Technologia Oldowan w zmieniającym się środowisku ~2,03–1,83 mln lat temu / Cueva-Temprana A., Lombao D., Soto M., Itambu M., Bushozi P., Boivin N., Petraglia M. i Mercader J.

Wstęp

Długotrwała tradycja Oldowan sygnalizuje początek zależności technologicznej wśród homininów. Zrozumienie pochodzenia i rozwoju Oldowan jest kluczowe dla zbadania czynników, które odróżniały homininy od naczelnych innych niż ludzie, pozwalając im rozwijać się dzięki wydajnej eksploatacji środowisk plio-plejstoceńskich pomimo silnej konkurencji ekologicznej. Najwcześniejsze znane zestawy narzędzi Oldowan pochodzą z ok. 2,6 mln lat temu, jak zidentyfikowano w etiopskich stanowiskach Bokol Dora ( Braun i in., 2019 ) i Gona ( Semaw i in., 1997 ). Przyjmując, że ich kolebką jest wschodnia Afryka, kultury posiadające kulturę oldowawską wydają się być szeroko rozpowszechnione geograficznie od ~2,0 Ma, po rozproszeniu w strefie umiarkowanej w miejscach takich jak Algieria ( Sahnouni i in., 2018 ) i Południowa Afryka ( Kuman i Clarke, 2000 ; Rysunek 1A ), elektryzując się w kontekstach zajmowanych przez różne rodzaje człowiekowatych, takie jak Australopithecus , Paranthropus i Homo ( Leakey i in., 1964 ; Leakey, 1971 ; Wood, 1997 ; Blumenschine i in., 2003 ). Co ważne, nadal nie wiemy, który gatunek odpowiada za rozwój tej technologii, ani czy pojawiła się ona jednocześnie na różnych terytoriach i wśród różnych grup człowiekowatych ( Wood, 1997 ; Tennie i in., 2017 ). Porównywalne z afrykańskimi technologiami narzędzi kamiennych systemy oldowajskie można spotkać w całej Eurazji ( Baena i in., 2010 ; Ferring i in., 2011 ; Mgeladze i in., 2011 ; Moyano i in., 2011 ; de Lombera-Hermida i in., 2015 ; Mosquera i in., 2018 ; Zhu i in., 2018 ) od ok. 2 mln lat wstecz, co wskazuje na to, że systemy oldowajskie były pierwszymi szeroko rozpowszechnionymi systemami technologicznymi w Starym Świecie.

Człowieki oldowajskie ewoluowały pośród zmienności klimatycznej i ekologicznej w plio-plejstocenie, przy czym ochłodzenie i wyschnięcie doprowadziły do ​​powstania otwartych siedlisk, wymiany gatunków i rozproszenia ( Potts, 1991 , 1998 ; Plummer, 2004 ). Mniej więcej równolegle do tych zmian klimatycznych i środowiskowych, człowieki zaczęły polegać na technologiach narzędzi kamiennych opartych na otoczakach, rdzeniach i odłupkach ( Potts, 1991 ). Udokumentowano zmienność zestawów narzędzi oldowajskich ( de la Torre i Mora, 2008 ; Stout i in., 2010 ), jednak nie ma pewności co do tego, jaki rodzaj różnorodności skalnej wynika z presji środowiskowej, poznania i/lub złożoności behawioralnej ( Stout i in., 2010 ). Niektóre z przyczyn leżących u podstaw zmienności technologicznej kultury oldowańskiej pozostają nieznane z dwóch powodów: (1) braku lokalizacji o wysokiej rozdzielczości i wielu epizodach, nadających się do badań diachronicznych, dokładnie datowanych i osadzonych w kontekście ekologicznym oraz (2) trudności w wnioskowaniu wynikających z sprzecznych systemów klasyfikacji i nomenklatury w badaniu technologii kamienia, co jest prawdopodobnym skutkiem nadmiernego stosowania kryteriów typologicznych Leakeya (1971) .

Aby częściowo rozwiązać te problemy, przeprowadziliśmy nowe badania archeologiczne w regionie, w którym po raz pierwszy zidentyfikowano Oldowan, w wąwozie Oldupai (dawniej Olduvai) w Tanzanii. Kompleks stanowisk Oldupai jest prawdopodobnie jednym z najbogatszych i najlepiej datowanych archiwów geologicznych, paleontologicznych i archeologicznych z ostatnich ~2,4 miliona lat ( Hay, 1976 ; Deino, 2012 ; McHenry, 2012 ; Deino i in., 2020 ; McHenry i in., 2020 ; Stanistreet i in., 2020 ). Większość informacji o aktywności homininów w Oldupai pochodzi ze wschodniej strony basenu, gdzie zapis Oldowan jest młodszy ( Leakey, 1971 ) niż wczesny Oldowan z Kenii i Etiopii. Najnowsze prace ( Mercader i in., 2021 ; Stollhofen i in., 2021 ) wykazały jednak, że najwcześniejszy znany do tej pory gatunek oldowański w Oldupai występuje w odsłonięciach na zachodniej stronie wąwozu ( ryc. 1B ), czasami obejmując wielowarstwowe stanowiska o wysokiej rozdzielczości.

Ewass Oldupa

Nowo zgłoszone stanowisko Ewass Oldupa ( Mercader i in., 2021 ), zajmowane już 2,03 Ma, stanowi najwcześniejsze dotychczas zidentyfikowane osadnictwo homininów w wąwozie Oldupai. Zespoły archeologiczne wydobyto z pięciu wykopów, z których każdy reprezentuje odrębne środowiska osadowe na pakiecie geologicznym o grubości >40 m i obejmującym pięć faz osadnictwa (I–V) ( Rysunek 1C ).

