziej świadomi możliwych podobieństw między sobą a wszystkimi tymi literackimi i biblijnymi postaciami, których próżność wystawiła ich na upadek. Ta nowa samoświadomość może następnie zachęcić do większego szacunku i zainteresowania innymi kulturami.

Zdradzeni przez własny język, możemy uciec się do słowa z łącznikiem, które wyewoluowało z tłumaczeń Biblii, „miłująca dobroć”, lub możemy użyć słowa z języka obcego, takiego jak agape, ale to słowo ma zbyt wiele pochodnych znaczeń. W języku angielskim „współczucie” może być lepszym słowem, ale jego rdzeń, „cierpieć z”, jest zbyt ograniczony, podobnie jak „współczujący żal”. Hinduizm i Buddyzm 22 są najlepszymi źródłami terminów w tym kontekście, ale musielibyśmy zostawić język i kulturę angielską daleko w tyle.

3.4.5. Największa wartość literatury: wyobraźnia empatyczna

Największą wartością literatury, moim zdaniem, jest sposób, w jaki ułatwia ona doświadczanie i ćwiczenie „wyobraźni sympatycznej” – najlepszych słów w języku angielskim opisujących podstawową więź między wszystkimi istotami żywymi. Na Zachodzie, około trzysta lat temu, tradycje życzliwości, caritas i pathos przyczyniły się do powstania pokrewnego kompleksu uczuć etycznych, identyfikowanych najpierw jako litość, następnie współczucie, następnie wyobraźnia sympatyczna, a na końcu empatia. W XVIII i XIX wieku w Wielkiej Brytanii niemal tak samo popularne jak „miłość” było słowo „sympathy”: stan bycia dotkniętym stanem innej osoby poprzez podobne lub „bliźnie” uczucie. Ta emocja, w połączeniu z działaniem mentalnym, stała się „wyobraźnią sympatyczną”, centralnym pojęciem w opisach mocy literatury. Przykładowo W.J. Bate zasłynął z twierdzenia, że ​​wyobraźnia sympatyczna w literaturze i moralność są tak bardzo od siebie zależne psychologicznie, że wzajemnie wspomagają swój rozwój i delikatność, a spadek jednej nieuchronnie pociąga za sobą spadek drugiej ( Bate 1945 ).

W XX wieku tę emocję nazywano „empatią”, jak w przeboju Jeremy’ego Rifkina, Cywilizacja empatyczna . Filozofowie XX wieku próbowali przywrócić tej koncepcji więcej racjonalności, argumentując, że jest to praktyka intelektualno-emocjonalna, której można się nauczyć, tradycja filozoficzna kojarzona obecnie z nowoczesnymi filozofami „quasi-poznawczej”, „oświeconej” sympatii, takimi jak Fisher ( 1987 ). Niektórzy twierdzili, że Derrida sproblematyzował tę koncepcję, podkreślając trudność lub aporię wyobraźni sympatycznej. Jednak Derrida wnosi ważny wkład do tej tradycji, gdy opisuje wyobraźnię sympatyczną jako aracjonalną, paradoksalną, a nawet paralingwistyczną: synkopowany rytm „ciągłości i przerwania”, „skrajny paradoks” na granicy „dystansu i kontaktu”, „dzielenie się bez fuzji”, „bycie-z-bez pomieszania”. ( Derrida 2000, s. 199, 195 ). W każdym razie, bez względu na to, jak krótka lub niepełna jest identyfikacja, wysiłek nawiązania połączenia za pomocą wyobraźni i emocji pozostaje nieodzownym ćwiczeniem etycznym.

Morrison jest mistrzem w opisywaniu tej relacji. Emocje elektryzują interakcje między postaciami a Claudią, między postaciami a wszechwiedzącym narratorem oraz między postaciami a czytelnikiem. Claudia, głos czterech rozdziałów, których nazwy pochodzą od pór roku, a które stanowią początek i koniec powieści, jest naszym prototypem wyobraźni pełnej współczucia w powieści, przechodząc od gniewu na Pecolę, przez „współczucie” i/lub „współczujący żal”, aż do poczucia winy za to, co sama sobie zrobiła. Wszechwiedząca narratorka pozostałych rozdziałów roztacza boską, autorską, pełną współczucia wyobraźnię na wszystkie postacie.

