Tak zwany „otwarty wypas” jest źródłem napięć między pasterzami i rolnikami w Nigerii.
Nowe Ministerstwo Hodowli Zwierząt Gospodarskich zostało okrzyknięte kluczowym krokiem w rozwiązaniu pogarszających się konfliktów rolników i pasterzy. Rzeczywistość jest bardziej skomplikowana.
Prezydent Bola Tinubu ma wielkie marzenia dotyczące nowego Federalnego Ministerstwa Rozwoju Hodowli Zwierząt w Nigerii. W przemówieniu ogłaszającym ministerstwo Tinubu wyraził nadzieję, że „umożliwi Nigerii w końcu skorzystanie z hodowli zwierząt” i przezwyciężenie „tej przeciwności, która nas dręczy”.
Wspomina on o konflikcie rolnik-pasterz: gwałtownych sporach między rolnikami a pasterzami o ziemię i dostęp do niej, które według szacunków w samym 2021 roku pochłonęły życie 2600 osób.
Powołane w zeszłym roku Ministerstwo Hodowli Zwierząt ma za zadanie naprawiać relacje między pasterzami a rolnikami, a także zwiększać wydajność rolnictwa, wzmacniać łańcuchy wartości i identyfikować możliwości eksportowe.
Już teraz jest zajęte: ogłasza plany zaostrzenia przepisów dotyczących importu zwierząt; digitalizuje trasy wypasu, aby lepiej mapować i monitorować ruchy zwierząt gospodarskich; i opracowuje plany mające na celu wzmocnienie przemysłu skórzanego Nigerii, który kiedyś był głównym źródłem dochodów z eksportu. Ministerstwo prowadzi również „zaangażowanie interesariuszy ” w ramach skupienia się na „budowaniu pokoju, bezpieczeństwie i spójności społecznej” między społecznościami pasterskimi i rolniczymi.
Ale w niektórych kręgach pojawił się sprzeciw wobec nowego ministerstwa – sprzeciw, który obnażył narastające napięcia dzielące opinię publiczną w Nigerii w kwestii przyszłości pasterstwa.
Niedługo po ogłoszeniu ministerstwa, niektórzy wybitni politycy i aktywiści etniczno-religijni szybko je skrytykowali. Ogólnym argumentem było to, że ministerstwo będzie faworyzować pasterzy – zazwyczaj postrzeganych jako muzułmanów i Północy – ponad obawy głównie chrześcijańskich i południowych rolników.
We wrześniu pogłoski, że niektórzy ustawodawcy w Zgromadzeniu Narodowym próbowali sabotować utworzenie ministerstwa – rzekomo planując ataki na gospodarstwa rolne, które miałyby zostać przypisane pasterzom – skłoniły Koalicję Stowarzyszeń Pasterskich w Nigerii, organizację parasolową, do wydania oświadczenia potępiającego „strategie podziałów, których celem jest destabilizacja społeczności pasterskich”.
Sprzeciw ten jest szczególnie silny w stanach Middle Belt w Nigerii. Ten gęsto zaludniony region jest generalnie przeciwny pasterskiemu transhumancji – znanej jako otwarty wypas – w której bydło podróżuje i pasie się poza wyznaczonymi ranczami, a gdzie starcia o ziemię i dostęp do paszy i wody są najbardziej intensywne.
Stan Benue był szczególnie dotkniętym problemem i od tamtej pory zakazano wypasu na wolnym powietrzu. Aby wyegzekwować prawo, gubernator Hyacinth Alia utworzył nawet nową, 10-tysięczną jednostkę ochrony, obejmującą już istniejących Livestock Guards i Benue Community Volunteer Guards, utworzonych przez jego poprzednika.
Jednak te środki nie zdołały powstrzymać transhumancji ani towarzyszącej jej przemocy.
Politycy i aktywiści z Middle Belt stoją również za ustawą przechodzącą przez parlament, która ma na celu całkowity zakaz wypasu na wolnym powietrzu w 36 stanach Nigerii. Ustawa ta kwestionuje etos ministerstwa i jest wskazówką, jak bardzo kontrowersyjna i polaryzująca jest kwestia pasterstwa – problem wcale nie specyficzny dla Nigerii.
Rozwiązywanie tych nieporozumień jest ważne. Pasterze w całej Afryce są niezbędni do zaspokojenia krajowych potrzeb żywnościowych. W raporcie opublikowanym w zeszłym roku komisja ds. wdrażania ministerstwa oszacowała, że pasterstwo i agropasterze dostarczają ponad 80% mięsa i 90% mleka w kraju, w porównaniu do zaledwie 10% z komercyjnych rancz.
Jednak ich rosnąca podatność na takie problemy, jak samosądy czy ograniczenia mobilności, zagraża długoterminowej stabilności tego kluczowego systemu utrzymania i starożytnego sposobu życia.
