Rozmowy pokojowe na Ukrainie ujawniają, że świat znów zaczyna akceptować wojnę / Roman Birke

Z zewnątrz, inne państwa nie mogły łatwo ocenić prawdziwych przyczyn wojny. A jeśli opowiedziałyby się po którejś stronie, czułyby się zobowiązane do poparcia państwa, które ich zdaniem miało rację. Grotius ostrzegał, że to tylko wciągnie w konflikt kolejne kraje.

Grotius ostatecznie doszedł do przekonania, że ​​społeczeństwa nie mają innego wyboru, jak tylko zaakceptować konflikt i traktować jego skutki jako uzasadnione. Jak pokazują profesorowie prawa Uniwersytetu Yale Oona Hathaway i Scott Shapiro w swojej książce z 2018 roku pt . „The Internationalists ”, stanowisko Grotiusa pozostawało dominujące przez wieki.

Pomnik Hugo Grocjusza przed wieżą zegarową Nieuwe Kerk w Delft, mieście w Holandii. Christophe Cappelli / Shutterstock

Koniec XIX i początek XX wieku przyniosły próby uregulowania działań wojennych. Obejmowały one m.in. utworzenie organizacji takich jak Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża, który zapewniał żołnierzom pomoc medyczną. Jednak fundamentalna idea legalności wojny przetrwała.

Późniejsze inicjatywy zdawały się obalać logikę Grocjusza. Należały do ​​nich: pakt Brianda-Kellogga z 1928 roku, w którym 15 państw ratyfikujących zobowiązało się nie używać wojny do rozwiązywania sporów, Karta Narodów Zjednoczonych z 1945 roku oraz utworzenie Międzynarodowego Trybunału Karnego (MTK) w 2002 roku.

Pomimo oczywistej późniejszej porażki, pakt Brianda-Kellogga deklarował, że wojna powinna być wyrzeczona jako „narzędzie polityki narodowej”. W 2018 roku Międzynarodowy Trybunał Karny uznał za przestępstwo „planowanie, przygotowywanie, inicjowanie lub prowadzenie” agresywnych wojen. Miało to na celu odstraszenie od przyszłych inwazji, w tym działań takich jak atak Rosji na Ukrainę.

Powrót Grocjusza

Czy obecny stan negocjacji pokojowych między Rosją a Ukrainą sygnalizuje powrót do poglądu Grocjusza, że ​​zdobycze militarne, raz skonsolidowane, zostaną ostatecznie uznane? I czy pogląd ten nie jest nawet mądrzejszy, ponieważ uznaje siłę militarną Rosji, zamiast przedłużać – i potencjalnie rozszerzać – wojnę na Ukrainie?

Przez pewien czas takie wnioski wydawały się niepotrzebne. Jak argumentowała Hathaway rok po rozpoczęciu wojny, nie było wątpliwości, że Rosja rażąco naruszyła prawo międzynarodowe. Podkreślała jednak, że prawo nie jest bezsilne.

Nałożenie sankcji, szerokie wsparcie militarne dla Ukrainy oraz nakazy aresztowania Władimira Putina i innych wysokich rangą rosyjskich urzędników wydane przez MTK pokazały, że prawo międzynarodowe może skutecznie przeciwdziałać konfliktom. Choć nie dało się zapobiec konfliktom, skoordynowane działania międzynarodowe mogłyby narazić państwa takie jak Rosja na wysokie koszty prowadzenia agresywnych wojen.

Jednak ten argument trudno obecnie podtrzymać. Pierwotny , 28-punktowy plan pokojowy administracji Trumpa, który został przedstawiony w listopadzie, obejmował nie tylko akceptację rosyjskich zdobyczy terytorialnych, ale także zniesienie sankcji i udzielenie amnestii sprawcom zbrodni wojennych.

W takiej formie stanowiłoby to rozwiązanie rodem z powieści Grotiana: słabsze państwa mogłyby być atakowane bezkarnie, a bez ryzyka wojny Europa i jej partnerzy niewiele mogliby z tym zrobić. Takie porozumienie nagradzałoby sprawców bez ponoszenia kosztów i stanowiłoby niebezpieczny sygnał w niestabilnym świecie.

Rosyjscy żołnierze na ulicach Pokrowska, miasta we wschodniej Ukrainie, nad którym Rosja rzekomo przejęła kontrolę po 18 miesiącach walk. Biuro Prasowe Ministerstwa Obrony Rosji / EPA

Niezależnie od wyniku negocjacji pokojowych, Ukraina będzie potrzebowała dalszego wsparcia ze strony Europy, aby bronić pozostałych części swojego terytorium. A jeśli porozumienie pokojowe zostanie podpisane, Europa musi zbudować wystarczające środki odstraszające, aby uniemożliwić Rosji podjęcie kolejnej poważnej próby rozszerzenia swoich granic.

W obliczu rosnącego dystansu ze strony Stanów Zjednoczonych, to również Europa będzie musiała obciążyć Rosję kosztami jej agresywnej wojny, gdy osiągnięte zostanie porozumienie pokojowe. Może to oznaczać wykorzystanie zamrożonych rosyjskich aktywów do wsparcia odbudowy Ukrainy i domaganie się pociągnięcia jej do odpowiedzialności prawnej.

Niezależnie od tego, czy porozumienie zostanie osiągnięte, czy nie, scenariusze te będą wymagały gruntownej przebudowy europejskiej polityki bezpieczeństwa i obrony – czegoś, do czego Europa wielokrotnie aspirowała po 1945 roku, ale czego nie udało się zrealizować. W związku z tym kraje UE, takie jak Irlandia i Austria, które zachowują neutralność militarną, muszą jasno określić swoje stanowisko w sprawie tego, jaki wkład są gotowe wnieść.

Choć w szerszych ramach bezpieczeństwa europejskiego może być miejsce dla państw neutralnych, punktem wyjścia powinna być jedność wszystkich krajów europejskich co do odrzucenia idei, że działania Rosji powinny pozostać bezkarne, a zasady prawa międzynarodowego można po prostu odrzucić.

W obliczu słabnącego poparcia ze strony USA, Ukraina pokłada nadzieje w Europie. W swoim niedawnym przemówieniu w parlamencie irlandzkim prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski podkreślił potrzebę odpowiedzialności prawnej i wezwał Irlandię do wspierania „wszelkich wysiłków na rzecz urzeczywistnienia trybunału w sprawie rosyjskiej agresji”.

Europa powinna wykorzystać swoją siłę, aby utrzymać ten punkt w porządku obrad. W interesie wszystkich krajów europejskich leży powstrzymanie powrotu Grocjusza do świata.