Faza I odpowiada najwcześniejszym złożom geologicznym, w kontekście rzecznym piasków maficznych nad wytłoczonym ignimbrytem Naabi, co daje zespołowi wiek ∼ 2,038 ± 0,005 Ma ( Deino, 2012 ). W tej fazie środowisko sedymentacyjne charakteryzuje się wysokoenergetycznymi wulkanami ( McHenry i in., 2008 ); następnie ustabilizowało się, wspierając systemy rzeczne przez równinę zalewową. Analiza fitolitów ( Mercader i in., 2021 ) wskazuje na pionierski kontekst kwiatowy paproci, ułatwiający późniejszą kolonizację przez inne grupy roślin. Nie odzyskano żadnych szczątków fauny. Faza II jest udokumentowana na obszarze wykopalisk o powierzchni 91 ^m2 . Stratygraficznie reprezentuje najwyższą część strefy składowej grubego skaleniowego kryształu tufu (CFCTcz) datowanej na 2,015 ± 0,006 Ma ( Deino, 2012 ), w środowisku sedymentacyjnym, które poprzedza osadzanie się najniższego złoża I i najwcześniejszego paleolaka w odsłonięciu, 4,6 m poniżej tufu IA. Woski roślinne, stabilne izotopy ze szkliwa zębów i analiza fitolitów ( Mercader i in., 2021 ) sugerują środowisko składające się z krótkich mozaik leśnych. Faza III znajduje się w środowisku sedymentacyjnym woskowych glin z najwcześniejszej ekspansji paleolaka Oldupai, wykopanej na powierzchni ponad 31 m2 ^. To zajęcie znajduje się 4 m poniżej tufu IA, datowanego na ∼ 2 Ma ( Deino, 2012 ). Fitolity wskazują na mieszany krajobraz lasów i palm ( Mercader i in., 2021 ). Kości zwierząt reprezentują zróżnicowane siedliska zajmowane przez Antilopini, Bovini, Hippotragini i Tragelaphini. Ponadto Chelonia i Crocodylus wykazują bliskość zbiorników wodnych i typowy kontekst Upper Bed I, brzegu jeziora.

Faza IV wiąże się z meandrującym strumieniem, częścią wielopiętrowego pasa kanałowego ułożonego 3 m poniżej Tuff IA (∼2 Ma) i wykopanego na powierzchni 21 m2 ^. Fitolity pochodzą z terenów leśnych i trawiastych, podczas gdy fauna obejmuje wołowate, koniowate, małpiatki i naczelne (por. Theropithecus oswaldi ) ( Mercader i in., 2021 ). Chelonia , Crocodylus i Hippopotamus oznaczają półstałe zbiorniki wodne. Wreszcie faza V obejmuje najmłodszy zespół oldowajski na tym stanowisku, odzyskany z wykopanego obszaru o powierzchni 42 m2 ^. Ta faza jest umieszczona między Tuffs IB i IC, ten ostatni datowany na 1,832 ± 0,003 Ma ( Deino, 2012 ). Mówiąc ekologicznie, zajęcie to odpowiada fazie przejściowej między mozaikami leśnymi a siedliskami stepowymi nad nimi. Nie odnaleziono żadnej fauny.

Ten niezwykle zróżnicowany kontekst paleośrodowiskowy, obejmujący ~200 000 lat, sprawia, że ​​Ewass Oldupa jest idealną lokalizacją do badania kwestii zmienności technologicznej. Dlatego w tym badaniu przedstawiamy jakościową i ilościową analizę tych wczesnych zespołów skalnych oldowańskich, oferując diachroniczną perspektywę zmian technologicznych oldowańskich i ujawniając nowe aspekty adaptacyjnego zachowania wczesnoplejstoceńskich homininów.

Materiały i metody

Analiza technologiczno-typologiczna narzędzi kamiennych

Zespół kamieni Ewassa Oldupy obejmuje 565 artefaktów wykopanych w 2018 r. ( n = 28) i 2019 r. ( n = 537). Narzędzia kamienne mierzono według ich maksymalnych wymiarów morfologicznych i wymiarów technologicznych (na podstawie minimalnego prostokąta z platformą u dołu i powierzchnią grzbietową skierowaną do góry). Do analizy wykorzystaliśmy pomiary technologiczne. Podczas analizy zespołu nie zastosowano żadnego punktu odcięcia rozmiaru. Zapisano wagę każdego artefaktu. Surowiec analizowano makroskopowo w celu określenia morfologii, koloru Munsella, wielkości ziarna, tekstury, połysku, przezroczystości, składu mineralnego, zanieczyszczeń, zmian postdepozycyjnych i foliacji. Surowiec zespołu archeologicznego porównano z kolekcją referencyjną utworzoną i skompletowaną przez projekt Stone Tools, Diet, and Sociality w Tropical Archeology Lab (TAL; Earth Sciences 811, University of Calgary). Opisową analizę techno-typologiczną artefaktów przeprowadzono w bazie danych zbudowanej na Logical Analytical System (SLA) ( Carbonell i in., 1983 ), a następnie zmodyfikowano ją kompleksowo, dostosowując do specyfiki zespołów oldowańskich ( Mosquera i in., 2018 ). Nomenklatura jest standardowa w analizie litologicznej i wystarczająco szeroka, aby umożliwić zewnętrzne porównania, jeśli zajdzie taka potrzeba.

Zastosowaliśmy dziewięć kategorii techno-typologicznych: (1) Odłupki kompletne: produkty kruszenia, które wykazują powierzchnie grzbietowe i brzuszne oraz platformę odbicia, nie mają pęknięć i mają długość technologiczną >20 mm; (2) Szczątki: produkty kruszenia <20 mm długości technologicznej; (3) Odłupki rozdrobnione: produkty kruszenia, które pomimo posiadania jednego lub więcej pęknięć nadal zachowują powierzchnie grzbietowe i brzuszne oraz platformę odbicia; (4) Fragmenty odłupków: produkty kruszenia, które pomimo posiadania powierzchni grzbietowych i brzusznych, nie wykazują platformy odbicia z powodu wcześniejszego pęknięcia; (5) Rdzenie: objętości zarządzane określoną metodą kruszenia w celu usunięcia odłupków, wykazujące pęknięcia na powierzchniach eksploatacyjnych oraz ślady uderzeń na powierzchniach odbicia; (6) Fragmenty rdzenia: objętości obrabiane określoną metodą kucia w celu usunięcia odłupków, wykazujące odłupki na powierzchniach eksploatacyjnych, ślady uderzeń na powierzchniach uderzeniowych oraz jedno lub więcej pęknięć, których nie można przypisać dynamice metody kucia; (7) Narzędzia: objętości modyfikowane określonym wzorem kształtowania, nieskierowane wyłącznie na uzyskanie odłupków. Kategoria ta odnosi się do wytwarzania narzędzi z niezmodyfikowanych oryginalnych półfabrykatów; (8) Części retuszowane: produkty kucia, które zostały zmodyfikowane po ekstrakcji zgodnie z określonymi wzorami kształtowania; i (9) Materiał uderzeniowy: półfabrykaty wykazujące obfite zużycie użytkowe na powierzchniach, wskazujące na działania związane z kuciem.

Klasyfikacje płatków pofragmentowanych/płatków retuszowanych opierają się na następujących kryteriach: (1) Kora platformy: niekorowa, korowa; (2) Typ platformy: prosta, liniowa, punktowa, fasetowana; (3) Liczba faset platformy, jeśli występuje; (4) Wymiary platformy: długość i szerokość; (5) Kąt platformy: kąt między platformą a powierzchnią brzuszną; (6) Typ cebuli: wyraźny lub rozproszony; (7) Delimitacja powierzchni brzusznej: prosta, wklęsła, wypukła, kręta; (8) Zakończenie: schodkowe, zawiasowe, piórkowe, przejęte; (9) Kora grzbietowa: niekorowa, niekorowa dominująca nad korową, korowa dominująca nad niekorową, kompletna kora; (10) Lokalizacja kory; (11) Liczba blizn na powierzchni grzbietowej; (12) Układ blizn: jednobiegunowy, dwubiegunowy, dośrodkowy, poprzeczny itd. oraz (13) Długość krawędzi w mm (suma pełna).

