Nielegalna republika: aspekty formowania się i ciągłości tożsamości prawnej Ormian karabachskich / Kamal Makili-Alijew

0
76

[Od Redakcji WOBEC

1 stycznia 2024 r. doszło do samorozwiązania Republiki Górskiego Karabachu — separatystycznego ormiańskiego parapaństwa na terytorium Azerbejdżanu, które istniało od grudnia 1991 r. Koniec niezależności tego regionu to konsekwencja operacji wojskowej azerbejdżańskiej armii, przeprowadzonej tam we wrześniu br. i skutkującej exodusem mieszkańców Górskiego Karabachu do Armenii.

Z tego powodu publikujemy dla naszych Czytelników dwa materiały. Jeden odnoszący się do kwestii tożsamości prawnej Ormian z Karabachu oraz w celu przybliżenia tych zagadnień skrót wydarzeń politycznych tej enklawy od czasu jej powstania aż do jej rozwiązania.

                                Redakcja WOBEC]

Pod koniec lat osiemdziesiątych Związek Radziecki był w chaosie. Jednym z problematycznych przykładów ogólnego kryzysu był konflikt między Ormianami i Azerbejdżanami o Górsko-Karabachski Obwód Autonomiczny (NKAO). NKAO był enklawą zamieszkaną głównie przez etnicznych Ormian na terytorium Azerbejdżańskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej (AzSSR). Jego administracja, przy wsparciu władz Armeńskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej (ArSSR), próbowała zmienić status NKAO, odłączyć go od AzSSR i włączyć do ArSSR. Spotkało się to z oporem władz AzSSR i kierownictwa Związku Radzieckiego w Moskwie. To, co stało się znane jako konflikt o Górski Karabach, jest jednym z najtrudniejszych i najbardziej gwałtownych konfliktów, które trwają w wyniku rozpadu Związku Radzieckiego.

Chociaż konflikt w Górskim Karabachu nie przyciągnął tak dużej uwagi, jak niektóre inne współczesne konflikty, wokół niego powstało niewiele, choć interesujących dzieł naukowych. Jednak nawet te ważne prace w dużej mierze pomijały kwestię tożsamości prawnej Ormian z Karabachu. Znaczenie tej tożsamości polega na tym, że została ona ukształtowana w bardzo specyficznych warunkach. W przeciwieństwie do niektórych innych nieuznawanych lub częściowo uznawanych państw (na przykład Kosowa, Tajwanu, Osetii Południowej czy Abchazji), podmiot polityczny Ormian karabaskich „Republika Górskiego Karabachu” (dalej NKR, ale także „Republika Artsakh”) została utworzona w sposób, który uniemożliwiał nazwanie go nawet de facto państwem, nie mogąc spełnić kryteriów Konwencji z Montevideo. A jednak NKR przedstawiała się jako państwo (choć na podstawie powyższego lepszym określeniem może być „nielegalna republika”) i była w stanie ustanowić instytucje, które pomogły w ukształtowaniu tożsamości prawnej Ormian karabaskich.

Tożsamość prawna w przestrzeni pomiędzy dwoma państwami

Zjawisko kształtowania się tożsamości prawnej Ormian karabaskich w przestrzeni między dwoma skonfliktowanymi państwami (gdzie podmiot tkwiący w tej przestrzeni nie może wykazać wyraźnych cech prawnych państwa) wymaga bliższego zbadania. Wynika to z faktu, że obecna sytuacja Ormian karabaskich i NKR pomaga nam zrozumieć współzależność tożsamości prawnej per se i funkcjonującego państwa. Można to zrobić, opisując i omawiając kształtowanie się tożsamości prawnej w takim podmiocie, z czego składa się ten rodzaj tożsamości prawnej, jakie wyzwania stoją przed podmiotem i związaną z nim tożsamością prawną oraz jak wygląda i może wyglądać rozwój tożsamości prawnej w przyszłości. W związku z tym tożsamość prawna jest tu rozumiana i omawiana zarówno w wąskim znaczeniu – jako uznanie osoby wobec prawa – jak i w szerszym znaczeniu: jako zdolność grupy do tworzenia tożsamości prawnej poprzez ustanawianie praw i instytucji.

