Projekt depresji Qattara (Z cyklu: Wizje przyszłości) / Redakcja WOBEC

Mapa depresji Qattara z trasami dróg wodnych.
Wszystkie proponowane trasy tunelu i/lub trasy kanałowej z Morza Śródziemnego w kierunku depresji Qattara. CC BY-SA 3.0

 

Dzisiejszym artykułem rozpoczynamy w WOBEC nowy cykl: „Wizje przyszłości”.

W związku z aktualnymi zmianami klimatycznymi we wszystkich prawie mediach (prasa, Internet, radia, TV) różnej maści publicyści, domorośli ekolodzy, tzw. naukowcy (tak zwani, gdyż zamiast argumentów naukowych posługują się głównie ideologiami) straszą nas swoją wizją przyszłości. „Płonącej planety”, wynikającego z ocieplenia problemu zalania terenów nadmorskich, brakiem wody pitnej, ograniczonymi zasobami surowców.

Pomijając dyskusję odnośnie przyczyn obecnych zmian klimatycznych, ich źródła, jakim jest według wspomnianych wyżej „miłośników naszej planety” nasza działalność, zwłaszcza wytwarzanie CO_2, postanowiliśmy na łamach WOBEC podejść do tego tematu nieco inaczej. Nie chcemy straszyć, uważamy za ważniejsze wskazywanie w jaki sposób problemy związane ze zmianami klimatycznymi są i mogą być rozwiązywane.

Temat ten podejmowaliśmy wyrywkowo już wcześniej, wskazując np. na projekt „Wielkiego Zielonego Muru”, utworzenia „pasa zieleni” ciągnącego się z zachodu na wschód Afryki, z Senegalu do Dżibutu, który będzie oddzielał Saharę od Sahelu.  

Tym razem chcemy jednak podejść do tych tematów bardziej kompleksowo. Chcemy pokazać, że nie jesteśmy bezsilni, że ludzi światłych jest coraz więcej i że wszelkie problemy można rozwiązać. Wystarczy tylko chcieć.

Np. Izrael znalazł rozwiązanie swoich problemów z dostępem do wody pitnej, której znaczną część otrzymuje z morza przez odsalanie. Dokładniej, około 75% jego wody pitnej pochodzi z Morza Śródziemnego. Jest to osiągane poprzez pięć głównych zakładów odsalania, które produkują około 600 milionów metrów sześciennych wody rocznie.

Dziś (za Wikipedią) przygotowaliśmy dla naszych Czytelników informacje odnoszące się do projektu Quattara.

Projekt ten wzbudza wiele wątpliwości, niektóre z proponowanych rozwiązań wydają się bezsensowne (jak choćby propozycja wykorzystania do jego realizacji wybuchów jądrowych), niemniej jednak jest to projekt realny, mogący przynieś wiele korzyści. Warto też dodać, że woda w nowym basenie absorbowałaby ogromne masy wody morskiej, przez co proces podnoszenia poziomu wód mórz i oceanów byłby opóźniony. Na ocieplenie klimatu wpływu nie mamy, nie sposób go powstrzymać, możemy jednak do niego się dostosować, niwelować niekorzystne dla nas jego skutki.

 

Projekt depresji Qattara lub projekt Qattara to koncepcja projektu makroekonomicznego w Egipcie. Konkurujący pod względem zakresu Wielką Tamą Asuańską, ma na celu rozwinięcie potencjału hydroelektrycznego depresji Quattara  przez utworzenie sztucznego jeziora. 

Depresja Qattara to region położony średnio 60 m (200 stóp) poniżej poziomu morza i obecnie jest rozległą, niezamieszkaną pustynią. Woda mogłaby zostać wpuszczona do tego obszaru poprzez połączenie go z Morzem Śródziemnym za pomocą tuneli i/lub kanałów. Napływająca woda szybko by wyparowała z powodu klimatu pustynnego. Kontrolowana równowaga napływu i parowania spowodowałaby ciągły przepływ w celu generowania energii wodnej.  Ostatecznie depresja stałaby się hipersolinowym jeziorem lub solniskiem, ponieważ parująca woda morska pozostawiłaby za sobą zawartą w niej sól. To przywróciłoby depresję Qattara do obecnego stanu, ale z glebami sabha o dziesiątki metrów wyżej, co umożliwiłoby wydobycie soli.