Retuszowane odłamki analizowano, dostosowując kryteria analitycznej typologii Laplace’a (1972) : (1) Konfiguracja obwodu (%); (2) Orientacja retuszu względem platformy; (3) Tryb retuszu: prosty, nagły, gładki; (4) Amplituda retuszu względem krawędzi; (5) Głębokość retuszu względem powierzchni; (6) Kierunek retuszu: bezpośredni, odwrotny, naprzemienny, naprzemienny; (7) Ciągłość retuszu: ciągła, nieciągła, karbowana, ząbkowana; (8) Oznaczenie krawędzi: proste, wklęsłe, wypukłe, kręte; oraz (9) Długość retuszu w mm (suma całkowita). Każdy retuszowany element został zidentyfikowany za pomocą kodu typu podstawowego, a następnie przetłumaczony na szerszą nomenklaturę publiczną.

W przypadku rdzeni badaliśmy kilka aspektów: (1) Twarzowość: jednostronna, dwustronna, wielostronna; (2) Kora: niekorowa, dominująca niekorowa, dominująca korowa, korowa; (3) Etap redukcji jakościowej: testowany, początkowy, średni, wyczerpany; (4) Hierarchiczna organizacja powierzchni; (5) Wstępne ustalenie produktu; (6) Rotacja (jeśli to możliwe): dwustronna naprzemienna, dwustronna naprzemienna, dwustronna ciągła, dwustronna hierarchiczna; (7) Negatywy ekstrakcyjne: unipolarne, bipolarne, wielobiegunowe, dośrodkowe; (8) Relacja kątowa między platformą perkusyjną a powierzchnią usuwania; i (9) Obwód (%).

Zidentyfikowaliśmy siedem metod kucia rdzeni w eksploatacji: (1) Multipolar multifacial: rdzeń, którego zarządzanie objętością obejmuje co najmniej cztery powierzchnie eksploatowane w co najmniej czterech różnych kierunkach; (2) Unipolar longitudinal: pojedyncza powierzchnia była eksploatowana zgodnie ze schematami jednokierunkowymi; (3) Bifacjalna ortogonalna: kucie dwóch przeciwległych powierzchni w jednym kierunku; (4) Bifacjalna dośrodkowa: eksploatacja dwóch powierzchni oddzielonych płaszczyzną poziomą, każda z co najmniej trzema usunięciami zgodnie ze schematem dośrodkowym; (5) Unifacjalna dośrodkowa: eksploatacja jednej powierzchni z co najmniej trzema usunięciami zgodnie ze schematem kierunkowym w stronę środka powierzchni; (6) Bipolar-on-anvil: technika, w której pozycjonowanie odkuwki odbywa się na kowadle; oraz (7) Unifacjalna bipolarna: pojedyncza powierzchnia była eksploatowana zgodnie ze schematem przeciwległym dwukierunkowym.

Wietrzenie artefaktu odnotowano w skali od 0 do 3: 0 = Świeże; 1 = Mniej niż połowa jest zerodowana; 2 = Więcej niż połowa jest zerodowana; 3 = Pełne wietrzenie. Wypadki przy kuciu zostały zlokalizowane po pomiarach technologicznych artefaktów. Patynę klasyfikowano od 0 do 3: 0 = Brak patyny; 1 = Mniej niż połowa wykazuje patynę; 2 = Więcej niż połowa wykazuje patynę; 3 = Pełna patyna. Konkrecja: 0–3, gdzie 0 = Brak konkrecji; 1 = Mniej niż połowa wykazuje konkrecję; 2 = Więcej niż połowa wykazuje konkrecję; 3 = Pełna konkrecja.

Oprogramowaniem stosowanym do techno-typologicznej statystyki opisowej były Excel i PAST ( Hammer i in., 2006 ). Schematy techniczne rdzeni wykonano przy użyciu oprogramowania Inkscape Open Source Vector Software.

Metoda rekonstrukcji objętościowej: nowe podejście ilościowe do wczesnego oldowańskiego

Technologia kamienia oldowańskiego została uznana za system redukcji doraźnej lub wymagającej najmniejszego wysiłku ( Toth, 1985 ; Isaac, 1997 ; Schick i Toth, 2006 ). Jednak do niedawna niewiele badań miało na celu ilościowe określenie okresu życia i historii konserwacji za redukcją rdzenia, aby udowodnić to założenie. Poprzednie badania opierały się na wskaźnikach technologicznych ze zmiennych, takich jak liczba usunięć w rdzeniu, pozostała kora lub średnie kąty platformy, wśród innych wskaźników intensywności redukcji ( Clarkson, 2013 ; Douglass i in., 2018 ). Wybraliśmy metodę rekonstrukcji objętościowej (VRM) ( Lombao i in., 2020 , 2021 ), opartą na wzorach geometrycznych specyficznych dla zespołów na bazie kwarcytu i trójwymiarowych kształtów poddanych analizie. VRM jest specjalnie zaprojektowany do badania technologii oldowańskiej, zajmując się typowymi problemami, takimi jak nakładający się efekt procesów redukcji kamienia ( Lombao i in., 2019 ), umożliwiając jednocześnie porównania między wieloma metodami kruszenia. Co więcej, VRM jest holistyczną metodą, która wymaga integracji zarówno analizy rdzenia, jak i odłupków w celu zmaksymalizowania rozdzielczości. VRM przeprowadził ilościową analizę rdzeni pod względem intensywności redukcji, zgodnie z ich metodą kruszenia i ich rozkładem według fazy zajęcia (fazy I–IV, ponieważ rdzeni nie odzyskano w fazie V). Nie próbowaliśmy porównań wewnątrzfazowych ze względu na małą wielkość próby dla faz I i IV. Ograniczyliśmy nasze badanie VRM do rdzeni kwarcytowych na klastach tablicowych, które stanowią największą grupę (94,9%). Analizy statystyczne danych VRM zostały przetworzone za pomocą R ( R Core Team, 2013 ). Aby uzyskać szczegółowe informacje na temat metody VRM, odsyłamy czytelnika do jej oryginalnego źródła ( Lombao i in., 2020 ), w którym podsumowano procedurę aplikacji:

• Rejestruj średnią i medianę grubości i grubości platformy. Przeprowadzono testy normalności Shapiro-Wilka w celu oceny rozkładu ( Tabele uzupełniające 1–3 ).

