Poniżej w formie PDF-u zamieszczam kolejną moją książkę, nad którą pracowałem w tym roku: „Dzieje Świata t. 2 (Początki państwowości. Od ok. 3000 r. p.n.e. do kryzysu ok. 1000 r. p.n.e.)”.
To w tym czasie powstawały pierwsze państwa i rozwijała się idea państwowości, wówczas organizacji społeczeństw według podstawowej zasady ich podziału na podstawowe grupy: panujących i poddanych. Moje badania, śledzenie dziejów pierwszych państw, wskazują, że powstawały one w wyniku podboju.
Teorie Marksa i Engelsa wywodzące się od Lewisa Henry’ego Morgana, zakładające, że państwo jest rezultatem końcowej ewolucji społecznej, powodującej powstanie klasowego przejścia od organizacji rodowej do terytorialnej, nie znajdują potwierdzenia tak we współczesnych badaniach archeologicznych, jak i historycznych. Przeczą im też badania genetyczne.
Morgan widział dzieje ludzkości jako linearny rozwój od „dzikości”, przez „barbarzyństwo”, do „cywilizacji”, przy czym każdemu etapowi przypisywał określone formy organizacji społecznej. U podstaw jego teorii leży koncepcja, że postęp techniczny (rozwój narzędzi gospodarczych i potrzeby organizacyjne) prowadziły do coraz bardziej złożonych form władzy i instytucji publicznych.
Jak wykazałem w swej poprzedniej pracy „Dzieje Świata, t. 1. Narodziny cywilizacji”, aż do końca IV tysiąclecia p.n.e. wszystkie istniejące wówczas społeczeństwa miały charakter egalitarny. Potrzeby tych społeczeństw były ograniczone i pojęcie własności ograniczało się głównie do własności osobistej. Wbrew Morganowi można z łatwością dostrzec, że jego teoria o „linearnym rozwoju” jest błędna. (Nawet na ziemiach polskich społeczeństwa zbieracko-łowieckie przetrwały aż do I tysiąclecia naszej ery. Wspomina o nich np. Tacyt).
Nad zagadnieniami tymi wciąż pracuję, prezentowana praca jest jednak do nich podstawową bazą. Starałem się, bowiem ukazać w niej stan aktualnej wiedzy na temat zmian gospodarczych i społecznych w świecie od początku III do końca II tysiąclecia p.n.e.
Tu ważna uwaga. Zmiany te dotyczyły w szerokim zakresie głównie społeczeństw, które wkroczyły na drogę państwowości. Wiele społeczeństw (w tym nawet w ramach już powstałych państw) wciąż pozostawało na etapie wcześniejszych form organizacyjnych.
Piotr Kotlarz
Początki państwowości 21 (1)
