Fumio Hayasaka. Domena pobliczna.
Pomysł, by publikować poniższy materiał zaczerpnąłem od redakcji Miesięcznika Kreatywni (https://e-kreatywni.eu/), którego wydawcą i redaktorem naczelnym jest Jan Korczyński. Z Janem zakładaliśmy kiedyś Miesięcznik WOBEC, współpracowaliśmy i współpracujemy również przy innych projektach.
Domena publiczna to zbiór dzieł (książek, filmów, muzyki, zdjęć, wynalazków), do których wygasły majątkowe prawa autorskie lub nigdy nie podlegały ochronie, co pozwala na ich swobodne wykorzystywanie, kopiowanie, modyfikowanie i rozpowszechnianie bez płacenia twórcom, stanowiąc wspólne dobro kultury i wiedzy. W Polsce prawa majątkowe wygasają zazwyczaj 70 lat po śmierci twórcy, ale należy pamiętać o prawach osobistych (np. autorstwo) i prawach pokrewnych, które mogą nadal obowiązywać.
Będąc również twórcą mam w sprawie praw autorskich mieszane uczucia. 70 lat to bardzo długi okres. Z drugiej strony istnieje też licencja Creative Commons, która umożliwia prezentację wielu dzieł omijając powiązane z prawami autorskimi prawa majątkowe. Często sam korzystam z tej licencji.
Z dniem 1 stycznia 2026 r. do DOMENY PUBLICZNEJ dołączyła twórczość znakomitego japońskiego kompozytora Fumio Hayasaka. Jest on znany głównie jako twórca ścieżek muzycznych do wielu znakomitych filmów Akiro Kurosawy a także innych znanych reżyserów.
Fumio Hayasaka (早坂 文雄) urodził się 19 sierpnia 1914 roku w mieście Sendai na wyspie Honsiu. Ze względów zawodowych, w 1918 roku, Hayasaka wraz z rodziną przeprowadził się do Sapporo na północnej wyspie Hokkaido, gdzie dzięki sąsiadom z grupy etnicznej Ajnów, po raz pierwszy zetknął się ze światem muzyki. Chętnie przyjęli oni dociekliwego czteroletniego chłopca jak swojego, który każdego dnia dołączał do nich przy ognisku, gdzie grali na instrumentach perkusyjnych, dętych i strunowych.
To właśnie u jednego z sąsiadów przez lata uczył się gry na tonkori (rodzaju cytry typowej dla Ajnów). Ta stale rozwijająca się pasja do muzyki sprawiła, że zapragnął nauczyć się gry na fortepianie, uczęszczając do liceum Hokkaido Sapporo Nishi. Tam poznał Akirę Ifukube, z którym nawiązał bliską przyjaźń. W 1933 roku, dzięki wspólnej pasji do muzyki, Hayasaka i Akira Ifukube zorganizowali Ligę Nowej Muzyki (New Music League); stowarzyszenie utworzone przez najwybitniejsze talenty szkoły, którego celem było jak największe rozpowszechnienie tej sztuki. To doprowadziło do organizacji przez pięć lat udanego festiwalu.
Tymczasem Hayasaka kontynuował naukę kompozytorską i w latach 1935-1938 napisał kilka utworów, które spotkały się z uznaniem i nagrodami: jego utwór Futatsu no sanka e no zensōkyoku (1935) zdobył pierwszą nagrodę w Narodowym Konkursie Radiowym, a inny utwór koncertowy, Kodai no bukyoku , zdobył Nagrodę Weingartnera w 1938 roku. Ale w tym czasie świat kina już się odezwał i otrzymał zlecenie skomponowania ścieżki dźwiękowej do filmu Ribbon o musubu fujin (1939) w reżyserii Satsuo Yamamoto . Był tak zadowolony z rezultatu, że postanowił przenieść się do Tokio w tym samym roku, aby rozpocząć karierę filmową. I tak nie trwało to długo. W 1940 roku oddał swój rozwijający się talent na służbę w dramacie wojennym Kaigun bakugekitai oraz dramacie kostiumowym Tabi yakusha, w których już wyraźnie ujawnił swój styl muzyczny, z późnoromantycznymi liniami wyraźnie zaznaczonymi wpływami tradycyjnej muzyki japońskiej.
Kontynuował swoją rozwijającą się karierę w latach 1940-1942, komponując muzykę do takich znanych japońskich filmów, jak Shiragasi, Midori no Daichi, Haha no Chizu i Koharu Kyogen, współpracując z wielkimi reżyserami ( Nobuo Aoyagi , Yasujiro Shimazu i Takeshi Sato ) pod auspicjami TOHO Studios (gdzie również zatrudnił swojego bliskiego przyjaciela Ifukube ). Jednak wybuch II wojny światowej zmusił go do kilkuletniej przerwy w pracy. To prowadzi nas do 1948 roku, roku, w którym rozpoczęła się współpraca, która wyniosła Hayasakę do panteonu kompozycji muzyki filmowej i telewizyjnej: jego praca z Akirą Kurosawą. Współpraca ta była jednak krótkotrwała z powodu przedwczesnej śmierci kompozytora. Ich pierwszym wspólnym filmem był „Pijany Anioł” (Yoidore tenshi) i od tego czasu ich współpraca przerodziła się w bardzo głęboką relację artystyczną. Hayasaka wcielił się w rolę, która była dość nowatorska jak na ówczesnego kompozytora, wnosząc pomysły na wizualną stronę filmu. Kurosawa napisał w swojej autobiografii, że praca z Hayasaką zmieniła jego spojrzenie na sposób wykorzystania muzyki filmowej; od tamtej pory postrzegał muzykę jako „kontrapunkt” dla obrazu, a nie tylko jako „akompaniament”. Co ciekawe, jest to również pierwszy film, w którym Kurosawa obsadził Toshiro Mifune w roli aktora.