Droga naprzód
Nowe ministerstwo Nigerii mogłoby podjąć kilka działań, aby zająć się podstawowymi przyczynami konfliktów między rolnikami a pasterzami.
Po pierwsze, powinna skupić się na wsparciu bezpieczeństwa użytkowania gruntów przez pasterzy.
W przeciwieństwie do osiadłych rolników i pasterzy, pasterze polegają na nieformalnych, zbiorowych sposobach dzielenia się ziemią i kluczowymi zasobami. Systemy te charakteryzują się elastycznością, zarządzaniem kierowanym przez społeczność i swobodą przemieszczania się po rozległych krajobrazach.
Jeśli ministerstwo poważnie myśli o zakończeniu konfliktu między rolnikami a pasterzami, musi stworzyć nową narrację, która będzie przeciwdziałać uprzedzeniom wobec pasterzy.
Jednak brak prawnego uznania sprawia, że są one coraz bardziej zagrożone przez przekształcanie pastwisk na inne cele, w tym rolnictwo, górnictwo i projekty ochrony środowiska.
Upadek tradycyjnych mechanizmów rozwiązywania konfliktów i wynikający z tego wzrost liczby incydentów skutkujących odwetową przemocą jeszcze bardziej zaostrzyły wrogość i zaostrzyły problemy wykraczające poza proste kwestie dostępu do ziemi.
Tanzania jest przekonującym przykładem tego, co może się stać, gdy planowanie przestrzenne uwzględnia transhumancję.
Rząd Tanzanii wspiera kompleksowe planowanie użytkowania gruntów, które przyznaje pasterzom certyfikaty umożliwiające dostęp do wspólnych pastwisk i korzystanie z nich, zabezpieczając pastwiska dla hodowców bydła, w tym pasterzy, i otwierając rancza rządowe dla pasterzy – z bardzo pozytywnymi wynikami. Te bezpieczne prawa dla pasterzy nie tylko zmniejszyły – a w niektórych miejscach wyeliminowały – konflikty; przyczyniają się również do bardziej produktywnych pastwisk i odnowy ziemi.
Z kolei rezerwaty pastwiskowe Nigerii nie są objęte ochroną ze strony władz stanowych ani nie otrzymują niezbędnych usług weterynaryjnych.
Po drugie, jeśli ministerstwo poważnie myśli o zakończeniu konfliktu rolnik-pasterz, musi promować nową narrację, aby przeciwdziałać stronniczości wobec pasterzy. Relacje nigeryjskich mediów na temat konfliktów rolnik-pasterz mają tendencję do alarmowania, stronniczości wobec pasterzy, prowokacji i coraz większego podkreślania bezpodstawnego podziału religijnego.
Dezinformacja na platformach mediów społecznościowych jest powszechna. FactCheckHub, dział sprawdzania faktów w ramach Międzynarodowego Centrum Dziennikarstwa Śledczego, podkreślił głębię fałszywych informacji, które służą zaostrzaniu konfliktów – prowokacyjne posty X pochodzą z tak odległych miejsc, jak Rosja.
W rzeczywistości przyczyny konfliktów rolnik-pasterz są wieloaspektowe i słabo zbadane. Ich korzenie tkwią we wszystkim, od niepewnego posiadania ziemi, po słabe zarządzanie i brak skutecznej policji.
Pierwszym krokiem w walce z tymi podziałami byłoby lepsze egzekwowanie obowiązujących przepisów krajowych, które zakazują rozpowszechniania fałszywych informacji w celu podżegania do przemocy.
Wreszcie sektor pasterski potrzebuje znacznie większych inwestycji: w celu wspierania zdrowia zwierząt gospodarskich poprzez lepszą opiekę weterynaryjną, oferowania usług doradczych, poprawy rynków zbytu oraz tworzenia stacji przetrzymywania, które mogłyby dostarczać paszę i wodę wzdłuż szlaków transhumancyjnych.
Ministerstwo Hodowli Zwierząt ma ogromny potencjał, aby podnieść profil sektora, zapewnić lepiej ukierunkowane finansowanie i opracować polityki i przepisy, które umożliwiłyby pasterstwo kontynuowanie obok uprawy roślin. Jego sukces lub porażka będą stanowić ważną lekcję dla innych krajów zmagających się z tym krytycznym problemem.
Sarli Sardou Nana
The New Humanitarian relacjonuje wydarzenia z serca konfliktów i katastrof, o których niewiele innych mediów pisze. Jesteśmy podekscytowani, gdy nasza praca może dotrzeć do nowych odbiorców. Więc śmiało, kradnij nasze rzeczy. Większość artykułów można bezpłatnie przedrukować na podstawie licencji Creative Commons (CC BY-NC-ND 4.0).
Link do artykułu: https://www.thenewhumanitarian.org/opinion/2025/05/05/how-stop-nigerias-worsening-farmer-pastoralist-violence