• Zmierz wymiary morfologiczne rdzenia na podstawie jego najmniejszego prostokąta.

• Określ liczbę generacji usuwania płatków, które zmodyfikowały maksymalny wymiar każdej osi długości i szerokości produktu. Liczba zaangażowanych generacji nazywana jest „jednostką korekcyjną”.

• Zastosuj jednostki korekcyjne do długości i szerokości. Pomnóż liczbę zidentyfikowanych jednostek korekcyjnych przez średnią/medianę grubości platformy płatka. Aby skorygować oś grubości, pomnóż liczbę zidentyfikowanych generacji płatków przez średnią/medianę grubości płatka.

• Dodaj te wartości do wymiarów rdzenia (następnie użyj tych skorygowanych wymiarów, aby zastosować wzór na objętość elipsoidy).

• Pomnóż oryginalną szacowaną objętość przez gęstość każdego rdzenia. To przeliczy objętość na wartości masy, co da oszacowanie oryginalnej masy.

• Podziel pozostałą masę rdzenia, która jest masą sygnalizacyjną w momencie odrzucenia, przez szacowaną pierwotną masę wykroju przed kuciem; następnie pomnóż wynik przez 100, aby uzyskać wartości procentowe.

• Aby oszacować procent masy wyekstrahowanej, odejmij procent masy pozostałej od 100%.

Wyniki

Przegląd montażu

Pełny opis skał liticznych przedstawiono w tabeli 1 , a kryteria klasyfikacji szczegółowo opisano w sekcji Metody. Kwarcyt jest dominującym surowcem (97,7%), z niewielkim udziałem ignimbrytu (1,6%), gnejsu (0,5%) i bazaltu (0,2%). Zespół kwarcytu wykazuje różne rozmiary ziaren wraz z morfologią tabliczkową do podkątowej bez dowodów na zaokrąglone powierzchnie/korę, co wskazuje na pierwotne zaopatrzenie. Źródła określono na podstawie geochemii ( Mercader i in., 2021 ). Kwarcyt pochodził z regionalnych i lokalnych ostańców (Naibor Soit, ∼12 km/Naisiusiu, 0,4 km). Sekwencje kruszenia obejmują dziewięć kategorii techniczno-typologicznych. Rdzenie ( n = 59, 10,4%) reprezentują różne metody redukcji, takie jak dwustronna dośrodkowa ( n = 3), jednostronna dośrodkowa ( n = 4), wielobiegunowa wielobiegunowa ( n = 19), dwubiegunowa na kowadle ( n = 3), jednobiegunowa podłużna ( n = 16), jednostronna dwubiegunowa ( n = 1) i dwustronna ortogonalna ( n = 14). Narzędzia o dużej wytrzymałości składają się z 10 sferoidów kwarcytowych (1,8%) i dwóch ignimbrytowych narzędzi siekających/rozcinających (0,35%). Retuszowanych elementów było w sumie sześć (1,1%); wszystkie na kwarcycie: nacięcia ( n = 3), skrobaki boczne ( n = 2) i ząbkowany ( n = 1). Pełne odłupki (>20 mm długości technologicznej) ( n = 234, 41,4%) są liczne, większość z nich znajduje się na kwarcycie, z tylko dwoma przykładami w ignimbrycie i gnejsie. Odłamki (<20 mm długości technologicznej) ( n = 57, 10,1%) są obecne tylko w trzech fazach z największą akumulacją artefaktów kamiennych. Materiały perkusyjne są rzadkie ( n = 15, 2,65%), ale wykazują największą różnorodność surowców.

Zmienność technologiczno-typologiczna w czasie i w różnych środowiskach

W fazie I wykopaliska (82 m2 ⁾ odsłoniły 10 artefaktów skupionych na powierzchni 7 m2 ⁽ Rysunek 2 ). Wszystkie artefakty wykonano na kwarcycie, a materiał wykazuje niewielkie lub minimalne zaokrąglenia. Dwa odłupki mają wartości metryczne 47,2 × 39,3 × 17,2 mm i 63,8 × 58,1 × 25,5 mm. Ich platformy są jednofasetowe z niekorowymi powierzchniami grzbietowymi. Sześć rdzeni dokumentuje cztery metody kruszenia: jednobiegunową podłużną, dwustronną ortogonalną, jednostronną dośrodkową i wielobiegunową wielofazową. Oryginalne odłupki były klastami tablicowymi. Metryki rdzeni i liczba usunięć na metodę kruszenia podano w Tabeli uzupełniającej 4 .