Jednym z największych osiągnięć Morrison jest to, że potrafi rozszerzyć swoją pełną współczucia wyobraźnię na postać tak dysfunkcyjną jak Cholly, jak i na postać tak funkcjonalną jak Claudia. Gdyby czytelnika zapytano przed lekturą powieści, czy potrafi sobie wyobrazić, jak to jest ucieleśniać toksyczną męskość, odczuwać emocje mężczyzny, który mógłby zgwałcić własną córkę, odpowiedź najprawdopodobniej brzmiałaby: „nie”. Jednak Morrison poświęca tyle samo czasu na „uświadomienie sobie” Cholly’ego w pełni, co na poznanie pozostałych postaci. Morrison jest w stanie to zrobić, ponieważ posiada to, co Keats nazwał „negatywną zdolnością”: postać pisarki „nie jest sobą – nie ma jaźni – jest wszystkim i niczym… Czerpie tyle samo przyjemności z poczęcia Jago, co z Imogen. …[o]nadal… wypełnia jakieś inne Ciało”. 23

Prawdą jest, że chwilami historia Morrisona wydaje się równie rozbita jak postacie. Jednak pełna współczucia wyobraźnia autora jest zawsze obecna, tworząc jednoczącą świadomość całej społeczności, w której mieści się również czytelnik. Morrison, niczym George Eliot, zanurzając się w „tajemniczą złożoność naszego życia”, czerpie inspirację z „rosnącego wglądu i współczucia w życie na tyle żywe i intensywne, by wzbudzić szerokie współczucie wobec wszystkiego, co ludzkie” ( Młyn nad Flossą VII.III). „Cholly” Morrisona staje się dobrym przykładem dewizy rzymskiego dramatopisarza Terencjusza: „Humani nihil a me alienum puto” (nic, co ludzkie, nie jest mi obce). Pod tym względem Morrison dorównuje samemu Szekspirowi.

Ta myśl pomogła mi odpowiedzieć na pytanie, które nurtowało mnie od jakiegoś czasu. Kiedy przeniosłem się z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley na Uniwersytet Teksański, ze zdziwieniem odkryłem, że pierwotnym, głównym celem uniwersytetu, zgodnie z konstytucją stanową, było stać się „uniwersytetem pierwszej klasy… dla promocji literatury”, do którego dodano, jakby na marginesie, „oraz sztuk pięknych i nauk ścisłych”. Zastanawiałem się, dlaczego w 1876 roku pierwszym, a zatem najwyraźniej głównym, celem Uniwersytetu Teksańskiego było „promowanie literatury”?

Odkryłem, że większość twórców konstytucji należała do stowarzyszenia The Grange, Patronów Rolnictwa, którzy walczyli o lepszą edukację. Ci rolnicy spotykali się na dwumiesięcznych spotkaniach w Grange Hall, gdzie dzielili się bibliotekami, śpiewali piosenki i czytali eseje. Co dla nich oznaczało słowo „literatura”? „Nauka z książek” i „nauka czytania i pisania” były traktowane jako coś oczywistego, ale zaczęło ono również oznaczać „zbiór dzieł literackich”, zwłaszcza „dzieła fikcyjne rozpatrywane zbiorowo” ( OED ).

Dzieła beletrystyczne w 1876 roku wiązały się z tradycyjną „estetyką moralną” literatury zachodniej, której początki sięgają co najmniej tragedii greckich (VI wiek p.n.e.). W XVIII wieku szkoccy filozofowie uznali reprezentację wyobraźni sympatycznej w literaturze mimetycznej, czyli „realistycznej”, za podstawę wszelkiej moralności. Jeśli problemem osoby nieetycznej jest niezdolność wyobrażenia sobie, jak to jest być Innym, literatura staje się kluczowa. Fragmenty sztuk Szekspira były oczywistą biblioterapią dla osób pozbawionych tej zdolności, ale w XIX wieku dramatyczne monologi Browninga o procesach myślowych morderców zyskały co najmniej równie wielką sławę.

Rezultatem jest „obraz ludzkiego życia, jaki może dać wielki artysta”. Kernan mógłby nazwać to „humanizmem”, ale John Henry Newman wyjaśnił, jak i dlaczego to działa: „Do serca dociera się zazwyczaj nie poprzez rozum, lecz poprzez wyobraźnię, za pomocą bezpośrednich wrażeń, świadectwa faktów i wydarzeń, historii, opisu. Osoby wpływają na nas, głosy nas roztapiają, spojrzenia nas pokonują, czyny nas rozpalają” ( Newman 1874, s. 93 ). Zatem, jak mogliby zaświadczyć twórcy konstytucji Teksasu, powieść o kilku osobach może wywołać bardziej autentyczną reakcję niż niekończące się podsumowania statystyk milionów istot.