Koncepcja zakłada wykopanie dużego kanału lub tunelu o długości od 55 do 100 kilometrów (od 34 do 62 mil), w zależności od wybranej trasy do Morza Śródziemnego,  aby doprowadzić wodę morską do tego obszaru. Alternatywą byłby 320-kilometrowy (200-milowy) rurociąg na północny wschód do słodkowodnej rzeki Nil na południe od Rosetty. Dla porównania, egipski Kanał Sueski ma obecnie długość 193 kilometrów. Dzięki zrównoważeniu napływu i parowania, poziom wody w jeziorze może być utrzymywany na stałym poziomie. Kilka proponowanych poziomów jeziora wynosi 70, 60 i 50 metrów poniżej poziomu morza.

Propozycje

Roudaire

Pierwszą udokumentowaną sugestię zalania dużych obszarów Sahary przedstawił francuski geograf François Élie Roudaire, który zainspirował pisarza Juliusza Verne’a do napisania ostatniej książki Inwazje morza. Plany wykorzystania depresji Qattara do wytwarzania energii elektrycznej pochodzą podobno z 1912 roku, a opracował je berliński geograf Albrecht Penck. 

John Ball

Temat ten został omówiony bardziej szczegółowo w 1927 r. przez Johna Balla, angielskiego dyrektora Survey of Egypt. Nadzorował on mapowanie tego obszaru w 1927 r. i zasugerował również wykorzystanie go do wytwarzania energii wodnej. Ball wykonał również pierwsze wstępne obliczenia dotyczące możliwej do osiągnięcia szybkości napełniania, szybkości dopływu, produkcji energii elektrycznej i zasolenia.

Propozycja z 1957 r.

W 1957 roku amerykańska Centralna Agencja Wywiadowcza zaproponowała prezydentowi Dwightowi Eisenhowerowi, że pokój na Bliskim Wschodzie można osiągnąć poprzez zalanie depresji Qattara. Powstała laguna, według CIA, miałaby cztery korzyści: 

• Byłoby spektakularnie i spokojnie.

• Zmieniłoby to zasadniczo klimat na sąsiednich obszarach.

• Zapewni pracę w trakcie budowy i zapewni przestrzeń mieszkalną po jej zakończeniu.

• To sprawiłoby, że egipski prezydent Gamel Abdel Naser „zająłby się innymi sprawami”, ponieważ „potrzebowałby jakiegoś sposobu, aby uwolnić się od sowieckiego haka”. 

Friedrich Bassler

Od 1964 r. prof. Friedrich Bassler przewodził międzynarodowej „Radzie Doradczej”, która odpowiadała za planowanie i finansowanie działań w ramach projektu. Doradzał również rządowi Egiptu w tej sprawie od 1975 r. Został mianowany przez niemieckie Federalne Ministerstwo Gospodarki w Bonn w celu sporządzenia wstępnego studium wykonalności. 

Bassler był siłą napędową projektu Qattara przez prawie dekadę. W połowie lat 70. zespół ośmiu naukowców i techników, głównie niemieckich, pracował nad planowaniem pierwszej na świecie elektrowni hydro-solarnej. Pierwsze „badanie Basslera” z 1973 r. położyło podwaliny pod zlecenie przez rząd Egiptu własnego badania. W 1975 r. zdecydowano, że Bassler i grupa firm znana jako „Joint Venture Qattara” powinna przeprowadzić studium wykonalności projektu.