Dla Ormian w Karabachu kluczową kwestią było kształtowanie własnej tożsamości prawnej. Nawet pokrewna Armenia nie uznała NKR, co oznaczałoby, że w przeciwnym razie Ormianie z Karabachu znajdowaliby się w prawnej otchłani. Mieli także nadzieję, że jasna i widoczna tożsamość prawna utoruje drogę do uznania NKR za państwo. W efekcie w latach 1994–2020 Karabachowie Ormianie stworzyli instytucje na wzór państwa, wydawali obywatelom dokumenty identyfikacyjne, pobierali podatki (choć nie jest jasne, na ile były one zintegrowane z finansami Armenii), tworzyli system opieki społecznej, prowadzili lokalne wyborów i stworzyła zbiór aktów prawnych, w tym konstytucję i inne akty parlamentarne. Dzięki temu ludność danego terytorium miała dostęp do niektórych praw i obowiązków w sposób podobny, jakiego można by oczekiwać od uznanego państwa. Proces ten napotkał jednak istotne wyzwania, które pochodziły zarówno z Armenii, jak i Azerbejdżanu.

Jednym z głównych wyzwań było to, że Republika Azerbejdżanu uznała NKR za terytorium okupowane na mocy prawa międzynarodowego i odmówiła uznania swojej suwerenności jako republiki. W dalszym ciągu kwestionuje tożsamość prawną Ormian z Karabachu. Podobnie zapobieganie jakiemukolwiek uznaniu NKR stało się centralnym aspektem polityki zagranicznej Azerbejdżanu. Jednocześnie Ormianie z Karabachu nie mają fizycznego dostępu do Azerbejdżanu, gdyż osoby te pozostają odizolowane od Azerbejdżanu linią styku sił zbrojnych. Te znaczące wyzwania uniemożliwiły Ormianom NK korzystanie ze swojej tożsamości prawnej poza granicami nielegalnej republiki.

Aby przezwyciężyć tę sytuację, Ormianie z Karabachu zwrócili się o pomoc do Armenii, państwa spokrewnionego z ludnością tego terytorium. Armenia była w stanie zapewnić alternatywną tożsamość prawną, aby ułatwić kontakty Ormian z NK ze społecznością międzynarodową. Stwarza to jednak kolejne wyzwanie i stawia Armenię w sytuacji, w której może zakwestionować wewnętrzną tożsamość prawną Karabachu Ormian, a w razie potrzeby nawet ich autonomię. Terytorium było już zależne gospodarczo, politycznie i militarnie od Armenii, ale kontrola nad zewnętrznym wyrazem swojej tożsamości prawnej pozwoliła Armenii skutecznie kontrolować narrację NKR prezentowaną światu zewnętrznemu.

Co więcej, społeczność międzynarodowa za pośrednictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka odmówiła uznania tożsamości Ormian z Karabachu. W swoim wyroku w sprawie Chiragov i in. przeciwko Armenii Trybunał stwierdził kryteria okupacji w postępowaniu Armenii na terytoriach Azerbejdżanu, w tym te, których domaga się NKR. To sprawiło, że konstrukcja tożsamości prawnej Karabachu Ormian stała się prawnie wątpliwa. Co więcej, w 2020 r., kiedy Armenia została militarnie wyparta z Azerbejdżanu, a NKR utraciła większość terytoriów, do których się domagała, tożsamość prawna Ormian NKR i Karabachu stała się niezwykle bezbronna. Obecnie szanse na niepodległość NKR praktycznie nie istnieją, a wpływy Armenii są znacznie mniejsze. Co więcej, Armenia nie zabiega już o niepodległość NKR, rezygnując z tego celu na rzecz budowania pokoju z Azerbejdżanem.

(Nie)zależna tożsamość prawna

Niemniej jednak nawet po zmianie status quo w 2020 r. Karabachskim Ormianom udało się zachować swoją wewnętrzną tożsamość prawną. Pokazuje to, że ich tożsamość prawna nie była całkowicie zależna od wpływów i protektoratu Armenii. Niemożliwe było też zbudowanie wewnętrznej tożsamości prawnej w podmiocie pozbawionym cech prawnych państwa. Może to w pewnym stopniu stanowić wyzwanie dla dominacji Hannah Arendt w zakresie obywatelstwa jako tożsamości prawnej. Jednocześnie taka tożsamość prawna jest wyjątkowo wrażliwa. Niedawne zablokowanie jedynej drogi łączącej pozostałości NKR z Armenią pokazuje, jak łatwo państwa mogą zapobiegać zewnętrznemu wyrażaniu tożsamości prawnej. Dodatkowo wewnętrzna tożsamość prawna Karabachu Ormian jest bezpośrednio uzależniona od wyniku konfliktu pomiędzy Armenią a Azerbejdżanem.

