Nowe badania pokazują, że europejscy imigranci wprowadzili rolnictwo do prehistorycznej Afryki Północnej / Rafael M Martínez Sánchez

0
105
Łan jęczmienia. Z Wikimedia Commons, bezpłatnego repozytorium multimediów.
Epoka neolitu – kiedy przyjęto rolnictwo i hodowlę zwierząt – stała się w ostatnich latach jednym z najczęściej badanych okresów przemian społecznych i gospodarczych. Był to okres, który spowodował wielkie zmiany w ewolucji społeczeństwa ludzkiego.
Najnowsze badania – będące owocem projektów łączących wykopaliska archeologiczne i analizę starożytnego DNA – wskazują na szybki rozwój na Bliskim Wschodzie, w regionie zwanym Żyznym Półksiężycem. Innowacje, które tam powstały, rozprzestrzeniły się później i zostały przyjęte przez społeczności łowiecko-zbierackie na Półwyspie Anatolijskim (dzisiejsza Turcja).
Około 8500 lat temu członkowie społeczności rolniczych przeprawili się przez Morze Egejskie, przywożąc do Grecji i na Bałkany techniki podobne do tych stosowanych w Anatolii. Pięć wieków później niektórzy przedostali się do Włoch.

Epoka neolitu dociera do Półwyspu Iberyjskiego

Rolnictwo pojawiło się po raz pierwszy na Półwyspie Iberyjskim około 7600 lat temu. Nastąpiło to wraz z jego pojawieniem się na Korsyce i Sardynii, a także jego stopniową ekspansją w dolinach rzecznych Europy kontynentalnej.
Doprowadziło to do wyraźnego wzrostu liczebności populacji, a w wyniku asymilacji lokalnych łowców-zbieraczy nastąpiły ogromne zmiany demograficzne, co spowodowało szerokie zróżnicowanie genetyczne i kulturowe. Społeczności te były ostatnimi z epoki mezolitu.
Na Półwyspie Iberyjskim praktyki, które przyniosła ze sobą ludność neolityczna, były podobne do tych, które pojawiły się kilka wieków wcześniej we Włoszech. Dekoracja ceramiki jest szczególnie istotna, ponieważ jest silnym wskaźnikiem pokrewieństwa kulturowego. Zwykle składało się to z odciśniętych motywów, znanych jako ceramika Cardium, w których często wykorzystywano muszle, takie jak sercówki.
Ten rodzaj ceramiki odkryto na obszarach przybrzeżnych całego Morza Śródziemnego, dlatego uważa się, że ludzie neolitu podróżowali prostymi łodziami, które pływały blisko brzegu. W stosunkowo krótkim czasie populacje te zajęły cały Półwysep Iberyjski, gdzie uległy szybkiej ewolucji kulturowej.
Miska z dekoracją z nadrukiem Cardium.
Miska z dekoracją z nadrukiem Cardium. Cova de la Sarsa. 5-4 tysiąclecia p.n.e., Muzeum Prehistoryczne w Walencji. Jerónimo Roure Pérez/Wikimedia Commons , CC BY-SA

Przeprawa przez Cieśninę Gibraltarską

Podczas gdy w Europie rozwijał się mezolit, społeczności Afryki Północnej utrzymywały się również z polowań i zbieractwa. Genetycznie były bardzo podobne do grup sprzed kilku tysięcy lat, u schyłku górnego paleolitu, których pozostałości odkryto w jaskini Taforalt w Wadżdzie w Maroku. Wydaje się, że te grupy nie miały ceramiki, przynajmniej nie te w północnym Maghrebie.
Dalej na południe Sahara wyglądała zupełnie inaczej niż dzisiaj. Było wilgotniej, a nawet szczyciło się obszarami sawanny, lasów, rzek i jezior. Wydawało się, że tamtejsza populacja łowców-zbieraczy posiadała ceramikę, szczególnie na obszarach takich jak dzisiejsze Mali, Niger i Sudan.
Około 7500 lat temu w północnym Maroku zaczęły pojawiać się oznaki rolnictwa i hodowli zwierząt, a także ceramika z nadrukiem Cardium, która wykazywała wiele podobieństw do elementów znalezionych w śródziemnomorskiej Iberii. Znaleziono je głównie na półwyspie Tingitana, w pobliżu dzisiejszego Tangeru.
Innowacje w rolnictwie obejmowały uprawy zbóż (pszenicę i jęczmień) i roślin strączkowych (fasola, groch i soczewica), a także hodowlę owiec i kóz. Wraz z pojawieniem się ceramiki istnieją dowody na koraliki zdobiące małe ślimaki morskie, a także koraliki wykonane ze skorupek jaj strusich, które były szeroko rozpowszechnione na wcześniejszych stanowiskach i szerzej w całej starożytnej Afryce.