Koncepcja projektu była taka: Woda śródziemnomorska powinna być kierowana kanałem lub tunelem w kierunku depresji Qattara, która znajduje się poniżej poziomu morza. Woda ta miałaby następnie wpadać do depresji przez rurociągi w celu wytwarzania energii elektrycznej. Woda szybko by wyparowała z powodu bardzo suchej i gorącej pogody, gdy już znajdzie się w depresji. Pozwoliłoby to na przedostanie się do depresji większej ilości wody i stworzyłoby ciągłe źródło energii elektrycznej.

Kanał o głębokości 60 metrów miałby połączyć Morze Śródziemne z krawędzią depresji na tym wąskim przesmyku. Kanał ten miałby dostarczać wodę do depresji, a także być szlakiem żeglugowym w kierunku jeziora Qattara, z portem i łowiskami w depresji. Depresja miała zostać wypełniona do wysokości 60 m poniżej poziomu morza. Napełnienie jej do tego poziomu zajęłoby łącznie 10 lat. Następnie napływ wody zrównoważyłby się z odpływem parowania, a poziom jeziora ustabilizowałby się.

W pierwszej fazie projektu stacja Qattara 1 miała wygenerować 670 megawatów (MW). Druga faza miała wygenerować dodatkowe 1200 MW. Elektrownia szczytowo-pompowa zwiększyłaby szczytową zdolność produkcyjną o kolejne 4000 MW, co łącznie dałoby około 5800 MW. [ Liczby nie do końca się zgadzają.]

Głównym problemem projektu był koszt i trudności techniczne związane z przekierowaniem wody morskiej do depresji. Obliczenia wykazały, że wykopanie kanału lub tunelu byłoby zbyt kosztowne. Konieczne byłoby rozminowanie, aby usunąć część z milionów niewybuchów pozostałych po II wojnie światowej północnym Egipcie. W związku z tym użycie materiałów wybuchowych do wykopania kanału było kolejną propozycją Basslera. Plan ten przewidywał detonację w odwiertach 213 ładunków jądrowych, z których każdy miał moc 1,5  megatony (tj. 100 razy większą niż bomba atomowa użyta w Hiroszimie). Pasowało to do programu Atoms for Peace zaproponowanego przez prezydenta D. Wighta Eisenhowera w 1953 roku. Plany ewakuacji podawały liczbę co najmniej 25 000 ewakuowanych. Fale uderzeniowe powstałe w wyniku eksplozji mogły również wpłynąć na tektonicznie niestabilny Rów Morza Czerwonego, znajdujący się zaledwie 450 km od miejsca wybuchu. Innym zagrożeniem była zwiększona erozja wybrzeża,  ponieważ prądy morskie mogły się zmienić w taki sposób, że nawet bardzo odległe obszary przybrzeżne uległyby erozji. Z powodu obaw związanych z wykorzystaniem rozwiązania nuklearnego, rząd Egiptu odrzucił ten plan, a interesariusze projektu zrezygnowali z niego.

Ciągłe zainteresowanie

Od tego czasu naukowcy i inżynierowie wciąż okazjonalnie badają wykonalność takiego projektu, jako klucza do rozwiązania problemów ekonomicznych, demograficznych i ekologicznych w tym rejonie, lecz projekt ten nie został jeszcze zrealizowany. 

11 kwietnia 2023 r. Egipt ogłosił zawarcie umowy z EGIT Consulting w celu zbadania wykonalności projektu. 

Od 2024 r. Arabia Saudyjska i ZEA badają projekty wydobycia litu na potrzeby pojazdów elektrycznych  z istniejących lądowych salin, a także z salin uzupełnianych wodą morską z Zatoki Perskiej. Chociaż wartość dodana dodatkowej soli kuchennej na rynkach światowych jest niska, boom czystej energii stwarza wyjątkową okazję do wydobycia litu, jeśli taki program jak Qattara Depression Project miałby się zmaterializować. Od grudnia 2024 r. żaden taki projekt nie jest poważnie rozważany.