Faza II jest udokumentowana na obszarze wykopalisk o powierzchni 91 m2 ^. Artefakty ( n = 201) ( Rysunek 3 ) były rozrzucone na obszarze 40 m2 ⁱ stanowią największą akumulację kamienia na tym stanowisku. Artefakty wykazują niewielkie lub minimalne zaokrąglenia, ze średnimi do dużych zaokrągleniami w 16 kawałkach (7,9%). Narzędzia kamienne z tego poziomu obejmują największą zmienność surowca z ignimbrytem, ​​bazaltem i gnejsem, chociaż kwarcyt jest nadal powszechny (95,5%). Najbardziej powszechnym produktem są kompletne płatki. Większość jest z kwarcytu, z tylko jednym przykładem płatka wykonanego z gnejsu. Średnie wymiary płatków i SD wynoszą 34 ± 13,5 × 32 ± 14 × 14 ± 6,5 mm. Średnie wymiary platformy i SD wynoszą 21,1 ± 11,4 × 11,6 ± 6,2 mm. Platformy są głównie jednofasetowe (85,8%), z kilkoma dwufasetowymi (9,5%) i korowymi przykładami (4,7%). Płatki prezentują głównie niekorowe powierzchnie grzbietowe (78,5%), przy czym inne kategorie są rzadkie i obejmują niewielką korę (6,3%), dominację korową (7,6%) i w pełni korową (7,6%). Powierzchnie grzbietowe podtrzymują 0 – 6 blizn ( X = 2,4), pochodzących z ekstrakcji unipolarnych, bipolarnych i dośrodkowych. Zanieczyszczenia znajdują się wyłącznie na kwarcycie i są stosunkowo rzadkie. Rozdrobnione płatki prezentują prawie wyłącznie pęknięcia boczne, z dowodami na dwa kawałki z pęknięciami podłużnymi. Retuszowane odłupki są rzadkie: trzy kawałki kwarcytu (1,5%) podtrzymujące karb, skrobak boczny i ząbek, mierzące odpowiednio 63,5 × 61,4 × 23,7 mm, 47,0 × 40,4 × 26,2 mm i 31,3 × 55,8 × 15,8 mm. Konfiguracja obwodu jest rzadka; retusz nie jest rozległy w żadnym kawałku. Obejmuje 20 mm w karbie, 34 mm na skrobaku bocznym i 38 mm w ząbku. Trzy kawałki prezentują retusz pochodzący od powierzchni brzusznej w kierunku grzbietowej, z kątami ∼ 90 stopni. Jeśli chodzi o rdzenie, kwarcyt jest preferowanym materiałem do kruszenia, z tylko jednym rdzeniem w ignimbrycie. Oryginalne półfabrykaty były klastami tabliczkowymi, poza dwoma rdzeniami na odłupkach. Większość rdzeni jest niekorowa (82,2%), podczas gdy niewielki odsetek rdzeni ma niewielkie pokrycie korowe (10,7%) lub jest zdominowany przez korę (7,1%). Zidentyfikowano pięć metod miażdżenia: (1) wielobiegunowa wielofazowa, jednobiegunowa podłużna, dwustronna ortogonalna, dwubiegunowa na kowadle i dwustronna dośrodkowa. Metryki rdzeni i liczba usunięć na metodę miażdżenia znajdują się w podanej Tabeli uzupełniającej 5. Faza II jest najbogatsza w klasyczne narzędzia oldowańskie, w tym osiem sferoidów kwarcytowych i ciężkie narzędzia reprezentowane przez dwa narzędzia siekające/rąbające ignimbryt. Technologicznie te dwa artefakty reprezentują jedno- i dwustronne strategie redukcji. Jednak wypukłość ich krawędzi i kątowe relacje między ich powierzchniami są bardziej ostre w porównaniu do rdzeni dzielących ten sam typ schematów redukcji. Te obserwacje, wraz z bardzo małą liczbą płatków ignimbrytu w zespole, sugerują, że te artefakty są wynikiem konfiguracji narzędzi, a nie tylko eksploatacji rdzenia. Faza II ma największą liczbę materiałów udarowych. Obejmuje to osiem kamieni młotkowych i cztery fragmenty tłuczone, głównie z kwarcytu wraz z dwoma narzędziami ignimbrytowymi, jednym z gnejsu, plus jedyny artefakt bazaltu, który odzyskaliśmy. Średnie wymiary kamieni młotkowych i SD wynoszą 94,7 ± 31,3 mm × 75,9 ± 31,9 mm × 58,7 ± 26,6 mm. Ślady uderzeń są systematycznie obecne na zaokrąglonych końcach kamieni młotkowych. Trzy z fragmentów uderzeniowych wykazują pęknięcia boczne, a pozostałe wykazują pęknięcia wielokrotne.

Wykopaliska w fazie III ujawniły 188 artefaktów ( ryc. 4 ), drugi najbogatszy zespół narzędzi kamiennych na tym stanowisku. Zespół składa się niemal wyłącznie z artefaktów kwarcytowych (97,9%). Większość materiałów jest świeża (64,4%), a reszta wykazuje minimalne zaokrąglenia. Dominują kompletne odłupki. Większość z nich wykonano na kwarcycie, a jeden odłupek z ignimbrytu. Średnie wymiary odłupków i odchylenia standardowe wynoszą 34,8 ± 12,8 mm × 31,7 ± 11,5 mm × 14,2 ± 5,8 mm. Średnie wymiary platform i odchylenia standardowe wynoszą 19,1 ± 8,7 mm × 10,5 ± 5,2 mm. Podobnie jak w fazie II, powszechne są platformy jednofasetowe (80,5%), wzdłuż korowych (17,8%) i dwufasetowych (1,7%). Płatki prezentują głównie niekorowe powierzchnie grzbietowe (73,7%), z mniejszą liczbą przykładów lekkiego pokrycia korą (6,6%) i całkowitych powierzchni korowych (19,7%). Powierzchnie grzbietowe mają od 0 do 6 blizn ( X = 1,7), obejmujących redukcję jednobiegunową, dwubiegunową i dośrodkową. Liczba resztek po odłupaniu jest najwyższa ze wszystkich faz. Rozdrobnione odłupki wykazują pęknięcia boczne, dystalne i podłużne w równych proporcjach. Retuszowane odłupki są rzadkie, tylko dwa przykłady mają nacięcia, mierząc 48,1 × 29,2 × 14,2 mm i 59,8 × 51 × 24,5 mm. Konfiguracja obwodu wynosi 22 i 29 mm. W obu przypadkach retusz pochodzi z powierzchni brzusznej w kierunku grzbietowej, pod kątem ∼ 90 stopni. Druga co do wielkości próbka rdzenia pochodzi z fazy III. Kwarcyt jest dominującym surowcem, z zaledwie dwoma okazami w ignimbrycie. Trzy czwarte rdzeni znajdowało się na klastach tabliczkowych, podczas gdy reszta na płatkach. Metryki rdzeni i liczba usunięć na metodę kruszenia podano w Tabeli uzupełniającej 6. Większość rdzeni (65%) wykazuje powierzchnie niekorowe, z niższymi proporcjami niewielkiej obecności korowej (20%) i dominacji korowej (15%). Metody kruszenia zidentyfikowane w Fazie III to wielobiegunowa wielofazowa, jednobiegunowa podłużna, dwustronna ortogonalna, dwustronna dośrodkowa, jednostronna dośrodkowa i jednostronna bipolara. Ciężkie narzędzia składają się z dwóch sferoidów kwarcytowych. Te narzędzia perkusyjne to kamienie młotkowe z kwarcytu i ignimbrytu o wymiarach odpowiednio 73,3 × 51,5 × 37,8 mm i 70,7 × 68,8 × 67,2 mm. Ślady perkusyjne koncentrują się na zaokrąglonych końcach obu elementów. Istnieje jeden przypadek wykorzystania artefaktu zarówno jako dwustronnego ortogonalnego rdzenia, jak i materiału perkusyjnego.