Negocjacje między Azerbejdżanem a Armenią wskazują jednak na ponowną integrację nielegalnej republiki NKR z Azerbejdżanem, przy czym należy zagwarantować prawa i bezpieczeństwo Ormian z Karabachu . Tego typu uchwała zdaje się wskazywać na możliwość zachowania w jakiejś formie tożsamości prawnej Karabachu Ormian nawet w granicach państwa , od którego chcieli się oddzielić. Jeśli tak się stanie, ten nowy etap i transformacja konfliktu o Górski Karabach mogą potencjalnie dostarczyć jeszcze lepszego wglądu w rozwój tożsamości prawnej w nietypowych podmiotach państwowych oraz możliwości zachowania unikalnej tożsamości prawnej, nawet jeśli powiązane z nimi instytucje państwowe zostaną zdemontowane .

                 Dr Kamal Makili-Aliyev

Dr Kamal Makili-Aliyev jest badaczem praw człowieka i starszym wykładowcą w Szkole Studiów Globalnych na Uniwersytecie w Göteborgu. Jest specjalistą w dziedzinie praw człowieka, szczególnie zainteresowanym rozwiązywaniem konfliktów zbrojnych oraz kwestiami trwałego pokoju i bezpieczeństwa. Pisał obszernie o konflikcie w Górskim Karabachu, w tym o jego aspektach prawnych, humanitarnych i politycznych. Dr Makili-Aliyev jest autorem książki Contested Territories and International Law opublikowanej przez Routledge w 2020 r.

Uwaga: jest to ponowny post oryginału , który ukazał się na blogu dotyczącym grup zbrojnych i prawa międzynarodowego w dniu 30 marca 2023 r. Jest częścią serii poświęconej tożsamości prawnej pod władzami de facto. School of Blogal Studies odtwarza dwa posty naukowców ze School of Global Studies. Należy również pamiętać, że oryginalny tytuł posta został skrócony ze względu na ograniczenia techniczne naszej platformy blogowej.

Link do artykułu: https://www.blogalstudies.com/post/an-illegal-republic-aspects-of-formation-and-continuity-of-the-legal-identity-of-karabakh-armenians

Cała treść jest publikowana na licencji Creative Commons: Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe

Administrator witryny: Dustin Johnson

40530 Göteborg | Szwecja | Dustin.Johnson[at]gu.se

Tel: +46 31 786 2649

Górski Karabach ]to region położony naKaukazie Południowym, obejmujący południowo-wschodni odcinekMałego Kaukazu. Jest częścią większego regionuKarabachui obejmuje obszar pomiędzy Dolnym Karabachem aSyunikiem. Jego teren składa się głównie z gór i lasów.

Górski Karabach to terytorium uznane na arenie międzynarodowej za część Azerbejdżanu, chociaż większość jego terytorium była rządzona przez etnicznych Ormian w ramach separatystycznej Republiki Artsakh — znanej również jako Republika Górskiego Karabachu (NKR) — od od zakończenia pierwszej wojny o Górski Karabach między Armenią a Azerbejdżanem w 1994 r. do ogłoszenia zbliżającego się rozpadu republiki we wrześniu 2023 r. Przedstawiciele obu stron odbyli liczne nierozstrzygnięte rozmowy pokojowe, za pośrednictwem Grupy Mińskiej OBWE, dotyczące spornego statusu regionu , którego ludność składa się w większości z Ormian, z biegiem czasu w różny sposób opowiadała się albo za niezależnością Artsakh od obu państw, albo za jego integracją z Armenią.

Region jest zwykle utożsamiany z granicami administracyjnymi byłego Obwodu Autonomicznego Górskiego Karabachu , obejmującymi 4400 kilometrów kwadratowych (1700 2); jednakże historyczny zasięg regionu obejmuje około 8223 kilometrów kwadratowych (3175 2). 

27 września 2020 r. wybuchła nowa wojna wraz z ofensywą Azerbejdżanu w Górskim Karabachu i okolicach.  Azerbejdżan poczynił znaczne zyski podczas wojny, odzyskując wszystkie okupowane terytoria otaczające Górski Karabach i zdobywając jedną trzecią Górskiego Karabachu, w tym Szuszę i Hadrut . Wojna zakończyła się 10 listopada 2020 r. podpisaniem trójstronnego porozumienia o zawieszeniu broni pomiędzy Azerbejdżanem, Armenią i Rosją, na mocy którego wszystkie pozostałe okupowane terytoria otaczające Górski Karabach zostały formalnie zwrócone Azerbejdżanowi kontrola. Republika Artsakh stała się izolowanym państwem , połączonym z Armenią jedynie wąskim korytarzem kontrolowanym przez Rosję .