Jak rozprzestrzeniała się innowacja

Taki rozwój sytuacji rodzi pytanie, czy innowacje te mogły rozprzestrzenić się z Półwyspu Iberyjskiego. Jeśli tak, w jaki sposób zostały przyjęte?
Odpowiedzi dostarczyły badania szczątków ludzkich z tego okresu odkryte w Kaf Taht el-Ghar niedaleko Tétouan w Maroku . Analiza starożytnego DNA czterech osobników – datowanego na okres od 7400 do 7100 lat temu – mówi o krzyżowaniu się i krzyżowaniach transkontynentalnych.
W przeciwieństwie do wcześniejszych ustaleń, neolityczni mieszkańcy tej jaskini byli genetycznie podobni do europejskich mieszkańców neolitu, głównie wywodzących się z Anatolii (z obszaru mniej więcej odpowiadającego dzisiejszej Turcji), przy udziale starożytnych europejskich myśliwych-zbieraczy z okresu mezolitu. Miejscowa populacja stanowiła jedynie 15–20% puli genów.
Wskazuje to na populację neolityczną na obszarze, którą można określić jako „kreolską”. Był genetycznie podobny do tego występującego w tym samym czasie na Półwyspie Iberyjskim i bardzo różnił się od tego, który zamieszkiwał ten region kilka wieków wcześniej.
Dla kontrastu, na nekropolii liczącej 7100 lat, położonej niecałe 200 km na południe – w jaskini Ifri N’Amr Ou Moussa – odkryto całą społeczność rolników. Chociaż odciskali ceramikę, ich profil genetyczny był całkowicie rodzimy dla tego regionu. Wydaje się to dowodem na to, że miejscowa ludność po prostu przyjęła praktyki neolityczne bez asymilacji w nowym społeczeństwie.

Podążając ceramicznym szlakiem

Tysiąc lat później, około 6500 lat temu, w neolitycznych stanowiskach na atlantyckim wybrzeżu Maroka pojawiły się nowe rodzaje ceramiki . Miały one cętkowane dekoracje i często odciski lin podobne do tych widzianych na Saharze.
Analiza genetyczna trzech osób powiązanych z tego typu ceramiką – odnalezionych na nekropolii Skhirat-Rouazi niedaleko Rabatu – po raz kolejny ujawnia proces zmian. Wydaje się, że pochodzą od populacji neolitycznych, nie z Anatolii, ale z śródziemnomorskiego Lewantu (Bliski Wschód). Uważa się, że przybyli z Synaju, przemierzając znacznie bardziej wilgotną, bardziej gościnną niż obecnie Saharę i towarzysząc stadom zwierząt. Znane jako grupy pasterskie, ich genetyka obejmuje również niewielki procent lokalnych łowców-zbieraczy.
Wreszcie, 5700 lat temu, pod koniec epoki neolitu, ludzkie DNA odkryte w miejscu Kelif el Baroud, także niedaleko Rabatu, wydaje się zamykać krąg , wykazując dowody krzyżowania się wszystkich poprzednich grup. Znaleziony tam genom jest mieszanką pochodzącą od rdzennych myśliwych-zbieraczy z Afryki Północnej, rolników z Anatolii zmieszanych z europejskimi myśliwymi-zbieraczami oraz grup pasterskich z Lewantu.
W ogólnym kontekście zachodniego Maghrebu stanowi to podstawę pradawnego tygla kultur, który obecnie podziela większość jego mieszkańców. Pula genowa obecnej populacji regionu to kształtowana przez miliony lat unia trzech kontynentów.

Artykuł ten został pierwotnie opublikowany w języku hiszpańskim

Link do artykułu: https://theconversation.com/european-immigrants-introduced-farming-to-prehistoric-north-africa-new-research-shows-221921