W fazie IV odzyskaliśmy 151 narzędzi kamiennych ( Rysunek 5 ). Zespół jest w całości wykonany z kwarcytu. Większość materiału nie wykazuje zaokrągleń (74,8%), przy czym mniejszość jest lekko zaokrąglona, ​​a tylko dwa artefakty wykazują silne zaokrąglenia. Najczęściej występującymi produktami są kompletne odłupki. Średnie wymiary odłupków i SD wynoszą 30 ± 8,1 mm × 25,6 ± 7,2 mm × 12,1 ± 4,1 mm. Średnie wymiary platform i SD wynoszą 15,8 ± 6,9 mm × 9,2 ± 4,1 mm. Dominują platformy jednofasetowe (78,5%), a następnie dwufasetowe (15,4%) i korowe (6,1%). Płatki wykazują wysoki udział niekorowych powierzchni grzbietowych (83,1%), z niższym udziałem niewielkiej kory (12,3%) i kompletnych powierzchni korowych (4,6%). Blizny na powierzchniach grzbietowych wahają się od 0 do 4 ( X = 2,1), obejmując ekstrakcje unipolarne, bipolarne i dośrodkowe. Jest 23 fragmenty szczątków. Podobnie jak w poprzednich fazach, pofragmentowane odłupki mają pęknięcia boczne (19%), dystalne (47,6%) i podłużne (33,3%). W fazie IV nie odzyskano żadnych retuszowanych odłupków. Liczba rdzeni jest niewielka, a każdy rdzeń reprezentuje inną metodę kruszenia: wielobiegunową wielofazową, jednobiegunową podłużną, dwustronną ortogonalną, dwustronną dośrodkową i bipolarną na kowadle. Metryki rdzeni i liczbę usunięć na metodę kruszenia podano w Tabeli uzupełniającej 7. Wszystkie rdzenie znajdowały się na kwarcycie. Cztery z nich wystąpiły na klastach tablicowych, z wyjątkiem jednego (dwustronnego ortogonalnego) na odłupku. Narzędzia udarowe ograniczają się do jednego kamienia młotkowego kwarcytu o wymiarach 87,8 × 57,3 × 47,9 mm.

Zespół narzędzi kamiennych z fazy V został rozrzucony na obszarze 9 m2 ^. Artefakty ograniczają się do 15 kwarcytowych kamieni. Artefakty nie wykazują oznak erozji. Dominują kompletne odłupki, o średnich wymiarach i SD wynoszących 32 ± 9,5 mm × 29,5 ± 8 mm × 12,5 ± 3 mm. Średnie wymiary platformy i SD wynoszą 17,2 ± 9,7 mm × 8,8 ± 4,1 mm. Platformy są w większości jednopłaszczyznowe, z dwoma przykładami platform korowych i jednym dwupłaszczyznowym. Odłupki mają prawie wyłącznie niekorowe powierzchnie grzbietowe, z wyjątkiem dwóch odłupków korowych. Powierzchnie grzbietowe rejestrują blizny w zakresie od 1 do 7 blizn ( X = 2,4), obejmujące redukcję unipolarną i dośrodkową. Nie odzyskano żadnych szczątków z tej fazy. Retuszowane odłupki zawierają jednostronną skrobaczkę zachowującą grzbietową korę i mierzącą 50 × 39,8 × 14,2 mm. Konfiguracja obwodu wynosi 64 mm. Retusz jest odwrotny, od powierzchni grzbietowej w kierunku brzusznej i pod kątem ∼ 90°.

Metoda rekonstrukcji objętościowej

W Ewass Oldupa VRM pokazuje, że zarówno rozmiar próbki, jak i wyekstrahowana masa są stałe w całym zespole ( tabele uzupełniające 8–11 ) . Większość rdzeni mieści się w podobnym kontinuum: 200–1400 g ( rysunek 6A ) . Na pierwszy rzut oka masa usunięta z rdzeni ( rysunek 6B ) wydaje się bardzo zmienna, przy czym rdzenie w fazach II–III mają usunięte ∼ 20%–∼ 80% swojej masy. Testy Kołmogorowa–Smirnowa nie wykazują jednak istotnych różnic w rozkładzie [KS ( p ) > 0,05] ( tabele uzupełniające 12 , 13 ).

Większe próbki poddano wielobiegunowej redukcji multifacialnej ( n = 18; mediana = 671,8 g). W przypadku mniejszych próbek zastosowano albo dwustronną redukcję ortogonalną ( n = 10; mediana = 305,2 g), albo dwustronną redukcję dośrodkową ( n = 2; mediana = 459,8 g), a zwłaszcza metodę bipolarną na kowadełku ( n = 2; mediana = 312,2 g) ( Tabela uzupełniająca 14 ). Rdzenie multifacialne multipolarne wykazują również większą zmienność masy pierwotnej ( Rysunek 6C ), ze statystycznie istotnymi różnicami dla dwustronnej redukcji ortogonalnej w porównaniu z wielobiegunową redukcją multifacialną, a także dwustronnej redukcji ortogonalnej w porównaniu z jednobiegunową redukcją podłużną ( Tabela 2 ).

Nasze szacunki masy wyekstrahowanej metodą miażdżenia ( rysunek 6D ) pokazują, że jednostronne rdzenie podłużne są najbardziej zmienne w momencie odrzucenia: intensywność redukcji 20–80% ( tabela uzupełniająca 15 ). Natomiast rdzenie wielobiegunowe wielobiegunowe ( n = 18; mediana = 72,6%) i rdzenie dwustronne dośrodkowe ( n = 2; mediana = 67,8%) są silnie zredukowane, ale nie wyczerpane. Testowanie par Manna-Whitneya pokazuje, że różnice te są statystycznie istotne w odniesieniu do ich wartości centralnych ( tabela 2 ), przy czym większe wartości mają rdzenie wielobiegunowe wielobiegunowe niż rdzenie jednostronne podłużne, dwustronne ortogonalne i dwubiegunowe na kowadle.

Dyskusja

Zespoły narzędzi kamiennych z zachodniej części plejstocenu w wąwozie Oldupai ( Habermann i in., 2016 ; Mercader i in., 2021 ; Stollhofen i in., 2021 ) stanowią najwcześniejszy zapis obecności homininów w tym obszarze. Ewass Oldupa to jeden z niewielu wielowarstwowych, wysokiej rozdzielczości zapisów wczesnego oldowanu i wczesnego plejstocenu, podkreślających pionierskie zachowanie ekologiczne, czyli pierwsze zajęcie terytorium po katastroficznym zdarzeniu, i wykazujących stabilny zapis technologiczny pośród zmieniających się środowisk. Homininy wykorzystywały powtarzające się strategie technologiczne w całej sekwencji, co oznacza spójne wzorce użytkowania gruntów, pozyskiwanie surowców i produkcję kamieni na przestrzeni ∼200 000 lat. Ta adaptacja behawioralna objawia się na dwa sposoby.