19 września 2023 roku, po kilkumiesięcznej blokadzie, Azerbejdżan rozpoczął nową, zakrojoną na szeroką skalę ofensywę wojskową w Górskim Karabachu. Siły Artsakh upadły gwałtownie, co doprowadziło do zwycięstwa Azerbejdżanu, rozpadu Republiki Artsakh, exodusu prawie całej ludności ormiańskiej z regionu [14] [15] [16] i wkroczenie azerbejdżańskich sił bezpieczeństwa do dawnej stolicy Artsakh, Khankendi .

Wojna i secesja

Odrestaurowany ormiański T-72, wyłączony ze służby podczas ataku na pozycje azerbejdżańskie w dystrykcie Askeran, służy jako pomnik wojenny na obrzeżach Stepanakert.

13 lutego 1988 r. Ormianie z Karabachu rozpoczęli demonstracje w Stepanakercie na rzecz zjednoczenia z Republiką Ormiańską. Sześć dni później dołączyły do ​​nich masowe marsze w Erewaniu . 20 lutego Rada Delegatów Ludowych w Karabachu większością głosów 110 do 17 za wnioskiem o przekazanie regionu Armenii. Ta bezprecedensowa akcja regionalnego Sowietu doprowadziła do dziesiątek tysięcy demonstracji zarówno w Stepanakercie, jak i w Erewaniu, ale Moskwa odrzuciła żądania Ormian. 20 lutego 1988 r. w Stepanakert zgwałcono dwie azerskie dziewczynki. Wywołało to powszechne oburzenie w azerskim mieście Aghdam . Pierwsza bezpośrednia konfrontacja konfliktu miała miejsce, gdy duża grupa Azerów maszerowała z Agdam do zamieszkanego przez Ormian miasta Askeran.  Konfrontacja między Azerami a policją w pobliżu Askeran przerodziła się w starcie w Askeranie , w wyniku którego zginęło dwóch Azerów, a jeden z nich rzekomo został zabity przez azerskiego funkcjonariusza policji. Rannych zostało pięćdziesięciu ormiańskich mieszkańców wsi oraz nieznana liczba Azerów i funkcjonariuszy policji.  Duża liczba uchodźców opuściła Armenię i Azerbejdżan, gdy rozpoczęła się przemoc wobec mniejszości w tych republikach.  W dniu 7 lipca 1988 r. Parlament Europejski przyjął uchwałę, w której potępił przemoc zastosowaną wobec ormiańskich demonstrantów w Azerbejdżanie i poparł żądanie Ormian dotyczące ponownego zjednoczenia z Radziecką Republiką Armenii.

29 listopada 1989 r. zakończyły się bezpośrednie rządy w Górskim Karabachu, a region powrócił pod administrację Azerbejdżanu. Polityka radziecka przyniosła jednak odwrotny skutek, gdy wspólne posiedzenie Armeńskiej Rady Najwyższej i Rady Narodowej, organu ustawodawczego Górskiego Karabachu, ogłosiło zjednoczenie Górskiego Karabachu z Armenią. 26 listopada 1991 r. Azerbejdżan zniósł status Górskiego Karabachu, zmieniając podział administracyjny i przekazując terytorium pod bezpośrednią kontrolę Azerbejdżanu.

10 grudnia 1991 r. w referendum zbojkotowanym przez miejscowych Azerów Ormianie w Górskim Karabachu zatwierdzili utworzenie niepodległego państwa. Radziecka propozycja zwiększonej autonomii Górskiego Karabachu w Azerbejdżanie nie zadowoliła żadnej ze stron, a następnie między Azerbejdżanem a Górskim Karabachem wybuchła wojna na pełną skalę , przy czym ten ostatni otrzymał wsparcie Armenii. Według byłego prezydenta Armenii, Levona Ter-Petrosjana , podejście do przywództwa Karabachu było maksymalistyczne i „myśleli, że mogą uzyskać więcej”. 