Wśród filmów, do których Hayasaka skomponował muzykę dla Kurosawy , znajdują się: „Bezpański pies” (1949), „Rashomon” (1950), „Ikiru” (1952) i „Siedmiu samurajów” (1954). Również w latach 50. Hayasaka skomponował muzykę do kilku ostatnich dzieł innego wybitnego japońskiego reżysera, Kenji Mizoguchiego . Kompozytor skomponował muzykę do filmów „Ugetsu” (1953), „Sansho the Bailiff” (1954) i „Ukrzyżowani kochankowie” (1954).
„Rashomon” był dla Hayasaki czymś wyjątkowym . Film zdobył Złotego Lwa na Festiwalu Filmowym w Wenecji w 1951 roku i jest uważany za japoński film, który otworzył rynek zachodni. W japońskiej kulturze filmowej reżyserzy zazwyczaj chcieli muzyki, która brzmiałaby jak znane dzieła zachodnie, a Kurosawa specjalnie poprosił Hayasakę o skomponowanie muzyki, która brzmiałaby jak „Bolero” Maurice’a Ravela . Masaru Satō , wówczas młody kompozytor, był tak zachwycony muzyką, że postanowił uczyć się u Hayasaki , stając się jednym z jego najzdolniejszych uczniów.
Przed śmiercią, będąc już w raczej wątłym stanie zdrowia, Hayasaka pozostawał bardzo aktywny. W 1950 roku założył Stowarzyszenie Muzyki Filmowej. Film Ugetsu z 1953 roku, wyreżyserowany przez Kenji Mizoguchi , zawierał muzykę Hayasaki ; film zdobył Srebrnego Lwa na Festiwalu Filmowym w Wenecji w 1953 roku. W następnym roku, 1954, skomponował muzykę do kolejnego filmu Mizoguchiego , Sansho Dayu. Film ten podzielił się Srebrnym Lwem na Festiwalu Filmowym w Wenecji w 1954 roku z filmami Na nabrzeżach Kazana, La Strada Felliniego i Siedmioma samurajami Kurosawy.
„Siedmiu samurajów” było wówczas największą japońską produkcją filmową w historii. Film ten charakteryzował się odrębnym stylem muzycznym, ściśle związanym z zachodnią muzyką symfoniczną. Ze względu na status Hayasaki , Masaru Sato pomagał w orkiestracji ścieżki dźwiękowej, która wykorzystywała motyw przewodni – kompozycyjną metodę organizacji zapożyczoną z oper zachodnich. Podczas pobytu w Tokio Hayasaka napisał również kilka znaczących utworów koncertowych, w tym „Starożytne tańce lewego i prawego boku” (1941), koncert fortepianowy (1948) oraz suitę orkiestrową „Yukara” (1955). Był również mentorem muzycznym dwóch innych wybitnych japońskich kompozytorów : Masaru Sato i Toru Takemitsu .
W 1955 roku Hayasaka zmarł na gruźlicę w Tokio w wieku 41 lat (15 października). Zmarł podczas pracy nad ścieżką dźwiękową do filmu „I Live in Fear” (Zapis żywej istoty, Ikimono no kiroku), więc Masaru Sato dokończył komponowanie. Głębia relacji między Hayasaką a Kurosawą została uchwycona w tym filmie poprzez rozmowę obu przyjaciół. Kompozytor był wówczas ciężko chory i rozmyślał o swoim lęku przed śmiercią. Osłabiony i wyniszczony gruźlicą, powiedział Kurosawie : „Z tą zagrażającą życiu chorobą nie mogę pracować”. Znany reżyser był głęboko poruszony śmiercią przyjaciela i „popadł w głęboką depresję”. Film „Zapis żywej istoty” połączył jego depresję z wciąż niedawną traumą atomową w Japonii, tworząc dzieło o głębokim wpływie. Po ukończeniu ścieżki dźwiękowej Hayasaki do filmu „I Live in Fear”, Masaru Sato skomponował muzykę do siedmiu kolejnych filmów Kurosawy . Utrzymywanie zachodnich wpływów orkiestrowych swojego nauczyciela i mentora.
Tōru Takemitsu, jego drugi ukochany i utalentowany uczeń, napisał w 1957 r. Requiem na instrumenty smyczkowe ku jego pamięci i jako hołd dla niego.
Nie ma wątpliwości, że mówiąc o Fumio Hayasace , pomimo jego krótkiego życia, mamy na myśli jednego z najbardziej prestiżowych i wpływowych kompozytorów XX wieku. Jego nazwisko zapisało się złotymi literami w annałach muzyki nie tylko w Japonii, ale na całym świecie.
Fumio Hayasaka – Rashômon (Directed by Akira Kurosawa). Record: Rashômon Soundtrack (a cover Ravel’s Bolero), 1950
Track startowy do kultowego filmu ,,Siedmiu samurajów” Akiro Kurosawy