Po pierwsze, w każdej fazie technologia liticzna była produkowana głównie na kwarcycie, a inne materiały były rzadziej stosowane. Dane makroskopowe i petrograficzne, w porównaniu z opublikowanymi zbiorami referencyjnymi ( Favreau i in., 2020 ; Soto i in., 2020a , b ), wykazały, że najbardziej prawdopodobnymi źródłami surowców wykorzystywanych w Ewass Oldupa były odsłonięcia Naisiusiu, Naibor Soit, Endonyo Osunyai i/lub Oittii. Jednak charakterystyka chemiczna i liniowa analiza dyskryminacyjna materiałów oldowańskich wykazały, że do trzech czwartych kwarcytu pochodziło z Naibor Soit, podczas gdy ściśle lokalna skała z Naisiusiu była rzadziej stosowana ( Mercader i in., 2021 ). Jest to interesująca cecha behawioralna, ponieważ Naibor Soit znajduje się ∼ 12 km od Ewass Oldupa, co potwierdza pogląd, że zróżnicowany transport i zarządzanie surowcami były kluczową cechą obecną już na wczesnym etapie Oldowan i utrzymywaną przez czas ( Stout i in., 2005 ; Negash i in., 2006 ; Braun i in., 2008b ; Harmand, 2009 ; Goldman-Neuman i Hovers, 2012 ). Natomiast młodsze stanowiska Oldowan ze wschodniej kotliny, takie jak w Douglas Korongo (DK), ujawniają skupienie na skałach wulkanicznych ( Leakey, 1971 ; Ludwig, 1999 ; Kimura, 2002 ; Mora i de la Torre, 2005 ; Sánchez-Yustos, 2021 ).

Po drugie, produkcja kamienia łupanego konsekwentnie opierała się na tych samych metodach kucia, przy czym trzy z nich (multipolarne multifacial, unipolarne longitudinalne i bifacjalne ortogonalne) powtarzały się w czterech fazach. Strategie kucia dośrodkowego pojawiały się w całej sekwencji. Kucie bipolarne na kowadle jest obecne, ale w marginalnych proporcjach. Przygotowanie platformy było minimalne, przeważały platformy jednopłaszczyznowe, co dowodzi, że homininy dążyły do ​​ekstrakcji odłupków jako głównego celu redukcji rdzenia. Retuszowane odłupki są rzadkie. Klasyczne ciężkie narzędzia/narzędzia do siekania, takie jak te ze wschodniego basenu ( Leakey, 1971 ), są rzadkie na zachodzie ( Habermann i in., 2016 ; Stollhofen i in., 2021 ).

Zapisy skalne z Ewass Oldupa mają wiele cech wspólnych z innymi zespołami oldowańskimi ( Leakey, 1971 ; Toth, 1985 ; Isaac, 1997 ; Semaw i in., 1997 ; Semaw, 2000 ; de la Torre, 2004 ; Delagnes i Roche, 2005 ; Schick i Toth, 2006 ; Barsky i in., 2011 ; Braun i in., 2019 ; Reeves i in., 2021 ; Stollhofen i in., 2021 ). Ogólnie rzecz biorąc, preferowane są niezmodyfikowane odłupki, a także rdzenie jedno-, dwu- i wielo-fazowe eksploatowane jednokierunkowo, dwukierunkowo i wielokierunkowo. Retusz jest rzadki. Ten zestaw cech technologicznych jest widoczny we wszystkich zespołach oldowańskich od samego początku. Zatem nasze dane potwierdzają ostatnie analizy sugerujące, że technologia kamieni oldowańskich wykazuje ograniczoną zmienność czasową ( Braun i in., 2019 ; Mercader i in., 2021 ). Różnice w zespołach między różnymi stanowiskami archeologicznymi wydają się opierać na względnej częstości występowania artefaktów, a nie na samych typach.

W tym artykule zastosowaliśmy ilościowe podejście do analizy litowej znane jako VRM ( Lombao i in., 2020 , 2021 ), które ułatwia porównywanie między zespołami przy użyciu zasad geometrycznych i jest potencjalnie stosowalne do dowolnego zespołu litowego niezależnie od kontekstu i przynależności techno-typologicznej. Biorąc pod uwagę jakościowy charakter konwencjonalnej analizy techno-typologicznej, w tym badaniu argumentujemy za ilościowym podejściem do interpretacji zespołów litowych ( Diez-Martín i in., 2010 ; de la Torre i in., 2021 ). Celem tego jest przezwyciężenie braku wspólnej nomenklatury analitycznej, rekompensując wspomniane powyżej sprzeczne kryteria klasyfikacji wynikające z nadmiernego polegania na typologii, które czasami napędza tradycyjne podejścia do języka oldowańskiego, na co wskazali liczni autorzy ( de la Torre, 2004 ; Delagnes i Roche, 2005 ; Braun i in., 2008a ).

W Ewass Oldupa pochodzenie surowca i techno-typologia wskazują na powtarzające się strategie technologiczne w okresie wczesnego Oldowan, od metod kucia po typy artefaktów. Odkrycia VRM wskazują na spójny wybór rozmiaru półfabrykatu w czasie (tj. systematycznie pozyskiwano większe półfabrykaty w celu wsparcia wielobiegunowej eksploatacji wielofazowej). Ta korelacja między rozmiarem półfabrykatu a metodą kucia wskazuje, że homininy najprawdopodobniej dostosowywały swój zestaw narzędzi do rozmiaru, kształtu i ograniczeń jakościowych napotykanych w surowcach. Schematy redukcji rdzeni były stabilne w czasie. Intensywność redukcji kamienia była widoczna. Wyniki VRM pokazują, że wybrane metody kucia były skuteczne przy intensywnej redukcji dużej różnorodności oryginalnych morfologii. Ponadto podobne odkrycia pochodzą z Kanjera South ( Douglass i in., 2018 ; Reeves i in., 2021 ), gdzie brak rdzeni porzuconych na początkowym etapie redukcji (0–20%) jest godny uwagi. Może to być spowodowane odległością transportu: próby ślepe przeprowadzono w głównym źródle kapitału, a próby ślepe dotarły do ​​miejsca już częściowo zredukowane.

Jednocześnie, oldowańska powtarzalność technologiczna może również wskazywać na pewne ograniczenia w możliwościach technicznych. Ciągła adaptacja metod kruszenia do charakterystyki surowca może wskazywać na niezdolność do narzucania przygotowania wykroju, hierarchicznej redukcji i kontroli oczekiwanych wyników niezależnie od naturalnych ograniczeń skał, cecha później widoczna w zespołach acheulskich ( Sánchez-Yustos, 2021 ). Pomimo wspólnych baz operacyjnych ( Cueva-Temprana i in., 2019 ) i artefaktualnych ( Gallotti i Mussi, 2015 ; Sánchez-Yustos i in., 2018 ) sugerujących „stopniowe przejście” ( Duke i in., 2021 ; Sánchez-Yustos, 2021 ) od języka oldowajskiego do acheulskiego, stwierdzono ( Faisal i in., 2010 ; Stout i in., 2015 ), że oddzielają je odrębne systemy biologiczne i neurologiczne ( Isaac, 1969 ; Wynn, 1989 ; Sánchez-Yustos, 2021 ).