Walka o Górski Karabach nasiliła się po uzyskaniu przez Armenię i Azerbejdżan niepodległości od Związku Radzieckiego w 1991 roku. W poradzieckiej próżni władzy działania militarne między Azerbejdżanem a Armenią pozostawały pod silnym wpływem wojska rosyjskiego . Ponadto zarówno armia, jak i armia azerbejdżańska zatrudniały dużą liczbę najemników z Ukrainy i Rosji. [90] Od piętnastu do dwudziestu pięciuset afgańskich mudżahedinów wraz z bojownikami z Czeczenii wzięło udział w walkach po stronie Azerbejdżanu. Rosja dostarczyła Armenii ciężką artylerię i czołgi. Wielu ocalałych ze strony azerbejdżańskiej znalazło schronienie w 12 obozach ratunkowych utworzonych w innych częściach Azerbejdżanu, aby poradzić sobie z rosnącą liczbą osób wewnętrznie przesiedlonych w wyniku pierwszej wojny o Górski Karabach.

Do końca 1993 r. konflikt pochłonął około 30 000 ofiar i stworzył setki tysięcy uchodźców po obu stronach. Do maja 1994 r. Ormianie kontrolowali 14% terytorium Azerbejdżanu. Na tym etapie, po raz pierwszy w trakcie konfliktu, rząd Azerbejdżanu uznał Górski Karabach za stronę trzecią w wojnie i rozpoczął bezpośrednie negocjacje z władzami Karabachu. W rezultacie 12 maja 1994 r. za pośrednictwem rosyjskiej mediacji osiągnięto zawieszenie broni .

Zawieszenie broni po 1994 r

Ostateczne granice konfliktu po Protokole Biszkeckim. Siły ormiańskie Górskiego Karabachu kontrolowały prawie 9% terytorium Azerbejdżanu poza byłym Obwodem Autonomicznym Górskiego Karabachu, podczas gdy siły azerbejdżańskie kontrolują Shahumian i wschodnie części Martakert i Martuni.

Ilham Alijew , Dmitrij Miedwiediew i Serż Sarkisjan w Moskwie , 2 listopada 2008 r.

Pomimo zawieszenia broni w dalszym ciągu zdarzają się ofiary śmiertelne w wyniku konfliktów zbrojnych między żołnierzami ormiańskimi i azerbejdżańskimi. W dniu 25 stycznia 2005 r. Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy (PACE) przyjęło rezolucję PACE 1416 , która potępiła czystki etniczne wobec Azerbejdżanów. W dniach 15–17 maja 2007 r. 34. sesja Rady Ministrów Spraw Zagranicznych Organizacji Konferencji Islamskiej przyjęła uchwałę nr 7/34-P, uznającą okupację terytorium Azerbejdżanu za agresję Armenii przeciwko Azerbejdżanowi i uznając działania przeciwko ludności cywilnej Azerbejdżanu za zbrodnię przeciwko ludzkości oraz potępiając niszczenie zabytków archeologicznych, kulturowych i religijnych na terytoriach okupowanych.  XI sesja szczytu Organizacji Konferencji Islamskiej , która odbyła się w dniach 13–14 marca 2008 r. w Dakarze , przyjęła uchwałę nr 10/11-P (IS). W rezolucji państwa członkowskie OIC potępiły okupację ziem Azerbejdżanu przez siły ormiańskie i agresję Ormian na Azerbejdżan, czystki etniczne wobec ludności azerbejdżańskiej oraz oskarżyły Armenię o „zniszczenie zabytków kultury na okupowanych terytoriach Azerbejdżanu”. 14 marca tego samego roku Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło uchwałę nr 62/243 , która „żąda natychmiastowego, całkowitego i bezwarunkowego wycofania wszystkich sił ormiańskich ze wszystkich okupowanych terytoriów Republiki Azerbejdżanu”.  W dniach 18–20 maja 2010 r. 37. sesja Rady Ministrów Spraw Zagranicznych Organizacji Konferencji Islamskiej w Duszanbe przyjęła kolejną uchwałę potępiającą agresję Armenii na Azerbejdżan, uznającą działania przeciwko ludności cywilnej Azerbejdżanu za zbrodnię przeciwko ludzkości i potępiający niszczenie zabytków archeologicznych, kulturowych i religijnych na terytoriach okupowanych. 20 maja tego samego roku Parlament Europejski w Strasburgu przyjął uchwałę w sprawie „Potrzeby strategii UE dla Kaukazu Południowego” na podstawie raportu bułgarskiego posła Jewgienija Kirilowa. W rezolucji stwierdza się w szczególności, że „okupowane regiony Azerbejdżanu wokół Górskiego Karabachu muszą zostać jak najszybciej oczyszczone”.  W dniu 26 stycznia 2016 r. Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy (PACE) przyjęło uchwałę 2085, które wyraziło ubolewanie, że okupacja Górskiego Karabachu i innych przyległych obszarów Azerbejdżanu przez Armenię stwarza problemy humanitarne i środowiskowe dla obywateli Azerbejdżanu, potępiła czystki etniczne wobec Azerbejdżanów i Zgromadzenie zwróciło się o natychmiastowe wycofanie ormiańskich sił zbrojnych z danego regionu. 