Staje się to szczególnie istotne, gdy rozważa się autorstwo technologii oldowańskiej, która pozostaje zagadkową kwestią. Biorąc pod uwagę moment pojawienia się i geograficzne rozproszenie, trudno jest powiązać oldowańską z pojedynczym gatunkiem. W wąwozie Oldupai co najmniej dwa, Paranthropus boisei ( Leakey, 1971 ) i Homo habilis ( Leakey, 1971 ; Blumenschine i in., 2003 ; Stanistreet i in., 2018 ; de la Torre i in., 2021 ) zamieszkiwały w tym samym czasie kotlinę. W rzeczywistości niektórzy autorzy postawili nawet tezę, że często wspominana „stasis” w wytwarzaniu narzędzi oldowańskich mniej więcej odpowiada trajektorii ewolucyjnej jednego z tych gatunków: Paranthropus boisei ( Semaw i in., 1997 ; Wood, 1997 ). Jednakże ta dyskusja dotyczy nie tylko wąwozu Oldupai, ale także całego świata oldowańskiego. Podobne scenariusze występują we wcześniejszych stanowiskach oldowańskich, takich jak w członie Hatayae formacji Bouri, gdzie domniemane ślady nacięć 2,5 Ma są współczesne z obecnością Australopithecus garhi ( de Heinzelin i in., 1999 ; Sahle i in., 2017 ). Ostatnio argumentowano ( Tennie i in., 2017 ), że oldowański może być przykładem tak zwanych „ukrytych rozwiązań”, czyli cech behawioralnych podatnych na pojawianie się i rozpraszanie bez wpływu wysokiej wierności społecznego uczenia się. Jedną z implikacji tego może być to, że technologia oldowańska posiada stosunkowo zmniejszoną złożoność techniczną, która umożliwia niezależne, czasowe i geograficzne pojawianie się. Gdyby tak było, oldowański byłby podatny na wielokrotne pojawianie się i wśród kilku gatunków homininów. Co więcej, fakt, że technologia oldowawska pozostaje praktycznie niezmieniona od ponad miliona lat, potwierdza ideę „ukrytego rozwiązania”, ponieważ mało prawdopodobne jest, aby rozwijała innowacje technologiczne, polegając na ograniczonych formach transmisji społecznej ( Morgan i in., 2015 ; Snyder i in., 2021 ).

Podsumowując, nasza praca wykazała, że ​​człowiek Oldowan w Ewass Oldupa przeżył drastyczne zmiany środowiskowe bez towarzyszącej im transformacji technologii kamiennej w czasach wstrząsów ekologicznych, niezależnie od tego, czy mogły to być krajobrazy postwulkaniczne 2,03 mln lat temu, mozaiki leśne/trawiaste podczas transgresji jezior 1,9 mln lat temu, otwarte tereny leśne 1,85 mln lat temu czy biomy stepowe ( Mercader i in., 2021 ). Ta diachroniczna perspektywa, wraz z cechami technologicznymi wspólnymi dla wielu zespołów narzędzi kamiennych w całym Starym Świecie, sugeruje, że sam człowiek Oldowan stanowi wszechstronną cechę adaptacyjną, wymagającą jedynie niewielkich dostosowań technologicznych, aby skutecznie zaspokoić ekologiczne potrzeby człowieka w różnych typach środowisk.

Oświadczenie o dostępności danych

Oryginalne prace przedstawione w badaniu zamieszczono w artykule/ materiałach uzupełniających . W przypadku dalszych pytań należy zwrócić się do autora/autorów korespondencyjnych.

Wkład autorów

JM i PB: kierownictwo projektu. JM, PB, NB i MP: finansowanie. JM, PB, MS, MI, AC-T i MP: wykopaliska. AC-T: analiza skał. DL i AC-T: analiza ilościowa. AC-T, DL, MS, MP i JM: konceptualizacja artykułu. AC-T, DL i MS: wizualizacja. Wszyscy autorzy: pisanie i rewizja.

Finansowanie

Praca ta została wsparta przez Canadian Social Sciences and Humanities Research Council w ramach Partnership Grant Program nr 895-2016-1017. DL jest beneficjentem stypendium badawczego doktoranckiego AGAUR/ESF „ESF, Investing in Your Future” (2020 FI_B2 00164) i była wspierana przez AGAUR (projekt nr 2017 SGR-1040). IPHES-CERCA otrzymało wsparcie finansowe od hiszpańskiego Ministerstwa Nauki i Innowacji w ramach programu „María de Maeztu” dla Jednostek Doskonałości (CEX2019-000945-M). Badania MS zostały sfinansowane przez program UAM-Tomás y Valiente z 2019 r. NB, JM, MP i AC-T są wdzięczni Max Planck Society za finansowanie.

Konflikt interesów

Autorzy oświadczają, że badania zostały przeprowadzone przy braku jakichkolwiek powiązań komercyjnych lub finansowych, które mogłyby być uznane za potencjalny konflikt interesów.

Uwaga wydawcy

Wszystkie roszczenia wyrażone w tym artykule są wyłącznie roszczeniami autorów i niekoniecznie odzwierciedlają roszczenia ich organizacji stowarzyszonych, wydawcy, redaktorów i recenzentów. Żaden produkt, który może być oceniany w tym artykule, lub roszczenie, które może być zgłoszone przez jego producenta, nie jest gwarantowane ani popierane przez wydawcę.

Podziękowanie

Uznajemy istotny wkład społeczności Masajów w wąwozie Oldupai dotyczący wiedzy przedstawionej w niniejszym dokumencie. Tanzania Commission for Science and Technology zezwoliła na tę pracę na mocy pozwolenia nr 2018-112-NA-2018-36. Tanzaniańskie Ministerstwo Zasobów Naturalnych i Turystyki, za pośrednictwem swojego Wydziału Zabytków, udzieliło nam pozwolenia na wykonanie tej pracy (14/2017/2018), a władze Obszaru Chronionego Ngorongoro zezwoliły nam na wejście na teren chroniony (BE.504/620/01/53). Licencję eksportową na materiały przedstawione w tym badaniu uzyskano od Wydziału Zabytków (EA.150/297/01: 5/2018/2019) i tanzańskiego Sekretarza Wykonawczego z Mining Commission (00001258). Chcielibyśmy podziękować za wsparcie udzielone przez Uniwersytet Dar es Salaam. Chcielibyśmy również podziękować Mohammadowi Javadowi Shoaee i Julienowi Favreau za pomoc przy zdjęciach, komentarze recenzentów i pracę redaktora w trakcie procesu rewizji, co niewątpliwie wpłynęło na poprawę jakości niniejszego manuskryptu.

Materiał uzupełniający

Materiały uzupełniające do tego artykułu można znaleźć w Internecie pod adresem: https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fevo.2022.788101/full#supplementary-material

Odniesienia