Kilku światowych przywódców spotkało się na przestrzeni lat z prezydentami Armenii i Azerbejdżanu, ale wysiłki mające na celu utrzymanie zawieszenia broni nie powiodły się.

W dniu 2 kwietnia 2016 r. w regionie ponownie starły się siły azerbejdżańskie i ormiańskie.  Ministerstwo Obrony Armenii stwierdziło, że Azerbejdżan rozpoczął ofensywę mającą na celu przejęcie terytorium w regionie. W walkach zginęło co najmniej 30 żołnierzy, zniszczono także helikopter i czołg Mil Mi-24 , przy czym 12 poległych żołnierzy należało do sił azerbejdżańskich, pozostałych 18 do sił ormiańskich, a także dodatkowych 35 Ormian żołnierze według doniesień są ranni. 

Porozumienie o wojnie i zawieszeniu broni 2020

27 września 2020 r. w Górskim Karabachu i okolicach wybuchła nowa wojna.  Organizacja Narodów Zjednoczonych zdecydowanie potępiła konflikt i wezwała obie strony do deeskalacji napięcia i niezwłocznego wznowienia konstruktywnych negocjacji.

Wojna zakończyła się 10 listopada 2020 roku podpisaniem trójstronnego porozumienia o zawieszeniu broni między Azerbejdżanem, Armenią i Rosją. Zgodnie z porozumieniem o zawieszeniu broni Azerbejdżan odzyskał wszystkie okupowane terytoria otaczające Górski Karabach i zajmując jedną trzecią właściwego Górskiego Karabachu, w tym Szuszę i Hadrut .

Blokada (2022 – obecnie)

W grudniu 2022 r. Azerbejdżanie podający się za działaczy na rzecz ochrony środowiska zablokowali korytarz Lachin , jedyną drogę łączącą Górski Karabach z Armenią i światem zewnętrznym. 23 kwietnia 2023 r. siły azerbejdżańskie zainstalowały punkt kontrolny w korytarzu Lachin.  Blokada doprowadziła do kryzysu humanitarnego dla ludności Artsakh i zablokowano import podstawowych towarów, a także konwoje humanitarne Czerwonego Krzyża i rosyjskich sił pokojowych, zatrzymując 120 000 mieszkańców regionu. Rosyjskie siły pokojowe i Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża prowadziły ograniczony ruch w celu transportu pacjentów potrzebujących opieki medycznej i zaopatrzenia humanitarnego. Jednak od 15 czerwca 2023 roku Azerbejdżan zintensyfikował blokadę, blokując wszelki przepływ żywności, paliwa i leków od Czerwonego Krzyża i rosyjskich sił pokojowych przez korytarz Lachin.19 września Azerbejdżan rozpoczął operację wojskową .

Ofensywa Azerbejdżanu (2023)

19 września 2023 r. Azerbejdżan rozpoczął ofensywę wojskową na Górski Karabach. Dzień po rozpoczęciu ofensywy, 20 września, za pośrednictwem rosyjskiego dowództwa sił pokojowych w Górskim Karabachu osiągnięto porozumienie w sprawie całkowitego zaprzestania działań wojennych w Górskim Karabachu. Górski Karabach. Azerbejdżan odbył 21 września w Jewłachu spotkanie z przedstawicielami społeczności ormiańskiej Artsakh, aby rozpocząć proces reintegracji regionu z Azerbejdżanem. Niemniej jednak 21 września zarówno Artsakh, jak i lokalni mieszkańcy Stepanakert zgłosili naruszenia zawieszenia broni przez Azerbejdżan. W następstwie ofensywy rozpoczął się exodus Ormian z regionu.  28 września 2023 r. Republika Artsakh zgodziła się na rozwiązanie do 1 stycznia 2024 r.

[Za Wikipedią: https://en.wikipedia.org/wiki/Nagorno-Karabakh]